Ông Ngô Văn Thịnh, Phó Vụ trưởng Vụ Kế hoạch - Tài chính (Bộ Giáo dục và Đào tạo) cho biết, các khoản thu trong trường phổ thông về cơ bản gồm học phí, các khoản thu dịch vụ phục vụ, hỗ trợ hoạt động giáo dục và các khoản tài trợ của tổ chức, cá nhân.
Học phí thực hiện theo quy định của Chính phủ. Đối với các khoản thu dịch vụ phục vụ, hỗ trợ hoạt động giáo dục, UBND cấp tỉnh quy định danh mục, mức thu và cơ chế quản lý thu, chi. Các cơ sở giáo dục phải căn cứ quy định của địa phương để thực hiện, không được tự đặt ra khoản thu ngoài quy định.
Theo ông Thịnh, để xác định một khoản thu có phải lạm thu hay không, cần xem xét khoản đó có nằm trong danh mục được phép hay không, mức thu có đúng quy định và việc thu có bảo đảm tự nguyện, công khai, minh bạch, đúng mục đích hay không.
Đáng chú ý, một khoản thu nằm trong danh mục được phép không có nghĩa nhà trường được thu tùy ý.
Chẳng hạn, tại TP HCM, Quyết định số 70/2026/QĐ-UBND quy định các khoản thu dịch vụ như ăn uống, bán trú, đưa đón học sinh, công nghệ và học tập số, hoạt động ngoại khóa, kỹ năng sống, học bơi, sử dụng máy lạnh...
Các khoản này phải thực hiện trên nguyên tắc tự nguyện, có sự đồng thuận của cha mẹ học sinh, lấy thu bù chi và không vượt mức trần. Nhà trường phải lập dự toán chi tiết, sử dụng đúng mục đích, công khai, minh bạch. Nếu cuối năm học số thu lớn hơn số chi thì phải hoàn trả cho người học.
“Tự nguyện” không thể biến thành bắt buộc
Theo Bộ GD&ĐT, nếu khoản đóng góp thực sự tự nguyện, đúng mục đích, đúng thẩm quyền và được công khai thì có thể thực hiện theo quy định.
Ngược lại, nếu lợi dụng danh nghĩa tự nguyện để ép buộc học sinh, phụ huynh đóng tiền hoặc đặt ra khoản thu ngoài danh mục được phép thì phải kiểm tra, xử lý.
Bộ đã yêu cầu các Sở GD&ĐT, UBND cấp xã và hiệu trưởng trường mầm non, phổ thông công khai số điện thoại tiếp nhận phản ánh về lạm thu, tổ chức dạy thêm không đúng quy định; đồng thời xử lý nghiêm các trường hợp vi phạm.
Ở cấp Bộ, Văn phòng Bộ cũng tiếp nhận phản ánh, kiến nghị. Đến thời điểm trao đổi, Bộ đã nhận khoảng 30 phản ánh liên quan đến lạm thu. Những nội dung thuộc thẩm quyền địa phương được chuyển đến cơ quan có thẩm quyền để xác minh, xử lý.
Đối với phản ánh qua báo chí, Cổng Thông tin điện tử Chính phủ hoặc các kênh khác, Bộ cũng phân loại theo thẩm quyền. Nếu vấn đề liên quan cơ chế, chính sách, Bộ sẽ rà soát để xử lý hoặc kiến nghị sửa đổi. Với vụ việc cụ thể tại trường học, địa phương là nơi trực tiếp kiểm tra, xác minh và xử lý.
“Bộ không thay địa phương xử lý từng trường hợp cụ thể, nhưng có trách nhiệm chỉ đạo, theo dõi và yêu cầu báo cáo kết quả”, ông Thịnh nhấn mạnh.
Trường lạm thu, hiệu trưởng phải chịu trách nhiệm
Công văn số 4294/BGDĐT-KHTC yêu cầu tăng cường thanh tra, kiểm tra, giám sát và công khai các khoản thu, mức thu. Nếu trường để xảy ra lạm thu, hiệu trưởng và người đứng đầu cơ quan quản lý trực tiếp phải chịu trách nhiệm.
Theo ông Thịnh, quy định về trách nhiệm và thẩm quyền của các bên hiện tương đối rõ. Hằng năm, Bộ đều hướng dẫn các khoản thu đầu năm học, yêu cầu địa phương chỉ đạo trường thu đúng quy định, công khai và tăng cường kiểm tra, giám sát.
Tuy nhiên, việc thực hiện giữa các địa phương chưa đồng đều. Có nơi kiểm tra, công khai sớm nhưng cũng có nơi thực hiện chậm.
“Vấn đề không chỉ nằm ở việc đã có quy định hay chưa mà quan trọng là khâu tổ chức thực hiện, kiểm tra, giám sát và xử lý tại cơ sở, địa phương”, ông Thịnh cho biết.
Năm học 2026-2027, Bộ tiếp tục yêu cầu công khai các khoản thu, chi và số điện thoại tiếp nhận phản ánh về lạm thu. Các địa phương phải kiểm tra, giám sát và báo cáo Bộ tình hình lạm thu, kết quả xử lý.
Để tăng tính minh bạch, Bộ GD&ĐT yêu cầu công khai danh sách cơ sở giáo dục vi phạm lạm thu trên các phương tiện thông tin đại chúng trong vòng 3 ngày kể từ khi phát hiện vi phạm, đồng thời xử lý trách nhiệm người đứng đầu.
Nội dung kiểm tra gồm danh mục, căn cứ, mức thu, đối tượng, thời điểm, phương thức thu; quy trình lấy ý kiến; việc lập dự toán, quản lý, sử dụng, quyết toán và công khai các khoản thu, chi; tiếp nhận tài trợ và nguồn lực xã hội hóa.
Với trường hợp có sai phạm, Bộ yêu cầu làm rõ khoản thu sai, số tiền, số học sinh bị ảnh hưởng, việc hoàn trả, khắc phục và xử lý trách nhiệm.
Bộ GD&ĐT yêu cầu các bộ, ngành và UBND tỉnh, thành phố báo cáo tình hình thu, chi và xử lý vi phạm lạm thu năm học 2026-2027 trước ngày 30/9/2026. Báo cáo phải nêu số cơ sở bị phản ánh hoặc thanh tra, số trường có sai phạm, tổng tiền thu sai, số tiền đã hoàn trả và số cán bộ quản lý, giáo viên bị xử lý.
Sau khi tổng hợp, Bộ sẽ tiếp tục rà soát những nơi có phản ánh hoặc dấu hiệu vi phạm để yêu cầu địa phương kiểm tra, xử lý theo thẩm quyền.
