Sáng kiến ứng dụng bản đồ số trong khoanh vùng và đánh giá nguy cơ sốt xuất huyết không chỉ giúp rút ngắn thời gian xử lý ổ dịch từ nhiều giờ xuống còn vài phút mà còn mở ra hướng đi mới cho chuyển đổi số y tế dự phòng theo tinh thần Nghị quyết 57-NQ/TW.
Google Maps và cuộc cách mạng từ tuyến y tế cơ sở
Trong bối cảnh các bệnh truyền nhiễm luôn tiềm ẩn nguy cơ bùng phát, đặc biệt là sốt xuất huyết, việc phát hiện sớm, khoanh vùng và xử lý ổ dịch kịp thời có ý nghĩa quyết định đối với công tác bảo vệ sức khỏe cộng đồng.
Tuy nhiên, nhiều năm qua, công tác giám sát dịch tễ tại cơ sở vẫn chủ yếu dựa trên sổ sách, bản đồ giấy hoặc kinh nghiệm thực địa. Cách làm này không chỉ tốn thời gian mà còn khó đánh giá chính xác quy mô, mức độ nguy cơ và xu hướng lây lan của dịch bệnh.
Xuất phát từ thực tiễn đó, Trung tâm Kiểm soát bệnh tật (CDC) Hà Nội đã xây dựng sáng kiến “Ứng dụng Google Maps trong khoanh vùng và đánh giá sơ bộ xu hướng ổ dịch sốt xuất huyết tại Hà Nội”.
Theo ông Bùi Văn Hào, Giám đốc CDC Hà Nội, thay vì sử dụng các phần mềm GIS chuyên dụng có chi phí lớn và yêu cầu kỹ thuật phức tạp, giải pháp mới tận dụng những nền tảng miễn phí, phổ biến như Google Maps, Google My Maps và Google Sheets.
“Chỉ cần một chiếc điện thoại thông minh có kết nối internet, cán bộ y tế có thể cập nhật tọa độ ca bệnh, xây dựng bản đồ phân bố, khoanh vùng ổ dịch và theo dõi diễn biến dịch bệnh theo thời gian thực”, ông Hào cho biết.
Điều đáng nói là giải pháp này phù hợp với điều kiện thực tế của tuyến y tế cơ sở - nơi nguồn lực công nghệ còn hạn chế nhưng lại là tuyến đầu trong phòng, chống dịch bệnh.
Rút ngắn thời gian khoanh vùng từ nhiều giờ xuống vài phút
Một trong những kết quả nổi bật nhất của sáng kiến là giúp thay đổi hoàn toàn phương thức giám sát dịch tễ tại cơ sở.
Theo ThS.BS Nguyễn Việt Anh, Khoa Phòng chống bệnh truyền nhiễm, CDC Hà Nội, trước đây việc xác định phạm vi ổ dịch thường mất từ 2 đến 4 giờ, thậm chí lâu hơn ở những địa bàn phức tạp.
“Nay thời gian khoanh vùng chỉ còn khoảng 10-15 phút”, bác sĩ Việt Anh cho biết.
Thông qua hình ảnh vệ tinh trực quan, cán bộ y tế có thể nhanh chóng xác định vị trí hộ gia đình, tuyến đường, khu dân cư, mật độ ca bệnh và các yếu tố nguy cơ liên quan. Điều này giúp nâng cao độ chính xác trong điều tra dịch tễ và triển khai các biện pháp xử lý.
Không chỉ dừng lại ở việc xác định ổ dịch, hệ thống còn cho phép theo dõi diễn biến dịch bệnh theo thời gian thực. Khi dữ liệu được cập nhật liên tục, cán bộ y tế có thể nhận diện sớm các khu vực nguy cơ, dự báo xu hướng gia tăng số ca mắc để chủ động triển khai các biện pháp phòng chống như điều tra dịch tễ, diệt bọ gậy, vệ sinh môi trường hay phun hóa chất diệt muỗi.
Đây được xem là bước chuyển từ mô hình ứng phó bị động sang quản lý dịch bệnh dựa trên dữ liệu.
Chuyển đổi số không còn là câu chuyện của tuyến trên
Một trong những điểm đáng chú ý của mô hình là khả năng triển khai rộng rãi và chi phí thấp.
CDC Hà Nội đã tổ chức tập huấn cho cán bộ tại nhiều trạm y tế xã, phường, trong đó có phường Long Biên. Với hình thức hướng dẫn trực tiếp, "cầm tay chỉ việc", đội ngũ y tế cơ sở nhanh chóng làm chủ công nghệ và ứng dụng ngay vào thực tiễn.
Qua thử nghiệm tại 16 trạm y tế xã, phường, sáng kiến cho thấy tính khả thi cao. Dữ liệu được số hóa giúp việc lưu trữ, truy xuất, chia sẻ thông tin thuận lợi hơn nhiều so với phương thức truyền thống.
Không chỉ vậy, mô hình còn được CDC Hà Nội chuyển giao cho cán bộ chuyên môn của tỉnh Cao Bằng, mở ra khả năng nhân rộng trên phạm vi rộng hơn.
Theo lãnh đạo CDC Hà Nội, thành công của sáng kiến cho thấy chuyển đổi số không nhất thiết phải bắt đầu từ những hệ thống đắt tiền hay công nghệ phức tạp. Những công cụ quen thuộc, nếu được sáng tạo và vận dụng phù hợp, hoàn toàn có thể tạo ra thay đổi lớn trong quản lý y tế.
Năm 2026, CDC Hà Nội đặt mục tiêu mở rộng mô hình tới toàn bộ 126 trạm y tế xã, phường trên địa bàn thành phố.
Song song với đó là việc chuẩn hóa quy trình thu thập dữ liệu, xây dựng hệ thống bản đồ số đồng bộ từ tuyến cơ sở đến tuyến thành phố nhằm hình thành mạng lưới giám sát dịch tễ theo thời gian thực.
Không dừng lại ở sốt xuất huyết, mô hình cũng được định hướng mở rộng sang nhiều bệnh truyền nhiễm khác như sởi, tay chân miệng và cả các bệnh không lây nhiễm.
Theo ông Hào, trong thời gian tới CDC Hà Nội sẽ tiếp tục đẩy mạnh ứng dụng dữ liệu lớn (Big Data), trí tuệ nhân tạo (AI) và các nền tảng số trong quản lý sức khỏe cộng đồng, giám sát dịch bệnh và hồ sơ sức khỏe điện tử.
Thành công của sáng kiến Google Maps không chỉ giúp nâng cao hiệu quả phòng chống dịch bệnh trước mắt mà còn cho thấy một xu hướng lớn hơn: dữ liệu số đang trở thành nền tảng cho y tế dự phòng hiện đại.
Từ một ứng dụng tìm đường quen thuộc, Google Maps đã được biến thành công cụ giám sát dịch tễ thông minh. Đó không chỉ là một sáng kiến kỹ thuật đạt giải Nhì Hội thi Kỹ thuật sáng tạo tuổi trẻ ngành Y tế Hà Nội năm 2025, mà còn là minh chứng sinh động cho tinh thần đổi mới sáng tạo, đưa Nghị quyết 57-NQ/TW vào thực tiễn từ chính tuyến y tế cơ sở.
