Khi báo chí quốc tế bắt đầu “gọi tên” ẩm thực Việt
Trong nhiều năm trở lại đây, Việt Nam liên tục xuất hiện trong các bảng xếp hạng ẩm thực toàn cầu. Theo TasteAtlas - nền tảng tổng hợp đánh giá ẩm thực quốc tế dựa trên hàng trăm nghìn lượt bình chọn - Việt Nam nằm trong nhóm khoảng 16 đến hơn 20 nền ẩm thực tốt nhất thế giới, tùy từng năm đánh giá gần đây.
Điểm đáng chú ý là sự ghi nhận này không chỉ đến từ chuyên gia, mà còn từ cộng đồng thực khách toàn cầu.
CNN Travel cũng nhiều lần nhấn mạnh sức hút của các thành phố Việt Nam đối với du khách yêu ẩm thực. Hà Nội và TP. HCM được mô tả như những điểm đến nơi “ẩm thực đường phố là một phần không thể tách rời của nhịp sống”, nơi du khách có thể dễ dàng bắt gặp những món ăn đặc trưng chỉ bằng vài bước chân ra khỏi khách sạn. Điều quan trọng không nằm ở sự hào nhoáng, mà ở tính “hiện diện liên tục” của món ăn trong đời sống đô thị.
Ẩm thực đường phố: Lý do đầu tiên cuốn hút thực khách
Một trong những điều khiến du khách quốc tế ấn tượng mạnh khi đến Việt Nam là mật độ ẩm thực đường phố dày đặc. Không cần tìm kiếm, không cần đặt bàn, món ăn xuất hiện ngay bên lề đường, trong chợ nhỏ, trước cửa nhà dân hay những quán ăn gia đình chỉ đủ vài bộ bàn ghế nhựa. Nhiều bài viết của CNN Travel và các blog du lịch quốc tế mô tả trải nghiệm này như một dạng “ẩm thực không rào cản”, nơi du khách chỉ cần ngồi xuống, chỉ tay và nhận một bữa ăn nóng hổi chỉ sau vài phút.
Trên các diễn đàn như Reddit, nhiều du khách chia sẻ rằng họ bị bất ngờ bởi tốc độ phục vụ, sự tươi mới của món ăn và mức giá rất thấp so với tiêu chuẩn quốc tế. Một số người cho biết họ có thể ăn ba bữa mỗi ngày với chi phí chỉ tương đương một bữa ăn nhanh ở phương Tây.
Vì sao ẩm thực Việt có thể “ăn mãi không ngán”?
Một đặc điểm của ẩm thực Việt Nam được các chuyên trang như TasteAtlas nhắc đến nhiều lần là sự cân bằng trong hương vị. Ẩm thực Việt không đi theo hướng quá béo, quá cay hay quá đậm một chiều. Thay vào đó, món ăn thường được xây dựng trên sự hài hòa giữa nước dùng, rau thơm, gia vị lên men và nguyên liệu tươi. Phở là ví dụ điển hình. Nhiều bài viết quốc tế mô tả phở như một món ăn “có chiều sâu nhưng nhẹ nhàng”, khi phần nước dùng được ninh nhiều giờ để tạo vị ngọt tự nhiên, nhưng khi ăn lại không gây cảm giác nặng bụng.
Tương tự, bún chả, gỏi cuốn hay bánh xèo đều sử dụng rất nhiều rau sống và thảo mộc. Điều này khiến trải nghiệm ăn uống trở nên tươi mới, dễ tiêu hóa và phù hợp với nhiều khẩu vị khác nhau.
Một số nhà nghiên cứu ẩm thực quốc tế cho rằng chính điều kiện khí hậu nhiệt đới đã góp phần định hình đặc trưng này. Sự phong phú của rau xanh, trái cây, hải sản và các loại gia vị lên men giúp ẩm thực Việt mang tính “tươi” rất rõ, ngay cả trong những món ăn được chế biến cầu kỳ. Andrea Nguyen, tác giả và nhà nghiên cứu ẩm thực Việt, từng nhấn mạnh rằng thảo mộc tươi chính là “linh hồn” của món ăn Việt, khi rau thơm và các loại lá gia vị không chỉ đóng vai trò trang trí mà còn tạo nên tầng hương vị cốt lõi trong cấu trúc món ăn.
Mỗi vùng miền là một thế giới vị giác khác nhau
Nếu ẩm thực đường phố là “linh hồn” của ẩm thực Việt, thì sự khác biệt giữa các vùng miền lại giống như một “bản đồ vị giác mở rộng”, nơi mỗi khu vực mở ra một lớp hương vị và phong cách ẩm thực riêng biệt, tạo nên bức tranh đa dạng và giàu sắc thái cho toàn bộ nền ẩm thực Việt Nam. Nền tảng nội dung du lịch Lonely Planet từng nhận định Việt Nam là một trong những quốc gia có sự đa dạng ẩm thực rõ rệt nhất châu Á, nơi chỉ cần di chuyển vài trăm cây số là trải nghiệm ăn uống đã thay đổi đáng kể.
