Tại hội nghị COP31 dự kiến diễn ra ở Thổ Nhĩ Kỳ vào tháng 11, các nước sẽ được kêu gọi cam kết nâng tỷ trọng điện trong tổng nhu cầu năng lượng toàn cầu lên 35% vào năm 2035, từ mức khoảng 23% hiện nay. Đây là mục tiêu đầy tham vọng, nhưng được cho là khả thi nếu các chính phủ tăng tốc triển khai công nghệ điện khí hóa trong giao thông, nhà ở, doanh nghiệp và công nghiệp.
Một động lực bất ngờ cho quá trình này đến từ cuộc chiến tại Iran. Khi Mỹ và Israel bắt đầu chiến dịch quân sự chống Iran vào tháng 2, việc Tehran đóng cửa eo biển Hormuz trong thời gian ngắn đã gây chấn động thị trường năng lượng.
Tuyến hàng hải này vận chuyển khoảng 1/5 lượng dầu và khí đốt giao dịch toàn cầu mỗi ngày. Sự gián đoạn nguồn cung khoảng 18 triệu thùng dầu mỗi ngày đã gây sức ép lớn lên các nền kinh tế phụ thuộc vào nhập khẩu, đặc biệt là những quốc gia đang phát triển.
Trước nguy cơ tái diễn các cú sốc năng lượng, nhiều nền kinh tế mới nổi đã điều chỉnh chiến lược an ninh năng lượng, hướng tới những nguồn cung trong nước ổn định hơn. Theo ABC News, kể từ tháng 3, khoảng 25 quốc gia đã ban hành các chính sách mang tính cơ cấu nhằm thúc đẩy điện khí hóa.
Xu hướng này đang tạo ra những thay đổi đáng chú ý trên bản đồ năng lượng toàn cầu. Brazil, Chile, El Salvador, Morocco, Kenya và Namibia đều đang có tốc độ chuyển đổi năng lượng sạch vượt Mỹ.
Theo báo cáo của Yale 360, đến cuối năm 2025, khoảng 63% thị trường mới nổi tại châu Phi, châu Á và Mỹ Latinh có tỷ trọng điện mặt trời trong sản xuất điện cao hơn Mỹ. Pakistan thậm chí đang nổi lên như một trong những thị trường có tốc độ mở rộng công suất điện mặt trời nhanh nhất thế giới.
Đằng sau sự chuyển dịch này là bài toán an ninh năng lượng ngày càng rõ nét. Khi bất ổn địa chính trị trở thành rủi ro thường trực đối với dầu khí, năng lượng tái tạo mang lại lợi thế lớn nhờ khả năng sản xuất nội địa. David Frykman, đối tác điều hành tại quỹ đầu tư mạo hiểm Norrsken, nhận định rằng điện gió và điện mặt trời không thể bị một thế lực bên ngoài tác động như dầu khí.
Tuy nhiên, tốc độ phát triển năng lượng sạch đang tạo ra một điểm nghẽn mới mang tên lưới điện. Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) ước tính thế giới sẽ cần xây dựng hoặc cải tạo hơn 80 triệu km lưới điện vào năm 2040, đồng nghĩa với việc công suất lưới toàn cầu phải tăng gấp đôi trong 15 năm tới.
Đây cũng là thách thức lớn tại Đông Nam Á, nơi nhiều dự án năng lượng tái tạo chưa thể phát triển đồng bộ với hạ tầng truyền tải. Theo Bain & Company và Standard Chartered, trong giai đoạn 2021–2025, khoảng 50–60% dự án năng lượng tái tạo tại Việt Nam, Thái Lan và Indonesia đã bị hủy hoặc trì hoãn.
Jan Rosenow, giáo sư về chính sách năng lượng và khí hậu tại Đại học Oxford, cho rằng sự tăng trưởng kỷ lục của năng lượng tái tạo và xe điện đang đặt ra yêu cầu cấp thiết phải đẩy nhanh đầu tư vào lưới điện. Theo ông, vấn đề không phải ở quá trình chuyển đổi năng lượng có khả thi hay không, mà là thế giới có thể xây dựng hạ tầng cần thiết nhanh đến mức nào.