Một cuộc gọi đổ chuông vào đầu số 1800.8022. Đầu dây bên kia là giọng một người đàn ông đã ngoài tám mươi, nói tiếng địa phương, kể về một cánh rừng, một khe suối, một buổi chiều năm 1972 và ba người đồng đội ông tự tay chôn cất. Ông không nhớ chính xác tên xã bây giờ là gì. Ông chỉ nhớ con suối chảy về hướng nào.
Cuộc gọi ấy có thể là mắt xích còn thiếu trong một hồ sơ kéo dài hơn năm mươi năm. Cũng có thể không. Nhưng nó phải được ghi lại, nghe lại, kiểm chứng và chuyển đến đúng nơi, bởi không ai biết trước manh mối nào sẽ dẫn đến một cuộc trở về.
Không phải gia đình nào cũng may mắn
Ngày 6/7/2026, tại Công viên Văn hóa Lê Thị Riêng (TP.HCM), lực lượng quy tập tìm thấy một bộ hài cốt cùng mảnh giấy mang tên Huỳnh Văn Quên. Ngay chiều hôm đó, một gia đình ở xã Vàm Cỏ, tỉnh Tây Ninh liên hệ với chính quyền địa phương: người anh trai họ tìm suốt gần sáu mươi năm cũng mang cái tên ấy.
Hai mươi ngày sau, tối 26/7, Bộ Tư lệnh TP.HCM chính thức xác nhận danh tính. Bà Nguyễn Thị Lệ - người con gái năm xưa được ông Quên hẹn "anh đi làm tròn nhiệm vụ rồi sẽ về cưới em", người đã ở vậy gần sáu thập kỷ - nhận lại chiếc ví, chiếc lược, cây bút bi và chai dầu gió của chồng, nghẹn ngào không nói nên lời.
Nhưng đó là một trường hợp hiếm hoi. Liệt sĩ Huỳnh Văn Quên may mắn nằm lại cùng một mảnh giấy còn đọc được tên. Phần lớn những người lính chưa trở về không có mảnh giấy nào. Không di vật, không sơ đồ mộ chí, không hồ sơ đầy đủ. Với gia đình họ, đầu mối duy nhất có thể là ký ức của một người đồng đội còn sống, hoặc lời kể của một người dân từng chứng kiến.
Vấn đề là những ký ức ấy phải có chỗ để gửi về.
Cánh cổng của chiến dịch
"Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh thực hiện tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ" triển khai từ 15/6/2026 đến 27/7/2027, hướng tới kỷ niệm 80 năm Ngày Thương binh - Liệt sĩ. Tính đến ngày 26/7/2026, chiến dịch đã tìm kiếm, quy tập được 1.491 hài cốt liệt sĩ trong nước và tại Lào, Campuchia.
Thực hiện nhiệm vụ do Bộ Quốc phòng và Ban Chỉ đạo Quốc gia 515 giao, Viettel xây dựng hệ thống tổng đài tiếp nhận thông tin về liệt sĩ và mộ liệt sĩ với hai đầu số: 18008022 miễn phí cho các cuộc gọi trong nước, và 0965.001222 phục vụ các cuộc gọi từ nước ngoài - dành cho cả những thân nhân, cựu chiến binh đang ở xa Tổ quốc.
Từ khi chiến dịch triển khai vào ngày 15/6, tổng đài đã tiếp nhận khoảng hơn 11.000 cuộc gọi từ mọi miền Tổ quốc. Song điều khiến công việc này khác với mọi tổng đài thông thường không nằm ở số lượng.
Người gọi đến phần lớn là người cao tuổi, nói giọng địa phương, kể chuyện theo mạch ký ức chứ không theo mẫu biểu. Một địa danh cũ có thể được phát âm theo nhiều cách. Một cái tên có thể nghe nhầm chỉ vì một dấu thanh. Vì vậy, sau mỗi ca trực, các điện thoại viên còn phải nghe lại ghi âm, gỡ băng từng cuộc gọi để đối chiếu và chuẩn hóa thông tin trước khi chuyển đi.
"Không đơn thuần là người dân cứ gọi lên và mình tiếp nhận. Có bà con nói tiếng vùng miền khó nghe, chúng tôi rất sợ bỏ sót. Vì đầu dây bên kia là cả nỗi ngóng trông, hy vọng và niềm tin. Chúng tôi cố gắng dốc hết trách nhiệm vào từng cuộc gọi, chắt chiu từng dữ liệu và mong điều may mắn sẽ đến với các gia đình”, đại diện tổ truyền thông Chiến dịch 500 ngày đêm chia sẻ.
