Vườn quốc gia Bát Xát nằm trên địa bàn ba xã Mường Hum, Dền Sáng và Y Tý, có diện tích hơn 18.510 ha. Vườn được chia thành 3 phân khu chức năng, gồm phân khu bảo vệ nghiêm ngặt hơn 14.600 ha, phân khu phục hồi sinh thái khoảng 3.400 ha và phân khu dịch vụ - hành chính hơn 380 ha. Ngoài vùng lõi, khu vực vùng đệm bao gồm 32 thôn bản thuộc ba xã, nơi sinh sống của cộng đồng dân cư, chủ yếu là đồng bào dân tộc thiểu số.
Theo UBND tỉnh Lào Cai, việc nâng hạng nhằm bảo vệ tính nguyên vẹn của các hệ sinh thái rừng, bảo tồn nguồn gen và các loài động thực vật quý hiếm, đồng thời tăng cường chức năng phòng hộ đầu nguồn, điều tiết nguồn nước và giảm thiểu thiên tai.
Vườn quốc gia Bát Xát cũng được định hướng trở thành trung tâm nghiên cứu khoa học, giáo dục môi trường và phát triển du lịch sinh thái, góp phần cải thiện sinh kế cho người dân địa phương. Cơ quan chức năng sẽ triển khai các chương trình trọng điểm như bảo vệ rừng, phục hồi hệ sinh thái, phát triển du lịch sinh thái và hỗ trợ phát triển kinh tế - xã hội vùng đệm.
Đồng thời, Ban quản lý vườn quốc gia sẽ được thành lập trên cơ sở kế thừa bộ máy hiện có của Khu bảo tồn thiên nhiên Bát Xát, nhằm đảm bảo hoạt động hiệu quả và phù hợp quy định pháp luật.
Vườn quốc gia Bát Xát là điểm đầu dãy Hoàng Liên Sơn, với các đỉnh núi cao xuất phát từ xã Y Tý kéo dài đến đỉnh Fansipan. Sự đa dạng về địa hình và độ cao hình thành nên tính đa dạng sinh học cho khu vực này.
Tại đây, về thực vật đã phát hiện được 976 loài bậc cao có mạch, trong đó 137 loài nguy cấp, quý, hiếm đang bị đe dọa ở mức quốc gia và toàn cầu trong Sách Đỏ Việt Nam, Danh lục đỏ IUCN (2021) và Danh mục các loài nguy cấp quý, hiếm tại Việt Nam.
Đặc biệt, có 67 loài đặc hữu Bắc Bộ và 38 loài đặc hữu của Việt Nam, như lan kim tuyến tơ, hoàng liên gai, hoàng liên 3 gai, hoàng liên Trung Hoa, hoàng liên chân gà...
Về động vật, đã thống kê được 173 loài, trong đó thú 42 loài, chim 73 loài, bò sát 20 loài và lưỡng cư 38 loài. Nhiều loài động vật nguy cấp, quý, hiếm, có 18 loài thú, 11 loài chim, 6 loài bò sát và 17 loài lưỡng cư có trong Sách Đỏ Việt Nam, Danh lục đỏ IUCN và danh mục loài nguy cấp, quý hiếm ở nước ta.
Đặc biệt, phát hiện một số loài đặc hữu, nguy cấp, quý, hiếm, có giá trị bảo tồn cao, các loài này chủ yếu thuộc lớp lưỡng cư gồm cóc sừng Hoàng Liên, cóc núi, cóc mày, cóc sừng đỏ, cóc sừng Fansipan...
Nơi đây có cảnh quan thiên nhiên hùng vĩ, với nhiều đỉnh núi cao được xếp bậc nhất nhì ở Việt Nam, như đỉnh Pu Ta Leng cao 3.049m, Ky Quan San cao 3.046m, Nhìu Cồ San cao 2.965m; tuyến khám phá thác đỏ - quần thể thiết sam cổ thụ trên đỉnh Cú Nhù San, di tích Đường đá cổ Pavie, thác Hồng Ngài và cột mốc biên giới số 85...
