Báo chí đối ngoại trong kỷ nguyên số: ‘Ai kể chuyện trước, người đó định hình nhận thức’

• Hội báo toàn quốc
• Diễn đàn báo chí toàn quốc 2026

Đây là những nội dung trọng tâm của Phiên 5 - Diễn đàn Báo chí Toàn quốc 2026 với chủ đề "Quảng bá hình ảnh Việt Nam trên hệ sinh thái báo chí số".

Phiên thảo luận có sự tham dự của nhà báo Lê Quốc Minh, Ủy viên Trung ương Đảng, Tổng Biên tập Báo Nhân Dân, Phó Trưởng Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương, Chủ tịch Hội Nhà báo Việt Nam; nhà báo Vũ Việt Trang, Ủy viên Ban Thường vụ Đảng ủy các cơ quan Đảng Trung ương, Bí thư Đảng ủy, Tổng Giám đốc Thông tấn xã Việt Nam (TTXVN), Phó Trưởng Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương; nhà báo Nguyễn Thị Sự, Phó Tổng Giám đốc, Chủ tịch Liên chi hội Nhà báo TTXVN.

Tham gia phiên thảo luận còn có các diễn giả: ThS. Nguyễn Văn Thuật, Phó Cục trưởng Cục Thông tin cơ sở và Thông tin đối ngoại - Bộ VHTT&DL; ông Dương Quốc Thanh, nguyên Đại sứ Việt Nam tại Argentina, kiêm nhiệm Uruguay và Paraguay; TS. Phan Văn Kiền, Viện trưởng Viện đào tạo Báo chí và Truyền thông - Trường Đại học Khoa học xã hội và nhân văn (Đại học Quốc gia Hà Nội); nhà báo Trần Tiến Duẩn, Tổng Biên tập VietnamPlus; nhà báo Nguyễn Văn Minh, Tổng Biên tập Báo Công Thương; nhà báo Hải Vân, Phó Trưởng ban Biên tập Tin Đối ngoại - TTXVN.

Lan tỏa những giá trị tốt đẹp của Việt Nam ra thế giới

Trình bày đề dẫn, nhà báo Nguyễn Thị Sự đã gợi mở nhiều vấn đề quan trọng về vai trò của báo chí trong việc quảng bá, nâng cao và bảo vệ hình ảnh Việt Nam trên không gian số.

Theo bà Nguyễn Thị Sự, sau hơn 40 năm đổi mới, Việt Nam đang có nhiều lợi thế để xây dựng và quảng bá hình ảnh quốc gia trong môi trường số, đó là hình ảnh một đất nước hòa bình, ổn định, giàu bản sắc, có nền kinh tế năng động, hội nhập sâu rộng và đang chuyển đổi mạnh mẽ và đang nhận được sự quan tâm, đánh giá cao của cộng đồng quốc tế.

Tuy nhiên, bên cạnh những cơ hội to lớn, chúng ta cũng đang đối mặt với không ít thách thức. Công nghệ, trí tuệ nhân tạo và các nền tảng truyền thông toàn cầu đang làm thay đổi căn bản cách con người tiếp nhận thông tin, câu chuyện về Việt Nam cũng cần được kể bằng những phương thức mới, hấp dẫn hơn, đa nền tảng hơn và gần gũi hơn với công chúng quốc tế.

Nhà báo Nguyễn Thị Sự nhấn mạnh, diễn đàn này là nơi để các nhà các chuyên gia, nhà quản lý, các cơ quan báo chí, các đồng nghiệp cùng trao đổi, chia sẻ kinh nghiệm, nhận diện cơ hội và thách thức, đồng thời đề xuất giải pháp để có thể thiết lập mối quan hệ và cơ chế hợp tác chặt chẽ, hiệu quả hơn giữa các cơ quan định hướng quản lý báo chí, các đơn vị báo chí và các nền tảng mạng xã hội cũng như cộng đồng sáng tạo nội dung để có thể tạo ra một sức mạnh tổng hợp trong việc quảng bá và lan tỏa những giá trị tốt đẹp của đất nước Việt Nam ra thế giới.

Nếu không chủ động kể câu chuyện của mình, sẽ luôn có người khác kể thay

Trao đổi tại diễn đàn, ThS. Nguyễn Văn Thuật, Phó Cục trưởng Cục Thông tin cơ sở và Thông tin đối ngoại - Bộ VHTT&DL nhận định, trong thời đại hiện nay, hình ảnh quốc gia không còn được hình thành từ ngoại giao hay truyền thông chính thức mà được kiến tạo qua hàng tỷ tương tác trên nền tảng số.

