Thông tin được Thứ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo Lê Quân cho biết tại hội thảo về phát triển mô hình đại học tinh hoa, xuất sắc tại Việt Nam vào ngày 10/8.
3 cơ sở đào tạo đăng ký tham gia gồm Đại học Quốc gia Hà Nội, Đại học Quốc gia TP HCM và Trường Đại học VinUni.
Động thái này diễn ra trong bối cảnh Bộ Giáo dục và Đào tạo đang xây dựng dự thảo Chiến lược phát triển giáo dục đại học, trong đó định hướng cả nước hình thành khoảng 3-5 đại học tinh hoa.
Nhưng “tinh hoa” sẽ không phải là một danh hiệu được trao theo hồ sơ đăng ký.
Theo GS Nguyễn Tiến Thảo, Vụ trưởng Vụ Giáo dục đại học (Bộ GD&ĐT), các cơ sở được lựa chọn phải hướng tới nghiên cứu đỉnh cao, có khả năng cạnh tranh quốc tế, đóng vai trò dẫn dắt và tạo ra những đóng góp rõ nét cho đất nước thông qua đào tạo nhân lực chất lượng cao, sản phẩm khoa học - công nghệ và tác động trực tiếp tới nền kinh tế.
Nói cách khác, một đại học tinh hoa không chỉ cần đứng cao trên các bảng xếp hạng, mà phải chứng minh được khả năng tạo ra tri thức mới, nhân lực mới và những giá trị có sức lan tỏa.
Không phải cứ đăng ký là thành “tinh hoa”
Quan điểm này nhận được sự đồng thuận của nhiều chuyên gia tại hội thảo.
GS.TS Chử Đức Trình, Hiệu trưởng Trường Đại học Công nghệ, Đại học Quốc gia Hà Nội cho rằng, một cơ sở giáo dục tinh hoa phải hội tụ ba yếu tố cốt lõi: Chất lượng vượt trội, văn hóa xuất sắc và tác động xã hội rõ ràng.
Theo ông, trường tinh hoa không chỉ đào tạo những cá nhân xuất sắc mà còn phải đủ năng lực dẫn dắt cả hệ thống, sáng tạo tri thức mới và kiến tạo những hệ sinh thái công nghệ có khả năng lan tỏa.
“Rất khó để đạt được đầy đủ các yếu tố trên”, GS Trình nhận định.
Theo ông, để đi đến đích, trước hết cần một sự kết hợp chặt chẽ giữa cam kết chất lượng vượt trội và trách nhiệm quốc gia. Nhà nước, doanh nghiệp và các trường đại học cần hình thành một “khế ước mới”: Nhà nước trao quyền tự chủ và niềm tin; nhà trường cam kết xây dựng văn hóa chất lượng bền vững, đồng thời gắn quyền tự chủ với trách nhiệm giải trình.
Ở góc nhìn khác, GS Vũ Văn Yêm, Phó Giám đốc Đại học Bách khoa Hà Nội, dẫn kinh nghiệm từ Đức, Hàn Quốc và Trung Quốc cho rằng hai điều kiện tiên quyết để hình thành đại học tinh hoa là đầu tư tập trung của Nhà nước và cam kết dài hạn, xuyên suốt từ cấp Trung ương đến từng cơ sở giáo dục.
Cùng với đó là hàng loạt nền tảng không thể thiếu: hạ tầng nghiên cứu đạt chuẩn quốc tế, quan hệ sâu với doanh nghiệp, cơ chế tài chính đủ mạnh, quyền tự chủ thực chất trong quản trị và một hệ sinh thái đổi mới sáng tạo đủ sức nuôi dưỡng nghiên cứu, công nghệ và nhân tài.
“Không đi dàn hàng ngang”
Thứ trưởng Bộ GD&ĐT Lê Quân nhấn mạnh, trong giai đoạn tới, chất lượng phải là yêu cầu xuyên suốt của giáo dục đại học.
Theo ông, phát triển các đại học tinh hoa, trọng điểm không thể theo cách “đi dàn hàng ngang”, chia đều nguồn lực cho tất cả, mà cần nhận diện những cơ sở và lĩnh vực có tiềm năng để tập trung đầu tư, tạo ra những mũi nhọn đủ sức cạnh tranh quốc tế.
Đáng chú ý, việc một cơ sở được lựa chọn tham gia phát triển mô hình đại học tinh hoa không đồng nghĩa với việc Bộ Giáo dục và Đào tạo công nhận ngay cơ sở đó đã là đại học tinh hoa.
Thay vào đó, Bộ sẽ giao nhiệm vụ gắn với những mục tiêu, lộ trình và kết quả cụ thể; đồng thời xây dựng cơ chế đánh giá theo nguyên tắc “có vào, có ra”.
Như vậy, 3 cái tên đầu tiên bước vào hành trình này mới chỉ là những người đăng ký tham gia cuộc đua. Đích đến không nằm ở tấm nhãn “tinh hoa”, mà ở việc mỗi trường có đủ năng lực chứng minh bằng những công trình nghiên cứu đỉnh cao, đội ngũ nhân lực xuất sắc, công nghệ có sức lan tỏa và những đóng góp thực chất cho đất nước hay không.
Từ năm 2025, Bộ Giáo dục và Đào tạo đã tổ chức nhiều hội thảo về mô hình “đại học tinh hoa”, đồng thời nghiên cứu xây dựng định nghĩa, tiêu chí và cơ chế phát triển nhóm cơ sở giáo dục này.
Nếu được cụ thể hóa trong Chiến lược phát triển giáo dục đại học, mô hình 3-5 đại học tinh hoa được kỳ vọng sẽ trở thành những “đầu tàu” dẫn dắt giáo dục đại học Việt Nam bước vào cuộc cạnh tranh về tri thức, công nghệ và nhân lực ở tầm quốc tế.
