Ngày 16/5, tại Thủ đô Hà Nội, Hội nghị Tổng kết công tác xây dựng và vận động Hồ sơ Quần thể Di tích và Danh thắng Yên Tử - Vĩnh Nghiêm - Côn Sơn, Kiếp Bạc (thuộc tỉnh Quảng Ninh, Bắc Ninh và TP. Hải Phòng) trở thành Di sản văn hoá thế giới.
Kỳ tích sau hơn một thập kỷ chờ đợi
Sự kiện Quần thể di tích và danh thắng Yên Tử - Vĩnh Nghiêm - Côn Sơn, Kiếp Bạc được UNESCO chính thức ghi danh là Di sản Văn hóa Thế giới vào ngày 12/7/2025 tại Paris đã mở ra một trang mới đầy tự hào cho di sản Việt Nam sau 11 năm chờ đợi mỏi mòn, kể từ sau danh thắng Tràng An (2014).
Phát biểu tại hội nghị, Bí thư Tỉnh ủy Quảng Ninh Quản Minh Cường xúc động bày tỏ: “Kết quả quan trọng này không phải tự nhiên mà có, không phải mong muốn là tự nhiên thành hiện thực; mà đó là thành quả của một quá trình chuẩn bị hết sức công phu, khoa học, bài bản và đầy trách nhiệm”.
Để có kỳ tích ấy, ba địa phương đã phải đối mặt với một khối lượng công việc khổng lồ: khảo sát, lập hồ sơ trên quy mô liên tỉnh rộng lớn và thách thức ngặt nghèo từ đại dịch COVID-19. Vượt lên tất cả, các địa phương đã đồng lòng, sát cánh để xoay chuyển tình thế, biến những điều tưởng chừng không thể thành có thể qua mhững hành trình đầy gian truân.
Ba hành trình bứt phá
Hành trình đầu tiên là triển khai xây dựng Hồ sơ: Bắt đầu từ chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ ngày 05/6/2020, Quảng Ninh đã chủ trì phối hợp lập nên bộ hồ sơ khoa học khổng lồ nặng tới 54 kg với hơn 5.000 trang tài liệu thuộc 214 điểm di tích. Hàng trăm nhà khoa học đã liên tục bám thực địa, khai quật khảo cổ để tìm lại nền móng, dấu tích ngàn năm dưới lòng đất, đảm bảo tiến độ tối đa bất chấp dịch bệnh.
Tiếp đến là hành trình hoàn thiện, làm việc với các Đoàn chuyên gia ICOMOS thẩm định Hồ sơ: Bước ngoặt bứt phá tư duy khoa học diễn ra khi đối diện với tiêu chuẩn khắt khe từ ICOMOS. Nhận thấy nếu đi theo lối mòn cũ - chứng minh tính toàn vẹn của kiến trúc vật thể vốn đã bị thời gian tàn phá - hồ sơ sẽ rơi vào ngõ cụt, chúng ta đã quyết định bứt phá bằng cách thay đổi toàn bộ kịch bản khoa học.
Hồ sơ chuyển hướng tập trung chứng minh di sản là một trung tâm văn hóa sống động (tiêu chí 3 và 6), nơi tư tưởng và thực hành tín ngưỡng của Thiền phái Trúc Lâm vẫn đang tiếp nối liên tục trong đời sống đương đại. Sự táo bạo này đã thuyết phục hoàn toàn các chuyên gia quốc tế, lật ngược thế cờ cho hồ sơ.
Cuối cùng hành trình vận động, ngoại giao và bảo vệ Hồ sơ đề cử: Đây là điển hình mẫu mực về ngoại giao văn hóa với bước bứt phá lớn từ thế “giải trình bị động” sang “chủ động chinh phục”. Lấy triết lý “Tam Hòa” (hòa bình, hòa hợp, hòa giải) làm kim chỉ nam, đoàn công tác do Thứ trưởng Thường trực Bộ Ngoại giao Nguyễn Minh Vũ dẫn đầu tại Paris đã kiên trì vận động trực tiếp từng quốc gia thành viên Ủy ban Di sản thế giới, để rồi đạt được sự đồng thuận tuyệt đối của cả 21 quốc gia thành viên.
Trách nhiệm bảo tồn và khát vọng kiến tạo tương lai
Theo báo cáo của Phó Chủ tịch UBND tỉnh Quảng Ninh, trong thời gian tới, ba tỉnh thành sẽ tập trung triển khai 13 khuyến nghị của Ủy ban Di sản thế giới, hoàn thiện kế hoạch quản lý sau ghi danh và xây dựng Quy chế bảo vệ di sản theo chuẩn mực quốc tế.
Mục tiêu dài hạn là lấy di sản làm hạt nhân để xây dựng một hệ sinh thái văn hóa toàn diện, kết hợp phát triển kinh tế di sản và sẻ chia lợi ích lâu dài với cộng đồng, đưa vùng liên kết này trở thành động lực phát triển mạnh mẽ.
Việc chính thức trở thành di sản văn minh nhân loại vừa là niềm vinh dự lớn lao, vừa đặt lên vai ba địa phương trách nhiệm quản lý, bảo tồn nặng nề trước áp lực tương lai; song hành trình đưa Quần thể di tích vươn tầm quốc tế này đã khẳng định một biểu tượng sinh động, vững chắc cho sức mạnh của tinh thần liên kết vùng.
