Ngày 7/11, Quốc hội đã nghe Bộ trưởng Bộ Xây dựng Trần Hồng Minh thay mặt Chính phủ trình chủ trương đầu tư Cao tốc Mộc Châu - Sơn La - Điện Biên, địa phận tỉnh Sơn La.
Tuyến cao tốc dài gần 180 km qua địa bàn Sơn La
Theo Bộ trưởng Trần Hồng Minh, tuyến đường Cao tốc Mộc Châu - Sơn La - Điện Biên, địa phận tỉnh Sơn La được kỳ vọng góp phần thu hẹp khoảng cách phát triển giữa các vùng miền, giảm nghèo cho đồng bào dân tộc thiểu số, tạo động lực phát triển các khu đô thị, khu công nghiệp, dịch vụ, du lịch và tăng cường giao thương quốc tế qua các cửa khẩu.
Theo dự thảo Nghị quyết, dự án có chiều dài khoảng 179 km, thuộc địa phận tỉnh Sơn La, được đầu tư bằng hình thức đầu tư công. Tuyến đường được thiết kế theo quy mô 4 làn xe cao tốc hoàn chỉnh, tốc độ thiết kế 80 km/h.
Sơ bộ tổng nhu cầu sử dụng đất khoảng 2.230 ha, trong đó đất trồng lúa khoảng 98 ha, đất rừng khoảng 325,53 ha và các loại đất khác khoảng 1.806,47 ha. Diện tích rừng dự kiến chuyển mục đích sử dụng để thực hiện dự án khoảng 325,53 ha.
Tổng mức đầu tư sơ bộ của dự án là 63.120 tỷ đồng, vốn ngân sách trung ương khoảng 43.812 tỷ đồng.
Về tiến độ, dự án dự kiến chuẩn bị đầu tư từ năm 2026, thực hiện đầu tư từ năm 2027, phấn đấu cơ bản hoàn thành năm 2030 và đưa vào khai thác trong năm 2031.
Chính phủ cũng đề xuất áp dụng 5 nhóm cơ chế, chính sách đặc thù, đặc biệt, gồm cơ chế điều chỉnh chủ trương đầu tư; bồi thường, hỗ trợ, tái định cư; chỉ định thầu; điều chỉnh quy hoạch và bãi đổ chất thải rắn xây dựng.
Giảm tác động đến rừng tự nhiên
Trình bày báo cáo thẩm tra, Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội Phan Văn Mãi cho biết cơ quan thẩm tra nhất trí với sự cần thiết đầu tư, đánh giá đây là nhiệm vụ chính trị quan trọng, có ý nghĩa chiến lược lâu dài, góp phần tháo gỡ điểm nghẽn hạ tầng, tăng cường kết nối liên vùng, mở rộng không gian phát triển, thúc đẩy tăng trưởng kinh tế - xã hội, đồng thời củng cố quốc phòng, an ninh và bảo vệ chủ quyền biên giới Tây Bắc.
Dự án cơ bản phù hợp với chiến lược, kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội và quy hoạch mạng lưới đường bộ. Tuy nhiên, hướng tuyến đi qua khu vực quy hoạch một số nhà máy điện mặt trời và thủy điện. Do đó, đề nghị Chính phủ chỉ đạo rà soát kỹ tọa độ, phương án thiết kế, bảo đảm không ảnh hưởng đến an toàn vận hành các công trình năng lượng.
Về quy mô, tiêu chuẩn kỹ thuật, nhiều ý kiến tán thành phương án đầu tư 4 làn xe cao tốc hoàn chỉnh, tốc độ thiết kế 80 km/h, phù hợp với dự báo nhu cầu vận tải dài hạn, tránh lãng phí và khó khăn khi nâng cấp, mở rộng sau này.
