Mua sắm thiết bị y tế cần cơ chế kiểm soát theo mức độ rủi ro
Ngày 6/11, Quốc hội thảo luận dự án Luật Đấu thầu (sửa đổi). Góp ý vào dự thảo luật, đại biểu Quốc hội Phạm Thu Xanh (đoàn Hải Phòng) cho rằng, việc tăng quyền chủ động trong đấu thầu cần đi đôi với cơ chế phân định trách nhiệm rõ ràng, bảo vệ những tổ chức, cá nhân thực hiện đúng thẩm quyền, có căn cứ và vì lợi ích chung.
Theo đại biểu, trong thực tế có những quyết định được đưa ra đúng thẩm quyền, có căn cứ chuyên môn và phù hợp với điều kiện tại thời điểm đó, nhưng kết quả không như mong muốn do thị trường biến động hoặc phát sinh yếu tố khách quan. Nếu không phân biệt rõ sai sót khách quan, sai sót nghiệp vụ không cố ý với hành vi cố ý làm trái, thông đồng, vụ lợi, rất dễ hình thành tâm lý sợ trách nhiệm, không dám quyết định.
Đại biểu đề nghị bổ sung nguyên tắc bảo vệ tổ chức, cá nhân thực hiện đúng thẩm quyền, có căn cứ hợp lý và vì lợi ích chung. Việc xem xét trách nhiệm cần căn cứ vào động cơ, mục đích, mức độ lỗi, điều kiện thực tiễn tại thời điểm quyết định, khả năng dự báo và trách nhiệm giải trình, khắc phục hậu quả; “không nên chỉ căn cứ vào hậu quả thiệt hại để quy kết trách nhiệm”.
Một vấn đề được đại biểu Phạm Thu Xanh nhấn mạnh là cần thiết kế cơ chế kiểm soát quyền tự chủ phù hợp với từng loại hình mua sắm. Bởi mua vật tư tiêu hao thông thường khác với mua thuốc hiếm, thuốc cấp cứu, thiết bị chẩn đoán công nghệ cao hay vật tư xét nghiệm chuyên biệt. Mỗi loại có mức độ cấp thiết, khả năng thay thế, số lượng nhà cung cấp và ảnh hưởng đến an toàn người bệnh khác nhau.
Do đó, đại biểu đề nghị không áp dụng một quy trình kiểm soát đồng nhất cho tất cả trường hợp, mà cần phân tầng theo giá trị, mức độ rủi ro, tính cấp thiết, khả năng thay thế và tác động đến chuyên môn. Những gói thầu rủi ro cao cần được kiểm soát chặt chẽ; trong khi nhu cầu thông thường, rủi ro thấp cần đơn giản hóa thủ tục, rút ngắn thời gian để cơ sở y tế chủ động, kịp thời phục vụ người bệnh.
Đối với trường hợp thị trường chỉ có một hoặc hai nhà cung cấp đáp ứng yêu cầu chuyên môn, đại biểu cho rằng cần có cơ chế đàm phán giá có kiểm soát, dựa trên đánh giá chuyên môn độc lập và đối chiếu dữ liệu giá trong nước, quốc tế trong điều kiện tương đồng.
Đặc biệt, việc lựa chọn thiết bị y tế không thể chỉ dựa vào giá mua ban đầu. Cấu hình, công nghệ, độ chính xác, khả năng tương thích và chi phí vận hành đều ảnh hưởng đến chất lượng điều trị. Vì vậy, cần tính đến tổng chi phí sở hữu trong suốt vòng đời thiết bị, gồm vật tư tiêu hao, bảo trì, sửa chữa, đào tạo và vận hành; đồng thời kiểm soát việc xây dựng cấu hình kỹ thuật để tránh định hướng vào một nhà cung cấp.
Phân định trách nhiệm đến từng cá nhân trong quy trình đấu thầu
Bên cạnh cơ chế bảo vệ người thực hiện đúng và kiểm soát mua sắm, đại biểu Phạm Thu Xanh cũng đề nghị làm rõ trách nhiệm của từng chủ thể trong quy trình đấu thầu.
Theo đại biểu, mỗi khâu có nhiệm vụ và trách nhiệm riêng: người đề xuất nhu cầu chịu trách nhiệm về tính cần thiết, yêu cầu chuyên môn; người lập hồ sơ chịu trách nhiệm về nội dung được giao; tổ chuyên gia chịu trách nhiệm đánh giá; người thẩm định chịu trách nhiệm về kết quả thẩm định và người phê duyệt chịu trách nhiệm trong phạm vi thẩm quyền.
“Không thể quy trách nhiệm chung chung cho cả tập thể, nhưng cũng không thể để trách nhiệm bị đẩy từ khâu này sang khâu khác”, đại biểu nêu rõ.
Đại biểu đề nghị hoàn thiện quy định theo hướng phân định cụ thể trách nhiệm của từng chủ thể, ghi nhận đầy đủ ý kiến chuyên môn, ý kiến bảo lưu và trách nhiệm của từng cá nhân. Những người đã có ý kiến phản đối, bảo lưu bằng văn bản và thực hiện đầy đủ nghĩa vụ báo cáo cần được xem xét trách nhiệm tương xứng với vai trò thực tế.
Theo đại biểu Phạm Thu Xanh, các nội dung này cần được thiết kế đồng bộ để Luật Đấu thầu sau khi được thông qua thực sự thúc đẩy cạnh tranh bình đẳng, kiểm soát quyền lực và tạo dựng niềm tin.
