Khi năm 2025 chỉ còn tính bằng tuần, các kết quả kinh tế - xã hội trong 11 tháng tiếp tục củng cố xu hướng phục hồi tích cực. Tăng trưởng từng tháng đều tốt hơn tháng trước và cao hơn so với cùng kỳ, bất chấp thiên tai, bão lũ diện rộng gây thiệt hại nặng nề. Trong khi đó, môi trường bên ngoài vẫn đầy thách thức: cạnh tranh chiến lược gia tăng, thương mại – đầu tư toàn cầu chậm lại, lạm phát ở nhiều nền kinh tế lớn vẫn tiềm ẩn rủi ro.
Trong bối cảnh đó, bức tranh kinh tế và những chỉ đạo điều hành của các nhà lãnh đạo Việt Nam trong bối cảnh đó đã tạo ấn tượng tốt với nhiều học giả và chuyên gia nước ngoài nghiên cứu về Việt Nam.
Trước hàng trăm học giả và chuyên gia kinh tế tề tựu về Hà Nội dự Hội thảo Quốc tế Các vấn đề đương đại trong Kinh tế, Quản lý và Kinh doanh (CIEMB 2025) mới đây, TS. Jochen M. Schmittmann, Trưởng đại diện IMF tại Việt Nam, Lào và Campuchia đã nhấn mạnh: Việt Nam là một câu chuyện thành công.
Tuy nhiên, từ góc nhìn độc lập, các học giả và chuyên gia kinh tế quốc tế cũng đưa ra những gợi ý cải cách mang tính dài hạn để nền kinh tế Việt Nam phát triển bền vững hơn.
Nhìn tổng quát tình hình kinh tế - xã hội Việt Nam tính đến tháng 11/2025, TS. Jochen M. Schmittmann, nhấn mạnh rằng Việt Nam là “một câu chuyện thành công rõ rệt” với mức tăng trưởng cao, cơ cấu kinh tế chuyển dịch nhanh và GDP bình quân đầu người liên tục cải thiện. Ông ghi nhận Việt Nam đang rút ngắn khoảng cách với các thị trường mới nổi, thậm chí bắt đầu bắt kịp một số nền kinh tế phát triển hơn.
Tuy nhiên, thế giới đang thay đổi với tốc độ chưa từng có: mô hình thương mại biến động vì căng thẳng địa chính trị, chuỗi cung ứng bị xáo trộn, AI lan rộng trong mọi lĩnh vực và lạm phát kéo dài ở nhiều quốc gia. Các biến động này tác động sâu rộng đến phúc lợi, năng suất và khả năng cạnh tranh của nền kinh tế toàn cầu. Việt Nam – nền kinh tế phụ thuộc mạnh vào thương mại – chịu ảnh hưởng trực tiếp và cần nhận diện rõ các rủi ro để có chiến lược ứng phó hiệu quả.
Để nhận diện và hiểu rõ những vấn đề phức tạp của kinh tế đương đại, trong đó có những vấn đề ảnh hưởng lớn đến Việt Nam, GS. Shiro Armstrong (Đại học Quốc gia Úc), minh họa thách thức bằng bức hình Tổng thống Mỹ Donald Trump bên bảng thuế quan, để cho thấy thương mại toàn cầu đang đi theo hướng bảo hộ mạnh mẽ.
Theo ông, Việt Nam đã hưởng lợi từ căng thẳng thương mại Mỹ – Trung, nhưng lợi ích này chỉ mang tính tạm thời. Áp lực về chống lẩn tránh xuất xứ từ Mỹ đang tăng lên. Việt Nam cũng là một trong những quốc gia hưởng lợi lớn nhất từ dịch chuyển chuỗi cung ứng, nhưng sự phụ thuộc quá lớn vào một vài thị trường – đặc biệt là Mỹ – có thể khiến nền kinh tế dễ tổn thương nếu xu hướng bảo hộ lan rộng.
Ông cho rằng để duy trì lợi thế cạnh tranh, Việt Nam cần đa dạng hóa thị trường, tham gia sâu hơn vào các hiệp định thế hệ mới, đầu tư cho tiêu chuẩn xanh và các yêu cầu xuất xứ thay vì chỉ dựa vào lao động giá rẻ và xuất khẩu ồ ạt. Đây là điều kiện quan trọng để tránh bị “mắc kẹt” trong chu kỳ tăng trưởng ngắn hạn.
Việt Nam hiện tăng trưởng trung bình 6,8% trong ba thập niên qua và năm 2025 Việt Nam sẽ đạt được tốc độ tăng trưởng ngoạn mục so với mục tiêu 8%. Đây là một thành tích rất ấn tượng.
Nhưng theo các chuyên gia quốc tế, tăng trưởng của Việt Nam vẫn thấp hơn nhiều nền kinh tế Đông Á đã từng đạt tốc độ trên 9% trong thời kỳ cất cánh như Trung Quốc, Hàn Quốc, Singapore hay Đài Loan. Một số nền kinh tế ASEAN như Thái Lan, Indonesia, Malaysia trước khủng hoảng tài chính châu Á cũng duy trì mức tăng trưởng ổn định hơn Việt Nam hiện nay.
Bên cạnh đó, các chuyên gia IMF cho rằng trong ngắn hạn, tăng trưởng Việt Nam có thể chậm lại do tác động của căng thẳng thương mại và giảm hiệu ứng từ chi tiêu công. Điều này phản ánh mức độ hội nhập sâu của Việt Nam với kinh tế thế giới – vốn là yếu tố mang lại thành công nhưng cũng làm tăng tính dễ tổn thương trong giai đoạn biến động.
Một rủi ro khác là hệ thống tài chính. Việt Nam phụ thuộc lớn vào tín dụng ngân hàng; tỷ lệ tín dụng/GDP thuộc nhóm cao nhất thế giới. Mức độ vốn hóa ngân hàng còn mỏng, khiến hệ thống dễ tổn thương trước các cú sốc như nợ xấu gia tăng. Trong khi dư địa nới lỏng tiền tệ đã hạn chế, dư địa tài khóa vẫn tương đối lớn với nợ công chỉ khoảng 32% GDP, nhưng hiệu quả chi tiêu đầu tư công phải được cải thiện để tránh lãng phí.
Nền kinh tế Việt Nam đang bước vào giai đoạn chuyển đổi mạnh mẽ, được thúc đẩy bởi cải cách thể chế, chuyển đổi số và sự dịch chuyển nhanh của cơ cấu ngành nghề. Trong bối cảnh đó, các chuyên gia quốc tế cho rằng cải cách cấu trúc – bao gồm cải cách thị trường vốn, cải cách chi tiêu công, nâng cao năng suất lao động và cải thiện chất lượng tăng trưởng – có thể giúp Việt Nam nâng tốc độ tăng trưởng thêm 2 điểm phần trăm mỗi năm. Điều này vừa bù đắp sự suy giảm dân số trong độ tuổi lao động, vừa giúp nền kinh tế chống chịu tốt hơn với môi trường toàn cầu phức tạp.