Tuy nhiên, do địa hình miền núi phức tạp, khối lượng công trình cầu, hầm lớn, chi phí đầu tư cao, Ủy ban đề nghị trong bước lập báo cáo nghiên cứu khả thi phải khảo sát địa chất chi tiết, đánh giá kỹ hiện tượng địa chất karst, đứt gãy và điều kiện thủy văn tại khu vực lòng chảo Sơn La để lựa chọn giải pháp thiết kế tối ưu, bảo đảm an toàn khai thác và khả năng tiêu thoát lũ.
Dự án dự kiến sử dụng khoảng 2.230 ha đất, ảnh hưởng đến khoảng 4.968 hộ gia đình và 32 tổ chức, trong đó khoảng 920 hộ phải bố trí tái định cư tập trung.
Ủy ban đề nghị UBND tỉnh Sơn La đặc biệt quan tâm công tác tuyên truyền, vận động, tạo sự đồng thuận; bảo đảm các khu tái định cư có đầy đủ hạ tầng thiết yếu, thực hiện tốt chính sách hỗ trợ chuyển đổi nghề nghiệp, tạo sinh kế bền vững, bảo đảm điều kiện sống của người dân nơi ở mới bằng hoặc tốt hơn nơi ở cũ.
Nhiều ý kiến cũng lưu ý cần tiếp tục rà soát, tối ưu hóa phương án tuyến, giảm thiểu tối đa diện tích rừng tự nhiên, nhất là rừng phòng hộ đầu nguồn có vai trò bảo vệ đất, giữ nước, phòng chống lũ quét và sạt lở đất. Đồng thời, nghiên cứu tối ưu hóa trắc dọc, tăng cường giải pháp cầu cạn, hầm xuyên núi tại các vị trí phù hợp và bảo đảm đầy đủ kinh phí, quỹ đất để trồng rừng thay thế.
Đảm bảo tính khả thi nguồn vốn
Về nguồn vốn, Chính phủ đề xuất sử dụng 100% vốn ngân sách Trung ương, bao gồm cả chi phí giải phóng mặt bằng. Giải trình về phương án này, Chính phủ cho biết Sơn La là tỉnh nghèo biên giới, đã tự cân đối khoảng 7.390 tỷ đồng cho 17 tuyến đường kết nối và 1.538 tỷ đồng cho đoạn Hòa Bình - Mộc Châu nên không còn khả năng đối ứng.
Ủy ban đề nghị tiếp tục rà soát, bảo đảm tính khả thi của phương án bố trí vốn theo từng giai đoạn, nhất là phần vốn dự kiến bố trí sau năm 2030; không ảnh hưởng đến khả năng cân đối vốn cho các nhiệm vụ, dự án cấp thiết khác.
Theo tính toán sơ bộ, dự án có giá trị hiện tại ròng kinh tế (ENPV) đạt 15.519 tỷ đồng, tỷ suất nội hoàn kinh tế (EIRR) đạt 12,4%, tỷ số lợi ích - chi phí đạt 1,38. Tuy nhiên, có ý kiến cho rằng EIRR ở mức tương đối thấp, đề nghị bổ sung phân tích độ nhạy trong các kịch bản đồng thời tăng chi phí, giảm lợi ích và chậm tiến độ.
Đặc biệt, cơ quan thẩm tra đề nghị đánh giá đầy đủ tác động môi trường, nhất là phương án quản lý, xử lý khoảng 60,8 triệu m3 vật liệu đổ thải, phòng ngừa sạt lở, bồi lấp dòng chảy và phục hồi môi trường sau thi công.
Đối với các cơ chế, chính sách đặc thù, Ủy ban đề nghị xác định rõ phạm vi, đối tượng, điều kiện, thời hạn áp dụng và trách nhiệm tổ chức thực hiện.
Riêng cơ chế chỉ định thầu cần được cân nhắc kỹ; những gói thầu đủ điều kiện cạnh tranh cần thực hiện đấu thầu theo quy định, chỉ áp dụng chỉ định thầu trong trường hợp đặc biệt, thực sự cần thiết, bảo đảm công khai, minh bạch và hiệu quả sử dụng vốn nhà nước.