“Trong bối cảnh mới, thông tin đối ngoại chuyển từ giới thiệu đất nước sang chủ động định hướng dư luận quốc tế, xây dựng hình ảnh Việt Nam là đối tác tin cậy và thành viên có trách nhiệm của cộng đồng quốc tế. Báo chí phải chuyển từ tư duy truyền thông sự kiện sang truyền thông giá trị, kể một câu chuyện Việt Nam thống nhất, xuyên suốt và giàu bản sắc”, ông Thuật nói.

Lý giải tại sao phải chuyển từ đưa tin sang kể câu chuyện Việt Nam, ông Thuật nhấn mạnh, con người ghi nhớ câu chuyện hơn số liệu, nhớ cảm xúc hơn khẩu hiệu và tin tưởng trải nghiệm chân thực hơn thông điệp tuyên truyền.

“Trong kỷ nguyên số, báo chí không còn chỉ là kênh thông tin mà đã trở thành chủ thể quan trọng tham gia trực tiếp vào quá trình kiến tạo hình ảnh quốc gia. Mỗi tác phẩm báo chí, mỗi bức ảnh, video hay câu chuyện trên nền tảng số đều góp phần hình thành nhận thức của cộng đồng quốc tế về Việt Nam", ông Thuật khẳng định.

Trong khi đó, ông Dương Quốc Thanh, nguyên Đại sứ Việt Nam tại Argentina, kiêm nhiệm Uruguay và Paraguay, đưa ra một nhận định khá sâu sắc: “Ai kể chuyện trước, người đó định hình nhận thức. Nếu chúng ta không chủ động kể câu chuyện của mình, sẽ luôn có người khác kể thay - nhưng không phải lúc nào cũng đúng và thiện chí. Đã đến lúc báo chí Việt Nam không chỉ phản hồi bị động, mà chủ động đặt nghị trình”.

Dẫn đánh giá của Đại học Harvard xếp Việt Nam vào nhóm 13 “quốc gia tầm trung” được nghiên cứu như những thế lực định hình trật tự thế giới mới, ông Dương Quốc Thanh cho rằng, chúng ta đang đứng trước thời cơ nhưng cũng không ít thách thức. Việt Nam có những “câu chuyện hay để kể” như: điểm đến hấp dẫn của dòng vốn, mắt xích chuỗi cung ứng toàn cầu; vai trò nổi bật trong chuyển đổi xanh, ứng phó biến đổi khí hậu, gìn giữ hòa bình nhưng bên cạnh đó, động lực tăng trưởng có lúc mất đà, nguy cơ “bẫy thu nhập trung bình”, thế lực thiếu thiện chí khai thác vấn đề nhạy cảm để bóp méo hình ảnh...

Theo ông Thanh, để kể câu chuyện Việt Nam thì báo chí và ngoại giao là “hai cánh của cùng một mặt trận bảo vệ lợi ích quốc gia”. Chúng ta cần thay đổi căn bản từ tuyên truyền sang kể chuyện bằng những con người, số phận, thành tựu có thật, kể bằng ngôn ngữ của giá trị phổ quát. Trong đó, linh hồn của câu chuyện là người kể: giữa biển thông tin số, nhà báo vẫn cần đọc sách, đọc báo giấy để có tư duy độc lập, sâu sắc để tạo ra sản phẩm không đại trà, có sức hút riêng.

Báo chí có thể trở thành hạt nhân kết nối các chủ thể truyền thông

Đứng ở góc độ những người trực tiếp làm nghề, nhà báo Trần Tiến Duẩn, Tổng Biên tập Báo điện tử VietnamPlus - TTXVN lưu ý, việc quảng bá hình ảnh quốc gia không chỉ phục vụ mục tiêu thông tin mà còn gắn chặt với chiến lược xây dựng sức mạnh mềm quốc gia. Mỗi bài báo, mỗi video, mỗi podcast bằng nhiều ngôn ngữ không chỉ giới thiệu về đất nước mà còn góp phần xây dựng hình ảnh một Việt Nam an toàn, ổn định, thân thiện, cởi mở, sáng tạo và giàu bản sắc văn hóa.

Nhấn mạnh một câu chuyện về Việt Nam nhưng nhu cầu tiếp nhận của từng cộng đồng độc giả lại rất khác nhau, nhà báo Trần Tiến Duẩn cho rằng, giá trị cốt lõi của báo chí trong kỷ nguyên AI là độ tin cậy của dữ liệu. Đó là nội dung chất lượng cao với các giá trị chính xác, chuyên sâu, có giá trị tham khảo; dữ liệu đáng tin cậy: có nguồn gốc rõ ràng, có thể kiểm chứng và được cập nhật thường xuyên. Những thông tin đó cần được hiện diện đa nền tảng: website, mạng xã hội, công cụ tìm kiếm và nền tảng AI.