Netflix trong series tài liệu “Somebody Feed Phil” (Hành trình ẩm thực của Phil) từng dành nhiều thời lượng để giới thiệu đồ ăn Việt Nam, từ bún bò Huế đến cơm tấm TP.HCM. Người dẫn chương trình Phil Rosenthal mô tả Việt Nam là nơi “cứ bước ra đường là gặp món ngon”. Không ít du khách quốc tế cũng bất ngờ vì mỗi thành phố ở Việt Nam lại có một món ăn đặc trưng riêng.
Ở miền Bắc, món ăn thiên về sự thanh nhẹ, cân bằng và tinh tế. Phở Hà Nội hay bún chả thường không quá nhiều gia vị, tập trung vào vị nguyên bản của nguyên liệu. Miền Trung lại mang sắc thái hoàn toàn khác, với vị đậm hơn, cay hơn và cách nêm nếm mạnh tay hơn. Bún bò Huế hay các món ăn ở miền Trung thường để lại ấn tượng sâu bởi độ “bùng vị”. Trong khi đó, miền Nam lại mang phong cách cởi mở hơn, thường có vị ngọt nhẹ và sử dụng nguyên liệu phong phú từ sông nước. Cơm tấm hay các món hủ tiếu là những ví dụ tiêu biểu cho sự hài hòa này. Sự phân tầng này khiến hành trình du lịch Việt Nam giống như một chuyến “tour ẩm thực liên tục thay đổi”, nơi mỗi thành phố là một trải nghiệm mới.
Không chỉ dừng lại trong nước, nhiều món ăn Việt đã trở thành biểu tượng quốc tế. Bánh mì là một trong những ví dụ rõ ràng nhất. CNN Travel từng xếp bánh mì vào danh sách những món sandwich đường phố hấp dẫn nhất thế giới, nhấn mạnh sự kết hợp giữa ảnh hưởng Pháp và bản sắc Việt Nam trong cách chế biến. Phở cũng được xem là món ăn Việt có mức độ nhận diện toàn cầu cao nhất, xuất hiện trong nhiều danh sách “must-try dishes” (những món nhất định phải thử) của các trang du lịch quốc tế.
Bên cạnh đó, sự xuất hiện của Michelin Guide tại Việt Nam trong những năm gần đây cũng góp phần nâng tầm hình ảnh ẩm thực Việt trên bản đồ thế giới. Tại Hà Nội, TP. HCM và Đà Nẵng, nhiều cơ sở ăn uống được Michelin ghi nhận, bao gồm cả các quán ăn bình dân thuộc hạng mục Bib Gourmand dành cho những địa điểm ngon và hợp lý về giá. Điều đáng chú ý là phần lớn các địa điểm được nhắc đến không phải nhà hàng cao cấp, mà chính là những quán ăn địa phương - nơi phản ánh rõ nhất tinh thần ẩm thực Việt.
Khi ẩm thực trở thành “lý do để quay lại”
Trong các nghiên cứu về du lịch ẩm thực, Hiệp hội Du lịch Ẩm thực Thế giới (WFTA) từng chỉ ra rằng hơn 80% du khách quốc tế lựa chọn trải nghiệm ẩm thực bản địa, là mục tiêu chính của chuyến đi, trong đó chi tiêu cho ăn uống chiếm trung bình khoảng 30% tổng ngân sách du lịch.
Trong bối cảnh đó, Việt Nam nổi lên như một điểm đến đặc biệt hấp dẫn nhờ chi phí thấp, món ăn đa dạng và trải nghiệm mang tính bản địa cao. Nhưng điều khiến ẩm thực Việt khác biệt không chỉ nằm ở giá cả hay sự đa dạng. Nó nằm ở cảm xúc mà món ăn để lại.
Nhiều du khách quốc tế chia sẻ rằng họ không nhớ chính xác từng quán ăn, nhưng họ nhớ cảm giác ngồi bên vỉa hè, giữa dòng xe máy, ăn một tô phở nóng trong buổi sáng sớm hay cắn một ổ bánh mì khi thành phố vừa thức dậy.
Đó không chỉ là bữa ăn, mà là ký ức. Ẩm thực Việt Nam không chinh phục thế giới bằng sự cầu kỳ hay kỹ thuật xa hoa. Nó chinh phục bằng sự chân thật.
Từ những món ăn đường phố giản dị đến những nhà hàng được Michelin ghi nhận, từ phở buổi sáng đến chiếc bánh mì vội vã giữa trưa, tất cả tạo nên một hệ sinh thái ẩm thực mang tính sống động hiếm có.
