Trao đổi với phóng viên Báo Nhà báo và Công luận, đại diện Cục Phòng bệnh (Bộ Y tế) cho biết, dự thảo Thông tư đã được đăng tải trên Cổng thông tin điện tử Chính phủ và Bộ Y tế để lấy ý kiến các cơ quan, tổ chức, chuyên gia và người dân. Nội dung đáng chú ý của dự thảo là quy định về đối tượng và nội dung giám sát trong phòng, chống rối loạn tâm thần.
Dự thảo xác định 3 nhóm đối tượng chính cần theo dõi trong hệ thống giám sát sức khỏe tâm thần.
Nhóm thứ nhất là người mắc rối loạn tâm thần, bao gồm các bệnh lý phổ biến như tâm thần phân liệt, động kinh, trầm cảm, rối loạn lo âu, sa sút trí tuệ cùng nhiều rối loạn khác theo danh mục chuyên môn.
Nhóm thứ hai là người tử vong do rối loạn tâm thần, được xác định theo phân loại bệnh quốc tế. Việc theo dõi này giúp cơ quan y tế nhận diện những bệnh lý tâm thần có nguy cơ dẫn đến tử vong, từ đó xây dựng các biện pháp can thiệp và dự phòng hiệu quả hơn trong cộng đồng.
Nhóm thứ ba là những người có nguy cơ mắc rối loạn tâm thần. Theo dự thảo, đây là những người từng có tiền sử bệnh hoặc có ít nhất một yếu tố nguy cơ liên quan đến sinh học, tâm lý, xã hội hoặc các yếu tố khác.
Dự thảo đồng thời chỉ ra bốn nhóm yếu tố nguy cơ chính.
Thứ nhất là yếu tố sinh học và di truyền, gồm người có tiền sử gia đình mắc bệnh tâm thần; người bị tổn thương não như chấn thương sọ não, tai biến mạch máu não; người mắc bệnh mạn tính như đái tháo đường, tim mạch, ung thư, HIV/AIDS, động kinh; hoặc những người đang ở các giai đoạn sinh lý đặc biệt như dậy thì, sau sinh, tiền mãn kinh – mãn kinh và người cao tuổi.
Thứ hai là yếu tố tâm lý, bao gồm stress kéo dài, sang chấn tâm lý do mất người thân, ly hôn, thất nghiệp; nạn nhân của bạo lực gia đình, xâm hại, tai nạn hay thảm họa. Những người có đặc điểm nhân cách dễ lo âu, tự ti, cầu toàn quá mức, kỹ năng ứng phó với căng thẳng kém hoặc từng có ý nghĩ, hành vi tự sát cũng được xem là nhóm cần theo dõi.
Thứ ba là yếu tố xã hội, như tình trạng cô lập, thiếu hỗ trợ từ gia đình và cộng đồng; bị kỳ thị hoặc phân biệt đối xử; sống trong môi trường bạo lực, tội phạm hoặc thường xuyên chịu ảnh hưởng của thiên tai; lạm dụng rượu bia, ma túy hay các chất kích thích khác.
Thứ tư là các yếu tố khác, trong đó đáng chú ý là áp lực kéo dài trong học tập, lao động và đời sống kinh tế.
Cục Phòng bệnh cho biết, nội dung này xuất phát từ quy định mới của Luật Phòng bệnh và hiện vẫn đang trong quá trình thảo luận, lấy ý kiến từ các nhà khoa học, chuyên gia tâm thần học cũng như các cơ quan quản lý liên quan.
Ngay sau khi dự thảo được công bố, Bộ Y tế đã nhận được nhiều phản hồi từ cơ quan báo chí và người dân. Các ý kiến góp ý đang được cơ quan soạn thảo tiếp thu và tiếp tục làm việc với các đơn vị chuyên môn để hoàn thiện văn bản.
Theo Cục Phòng bệnh, mục tiêu của dự thảo là xây dựng hướng dẫn có tính khả thi, phù hợp với thực tiễn và không tạo thêm gánh nặng trong quá trình triển khai. Song song với đó, ngành y tế dự kiến phát triển bộ công cụ hỗ trợ cơ sở y tế và người dân tự đánh giá các yếu tố nguy cơ, qua đó chủ động phòng ngừa và giảm nguy cơ gia tăng các rối loạn tâm thần trong cộng đồng.
Cơ quan này cũng bày tỏ mong muốn tiếp tục nhận được ý kiến đóng góp của các tổ chức, chuyên gia và người dân để hoàn thiện dự thảo, tạo sự đồng thuận xã hội trước khi ban hành chính thức các quy định hướng dẫn Luật Phòng bệnh.
