Bộ Y tế đang lấy ý kiến cho dự thảo thông tư quy định chi tiết một số nội dung của Luật Phòng bệnh, trong đó đáng chú ý là đề xuất mở rộng hệ thống giám sát sức khỏe tâm thần đối với các nhóm có nguy cơ cao. Thông tư dự kiến được ban hành ngay trong năm nay.
Theo dự thảo, thay vì chỉ tập trung điều trị khi người bệnh đã xuất hiện rối loạn tâm thần, ngành y tế hướng tới mô hình phát hiện sớm và phòng ngừa, thông qua việc theo dõi những nhóm đối tượng có yếu tố nguy cơ trong cộng đồng.
Một trong những nhóm được đề xuất đưa vào diện giám sát là những người thường xuyên chịu áp lực cao trong công việc, học tập hoặc gặp khó khăn tài chính kéo dài.
Bên cạnh đó, Bộ Y tế cũng đề nghị theo dõi các nhóm có nguy cơ về sinh lý, tâm lý và xã hội. Trong đó có những người có tiền sử gia đình mắc bệnh tâm thần, người từng bị chấn thương sọ não, tai biến mạch máu não, hoặc mắc các bệnh mạn tính như ung thư, đái tháo đường, HIV/AIDS.
Nhóm trải qua các giai đoạn thay đổi sinh lý đặc biệt cũng nằm trong diện theo dõi, gồm tuổi dậy thì, phụ nữ sau sinh, thời kỳ tiền mãn kinh và người cao tuổi.
Ở góc độ tâm lý – xã hội, dự thảo đề xuất giám sát những người trải qua stress kéo dài do mất người thân, ly hôn, thất nghiệp, là nạn nhân của bạo lực gia đình hoặc chịu ảnh hưởng của thảm họa. Những người có xu hướng cầu toàn quá mức, tự ti, lo âu kéo dài hoặc từng xuất hiện ý định tự sát cũng được khuyến nghị đưa vào nhóm cần theo dõi.
Để triển khai việc giám sát, hệ thống y tế sẽ thu thập thông tin cơ bản về nhân thân, nghề nghiệp, nơi cư trú, đồng thời theo dõi các dấu hiệu như suy giảm khả năng học tập, lao động, giao tiếp xã hội hoặc tình trạng rối loạn cảm xúc kéo dài.
Theo Bộ Y tế, việc xây dựng cơ chế giám sát này nhằm phát hiện sớm các nguy cơ rối loạn tâm thần trong cộng đồng, từ đó triển khai các biện pháp hỗ trợ, tư vấn và can thiệp kịp thời, hạn chế tình trạng bệnh diễn tiến nặng hoặc tái phát.
Số liệu của Bộ Y tế cho thấy tỷ lệ rối loạn tâm thần tại Việt Nam hiện chiếm gần 15% dân số, tương đương cứ 7 người thì có một người mắc các vấn đề về sức khỏe tâm thần, song phần lớn chưa được phát hiện và điều trị.
Đáng chú ý, tình trạng này ngày càng phổ biến ở nhóm trẻ. Khảo sát Sức khỏe tâm thần vị thành niên quốc gia năm 2022 cho thấy 21,7% thanh thiếu niên Việt Nam gặp các vấn đề về sức khỏe tâm thần.
Các rối loạn như trầm cảm, rối loạn lưỡng cực, tâm thần phân liệt, tự kỷ hay sa sút trí tuệ không chỉ ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe thể chất mà còn tạo gánh nặng lớn về kinh tế cho gia đình và xã hội.
Trước thực trạng này, Bộ Y tế đang triển khai các đề án nâng cao năng lực hệ thống chăm sóc sức khỏe tâm thần và giám định pháp y tâm thần giai đoạn 2023–2030.
Ngành y tế đặt mục tiêu sàng lọc định kỳ ít nhất 40% dân số vào năm 2025 và 60% vào năm 2030, đồng thời can thiệp sớm cho khoảng một nửa số trẻ em và thanh thiếu niên có nguy cơ rối loạn tâm thần.
