Dù thỏa thuận đình chiến thương mại giữa Mỹ và Trung Quốc đã được ký kết, các lô hàng từ Trung Quốc xuất sang Mỹ vẫn chứng kiến sự sụt giảm nghiêm trọng trong tháng vừa qua.
Đây là minh chứng rõ nét cho thấy những tác động không nhỏ mà chính sách thuế quan của Tổng thống Donald Trump đã gây ra đối với hoạt động thương mại giữa hai nền kinh tế lớn nhất thế giới.
Theo số liệu chính thức từ chính phủ Trung Quốc công bố vào thứ Hai, lượng hàng hóa xuất khẩu sang Mỹ trong tháng 5 đã lao dốc 35% so với cùng kỳ năm trước.
Đây là mức giảm phần trăm lớn nhất kể từ tháng 2 năm 2020, thời điểm các đợt phong tỏa vì đại dịch Covid-19 khiến hoạt động kinh tế tê liệt. Trước đó, vào tháng 4, xuất khẩu sang Mỹ cũng đã giảm 21%, cho thấy xu hướng suy thoái kéo dài.
Tuy nhiên, không phải toàn bộ bức tranh thương mại của Trung Quốc đều ảm đạm. Sự sụt giảm xuất khẩu sang Mỹ đã được bù đắp phần nào nhờ sự tăng trưởng mạnh mẽ trong các lô hàng đến các khu vực khác như Đông Nam Á và Liên minh Châu Âu.
Tính chung, tổng kim ngạch xuất khẩu của Trung Quốc trong tháng 5 tăng 4,8% theo giá trị đô la so với cùng kỳ năm trước. Dù vậy, con số này thấp hơn mức kỳ vọng 5,6% của các nhà kinh tế và giảm đáng kể so với mức tăng 8,1% ghi nhận trong tháng 4.
Số liệu trên đánh dấu lần đầu tiên Bắc Kinh công bố dữ liệu thương mại chính thức kể từ khi Mỹ và Trung Quốc đạt được thỏa thuận đình chiến thương mại vào tháng trước. Thỏa thuận này nhằm tháo gỡ phần lớn các rào cản thuế quan giữa hai nước.
Cụ thể, Mỹ đồng ý giảm mức thuế áp lên hầu hết hàng hóa Trung Quốc từ 145% xuống còn 30%, trong khi Trung Quốc cam kết hạ thuế đối với sản phẩm Mỹ từ 125% xuống 10% trong vòng 90 ngày.
Hiện tại, các quan chức cấp cao của Mỹ và Trung Quốc đang nhóm họp tại London trong tuần này để bàn bạc về các bước đi tiếp theo trong quan hệ thương mại.
Trước đó, cuộc điện đàm giữa Tổng thống Donald Trump và Chủ tịch Tập Cận Bình vào tuần trước đã làm dấy lên hy vọng về một giai đoạn giảm căng thẳng kéo dài. Tuy nhiên, sự thiếu tin tưởng giữa hai bên vẫn là một rào cản lớn.
Trong bối cảnh đó, Nhà Trắng cho rằng Trung Quốc chưa thực hiện đúng cam kết nối lại hoạt động xuất khẩu đất hiếm.
Ngược lại, Bắc Kinh bày tỏ sự không hài lòng với các biện pháp kiểm soát xuất khẩu của Mỹ đối với chip trí tuệ nhân tạo do Trung Quốc sản xuất, cũng như việc Mỹ thu hồi thị thực của nhiều sinh viên Trung Quốc.
Nhìn chung, số liệu thương mại tháng 5 của Trung Quốc cho thấy cuộc chiến thuế quan đã và đang định hình lại dòng chảy hàng hóa từ các nhà sản xuất nước này ra thị trường toàn cầu.
Sau thỏa thuận đình chiến đạt được tại Geneva tháng trước, nhiều nhà nhập khẩu Mỹ và nhà sản xuất Trung Quốc đã gấp rút đẩy nhanh việc vận chuyển các đơn hàng bị đình trệ trước đó, tận dụng thời gian ân hạn 90 ngày.
Kết quả là lượng đặt chỗ vận chuyển từ Trung Quốc đến các cảng Mỹ và giá container, vốn lao dốc trong giai đoạn chiến tranh thương mại leo thang, đã tăng vọt sau thỏa thuận.
Dẫu vậy, không ít lãnh đạo doanh nghiệp vẫn giữ thái độ thận trọng. Họ cho rằng cuộc chiến thương mại chưa thực sự kết thúc. Một chỉ số đo lường hoạt động sản xuất từ cả khu vực công và tư nhân tại Trung Quốc cho thấy các đơn hàng xuất khẩu mới trong tháng 5 tiếp tục suy giảm, củng cố thêm nhận định này.
Tình hình càng thêm bất định khi một tòa án thương mại liên bang tại Mỹ gần đây ra phán quyết ngăn chặn phần lớn các loại thuế quan mà Tổng thống Donald Trump áp đặt trong năm nay. Tuy nhiên, phán quyết này hiện bị tạm hoãn để chờ Nhà Trắng kháng cáo.
Về tổng thể, kinh tế Trung Quốc vẫn cho thấy khả năng chống chịu đáng kể từ đầu năm.
Bắc Kinh công bố tổng sản phẩm quốc nội (GDP) tăng trưởng 5,4% trong quý đầu tiên, nhờ vào lượng xuất khẩu tăng đột biến khi các doanh nghiệp đẩy mạnh đặt hàng trước lo ngại thuế quan tăng cao.
Song, các chuyên gia kinh tế dự báo tăng trưởng của Trung Quốc sẽ chậm lại vào cuối năm do những khó khăn từ cuộc chiến thương mại.
Trước triển vọng xuất khẩu còn nhiều bất ổn, chính quyền Bắc Kinh cam kết hỗ trợ nền kinh tế bằng cách kích cầu nội địa.
Ngân hàng trung ương đã hạ lãi suất và bơm thanh khoản vào hệ thống tài chính. Đồng thời, Trung Quốc duy trì chương trình đổi cũ lấy mới cho các mặt hàng tiêu dùng nhằm khuyến khích chi tiêu của người dân.
Tuy nhiên, dấu hiệu của nhu cầu nội địa yếu kém vẫn rõ ràng. Nhập khẩu của Trung Quốc trong tháng 5 giảm 3,4% so với cùng kỳ năm trước, sâu hơn so với mức giảm 0,2% trong tháng 4.
Kết quả, thặng dư thương mại của nước này đạt 103,22 tỷ USD trong tháng 5, tăng từ mức 96,18 tỷ USD của tháng trước.
Nhu cầu trong nước suy yếu còn kéo theo áp lực giảm phát kéo dài. Theo Cục Thống kê Quốc gia Trung Quốc, giá xuất xưởng trong tháng 5 giảm 3,3% so với cùng kỳ năm trước, mức giảm mạnh nhất trong hơn một năm.
Chỉ số này đã duy trì trong vùng âm hơn hai năm mà chưa có dấu hiệu cải thiện. Trong khi đó, giá tiêu dùng giảm nhẹ 0,1%, đánh dấu tháng thứ tư liên tiếp đi xuống.
Gần đây, áp lực giảm phát gia tăng cùng sự cạnh tranh khốc liệt giữa các doanh nghiệp càng khiến tình hình thêm căng thẳng.
Hãng sản xuất ô tô Trung Quốc BYD đã giảm giá tới một phần ba cho nhiều mẫu xe, làm dấy lên lo ngại về một cuộc chiến giá cả mới. Điều này buộc chính quyền phải nhanh chóng can thiệp để ổn định thị trường.