Theo nhà báo Nguyễn Văn Minh, Tổng Biên tập Báo Công Thương, mỗi quốc gia đều có hai loại tài sản. Một loại cân đo được bằng nhà máy, hạ tầng, tài nguyên. Một loại không thể cân đo bằng những thước đo thông thường, đó là niềm tin, là uy tín, là thương hiệu của đất nước. Do đó, bảo vệ lợi ích quốc gia không phải là một khẩu hiệu, mà là từng việc rất cụ thể, và là một mặt trận rộng hơn nhiều so với hình dung thông thường. “Bởi mỗi thương hiệu Việt thành công là thêm một cột mốc cho uy tín Việt Nam trên bản đồ kinh tế thế giới. Mỗi lần lợi ích quốc gia được giữ vững là thêm một lần giá trị Việt được bảo toàn. Và mỗi thông tin trung thực, khách quan, có trách nhiệm mà báo chí lan tỏa là một đóng góp thiết thực cho cả hai”.

Cùng quan điểm, TS. Phan Văn Kiền, Viện trưởng Viện đào tạo Báo chí và Truyền thông, cũng cho rằng môi trường số đang làm thay đổi sâu sắc cách thức hình thành, lan tỏa và tiếp nhận hình ảnh quốc gia trên phạm vi toàn cầu. Việc quảng bá hình ảnh Việt Nam trên môi trường số không chỉ là nhiệm vụ của riêng báo chí hay các cơ quan thông tin đối ngoại mà là trách nhiệm chung của toàn bộ hệ sinh thái truyền thông quốc gia. Với vai trò dẫn dắt về thông tin, giá trị và độ tin cậy, báo chí có điều kiện thuận lợi để trở thành hạt nhân kết nối các chủ thể truyền thông, góp phần xây dựng hình ảnh một Việt Nam hòa bình, năng động, sáng tạo, giàu bản sắc văn hóa và hội nhập sâu rộng với thế giới.

Hãy bắt đầu từ những bước đi nhỏ

Nhấn mạnh 3 vấn đề hết sức quan trọng đối với báo chí đối ngoại hiện nay, đó là: nắm quyền chủ động kể câu chuyện về Việt Nam; định hình vai trò chủ quyền nhận thức và xây dựng được hạ tầng niềm tin vững chắc với công chúng, nhà báo Nguyễn Hải Vân, Phó trưởng ban Biên tập Tin đối ngoại - TTXVN cho rằng, trong thời đại số, AI có thể tạo ra nội dung, có thể dịch thuật, có thể tổng hợp dữ liệu nhưng AI không thể thay thế trách nhiệm xác minh thông tin của những nhà báo; không thể thay thế mạng lưới phóng viên hiện diện trên khắp 34 tỉnh thành cả nước và 30 cơ quan thường trú nước ngoài trên khắp các châu lục; càng không thể có được uy tín được tích lũy qua nhiều thế hệ.

Đó chính là những giá trị cốt lõi mà TTXVN nói chung và báo chí đối ngoại của Thông tấn xã nói riêng đã và đang đóng góp cho không gian thông tin quốc gia.

Phát biểu tại phiên thảo luận, nhà báo Lê Quốc Minh, Chủ tịch Hội Nhà báo Việt Nam, bày tỏ sự đồng tình và đánh giá rất cao vai trò của TTXVN trong việc bàn luận về chủ đề này. Đây là hành động thiết thực giúp thúc đẩy mạnh mẽ vai trò then chốt của các cơ quan báo chí đối với công tác tuyên truyền thông tin đối ngoại trong bối cảnh mới.

Nhà báo Lê Quốc Minh chỉ rõ, chủ đề quảng bá hình ảnh quốc gia trên hệ sinh thái số là một trong những bài toán trọng tâm, mang tính thời sự sống còn của báo chí cách mạng Việt Nam hiện nay, song hành cùng các thách thức lớn khác như bản quyền báo chí trong kỷ nguyên AI, phát triển kinh tế báo chí, truyền thông chính sách hay tự chủ chiến lược tòa soạn.

Chủ tịch Hội Nhà báo Việt Nam cho rằng, trong thế giới ngày càng kết nối, sau diễn đàn này, các cơ quan báo chí cần có những thay đổi linh hoạt, có những sáng tạo mới mẻ thay vì chỉ đi theo những con đường cũ. “Một bước đi nhỏ có thể tạo ra những thay đổi lớn. Nếu nhiều cơ quan báo chí có sáng tạo thì chúng ta sẽ có một nền báo chí sáng tạo”, nhà báo Lê Quốc Minh nêu rõ.