Thị trường dầu mỏ bước vào năm 2026 trong tình trạng dư cung, và những diễn biến mới tại Venezuela cùng Iran có thể khiến vấn đề này trở nên nghiêm trọng hơn.
Hiện chưa rõ giới giao dịch sẽ định giá thế nào việc Mỹ tiến hành kiểm soát nguồn dầu của Venezuela, trong bối cảnh hệ thống toàn cầu đang chật vật hấp thụ lượng cung hiện có. Tuy nhiên, tín hiệu ban đầu cho thấy một thị trường vốn đã nghiêng về dư thừa nay càng ít cơ hội được cải thiện.
Ngay trước khi xảy ra biến động tại Caracas, các dự báo từ Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA), Cơ quan Thông tin Năng lượng Mỹ (EIA) và nhiều ngân hàng đầu tư lớn đều thống nhất rằng năm 2026 sẽ xuất hiện thặng dư khoảng 1,5 đến 2 triệu thùng dầu mỗi ngày.
Triển vọng này xuất hiện sau khi giá dầu giảm mạnh 20% trong năm 2025, khi OPEC+ bắt đầu nới lỏng cắt giảm sản lượng và nguồn cung bổ sung tràn vào thị trường vốn đã có dấu hiệu suy yếu.
Khi giá giảm, liên minh này cũng giảm tốc độ điều chỉnh và gần đây giữ sản lượng ổn định hơn, cho thấy khả năng hoặc sự sẵn sàng hấp thụ thêm nguồn cung mới đang hạn chế.
Nguồn cung ngoài OPEC, chủ yếu từ Mỹ, Brazil, Guyana, Canada và Argentina, được dự báo tiếp tục là động lực tăng trưởng sản xuất toàn cầu trong năm 2026, trong khi nhu cầu thế giới chỉ tăng ở mức khiêm tốn.
Thời điểm Mỹ can thiệp vào Venezuela quan trọng không kém bản thân động thái này. Quốc gia Nam Mỹ sở hữu hơn 300 tỷ thùng dầu đã được chứng minh, nhưng sản lượng nhiều năm qua chỉ quanh mức một triệu thùng mỗi ngày do thiếu đầu tư và cơ sở hạ tầng xuống cấp.
Dù việc tăng sản lượng đáng kể cần nhiều năm vốn và ổn định chính trị, sự tham gia của Mỹ đang định hình lại kỳ vọng dài hạn. Đối với thị trường dầu, chỉ cần viễn cảnh nguồn cung khổng lồ này có thể quay trở lại cũng đủ tạo áp lực tâm lý.
Song song đó, các nhà sản xuất chịu lệnh trừng phạt khác cũng đang xem xét lại chiến lược. Iran được đánh giá là rủi ro nguồn cung linh hoạt và tức thời hơn.
Xuất khẩu dầu của nước này đã phục hồi lên khoảng 1,5 đến 2 triệu thùng mỗi ngày, gần mức cao nhất nhiều năm, chủ yếu chảy sang Trung Quốc nhờ việc thực thi lệnh trừng phạt thiếu chặt chẽ.
Sau các cuộc tấn công trực tiếp giữa năm 2025 làm lộ hạn chế của chiến lược “phòng thủ từ xa” dựa vào lực lượng ủy nhiệm, một số chuyên gia cho rằng Tehran đang chịu áp lực ưu tiên ổn định kinh tế hơn là đối đầu.
Nền kinh tế Iran suy yếu nghiêm trọng, lạm phát cao và đồng nội tệ mất giá, khiến chính quyền phụ thuộc nhiều hơn vào nguồn thu từ dầu. Các cuộc biểu tình chống chính phủ càng gia tăng sức ép phải giảm căng thẳng kinh tế cho người dân.
Do đó, Iran có thể chuyển sang cách tiếp cận thực dụng hơn, tập trung vào khai thác năng lượng để tạo nguồn thu thay vì leo thang xung đột.
Điều này không nhất thiết gắn với việc khôi phục thỏa thuận hạt nhân. Chỉ cần Mỹ nới lỏng thực thi trừng phạt, cấp miễn trừ hạn chế hoặc ngầm chấp thuận, lượng dầu Iran có thể quay lại thị trường chính thức.
“Cùng với khả năng cao về thay đổi chính sách quốc gia tại Iran, triển vọng nguồn cung dầu toàn cầu đang cải thiện, và kỳ vọng về dư thừa có thể được củng cố”, ông Matt Gertken, chuyên gia chiến lược địa chính trị tại BCA Research, nhận định.
Do cơ sở hạ tầng dầu khí của Iran được bảo trì tốt hơn Venezuela, ngay cả những điều chỉnh chính sách nhỏ cũng có thể đưa hàng trăm nghìn thùng dầu mỗi ngày trở lại thị trường trong thời gian ngắn.
Giá dầu không cần một làn sóng nguồn cung mới để giảm, mà chỉ cần niềm tin rằng sự khan hiếm đang phai nhạt. Khi thị trường mở cửa tuần này, niềm tin đó ngày càng khó bị phủ nhận.