Bên cạnh tổng đài, fanpage và kênh TikTok chính thức của chiến dịch cũng được vận hành như một cửa ngõ song song, để những người quen dùng mạng xã hội - thường là con cháu của các gia đình liệt sĩ - có thể gửi về thông tin, hình ảnh, tư liệu.
Toàn bộ nguồn tin thu thập được tổng hợp, phân loại và chuyển đến các cơ quan chức năng phục vụ công tác xác minh, tìm kiếm và quy tập.
Phía sau cánh cổng
Một nguồn tin được tiếp nhận mới chỉ là bước đầu tiên. Để đi được đến đích, thông tin ấy còn phải tìm được chỗ đứng của mình giữa hàng trăm nghìn mảnh dữ liệu khác. Viettel được giao chủ trì xây dựng hệ sinh thái số phục vụ toàn trình chiến dịch, gồm các phần mềm chuyên biệt, bám theo đúng hành trình của một bộ hài cốt: từ lúc được tìm thấy, lấy mẫu, giám định, cho đến khi tìm lại được tên.
Ở khâu đầu, Phần mềm Quản lý thông tin mẫu hài cốt liệt sĩ đã triển khai tại 34/34 tỉnh, thành phố, số hóa quy trình lấy mẫu gồm 14 bước, phân loại rõ mẫu đủ điều kiện giám định, mẫu đã chuyển đi và mẫu chưa đủ điều kiện - một khâu tưởng như thuần kỹ thuật nhưng quyết định nguồn lực giám định được dồn vào đâu.
Tiếp đó, hệ thống quản lý dữ liệu ADN đang được xây dựng để quản lý trọn vòng đời dữ liệu, từ lấy mẫu, lưu trữ, giám định đến đối sánh với dữ liệu thân nhân. Bao trùm tất cả, Phần mềm Quản lý tiến độ giúp Ban Chỉ đạo theo dõi theo thời gian thực trên phạm vi toàn quốc.
Áp lực tiến độ rất lớn: có phần mềm chỉ khoảng 20 ngày để hoàn thành. Kỹ sư Viettel cùng nhân sự tại 34 tỉnh, thành phố đã trực tiếp đến các nghĩa trang liệt sĩ để đào tạo, hướng dẫn sử dụng và hỗ trợ số hóa hồ sơ.
Nhưng công nghệ không thay thế những bước chân trên thực địa. Nó chỉ giúp những bước chân ấy đi đúng hướng hơn. Và với những người làm dự án, thứ giữ họ lại không phải là tiến độ.
"Mỗi bộ hài cốt liệt sĩ được tìm kiếm, quy tập là một niềm hy vọng lớn lao của thân nhân. Mỗi danh tính được xác định là một niềm hạnh phúc của một gia đình. Vì vậy, ban dự án luôn quán triệt đây là nhiệm vụ từ mệnh lệnh trái tim. Mỗi nhân sự phải dốc trọn tâm sức, nguồn lực và sự tâm huyết của mình để dự án thành công, góp một phần nhỏ bé vào sự thành công của chiến dịch", đại diện Ban Tổng Giám đốc Tổng Công ty Giải pháp Doanh nghiệp Viettel (Viettel Solutions), nhấn mạnh.
Chiến dịch còn phía trước đúng một năm. Còn hàng vạn hồ sơ cần kiểm chứng, hàng trăm nghìn phần mộ chờ được gọi đúng tên. Và ở đâu đó, vẫn còn những cựu chiến binh chưa biết rằng ký ức của mình có thể là mắt xích cuối cùng trong một hồ sơ đã treo suốt nửa thế kỷ. Vẫn còn những gia đình chưa biết có một số máy đang chờ họ gọi đến. Bởi sau mỗi cuộc gọi là một người đang chờ được trở về.
Chiến dịch còn phía trước đúng một năm. Đồng nghĩa với việc vẫn còn thời gian để những ký ức chưa kịp cất lời được lắng nghe, để những manh mối còn sót lại tìm được nơi gửi gắm, để những cái tên đã ngủ yên suốt nửa thế kỷ có thêm một cơ hội được gọi lên. Có những cuộc gọi chỉ kéo dài vài phút. Nhưng cũng có những cuộc gọi khép lại hành trình chờ đợi của cả một gia đình.
Bởi điều Viettel mở ra không chỉ là một tổng đài. Đó là một cánh cổng để ký ức của nhân dân tìm đúng nơi cần đến. Và cánh cổng ấy vẫn luôn mở.
