Sáu tháng kể từ khi Mỹ và Israel phát động cuộc chiến chống lại Iran, những tác động kinh tế từ cuộc xung đột vẫn tiếp tục lan rộng trên toàn cầu.
Cuộc chiến đã gây chấn động thị trường năng lượng, đẩy giá dầu và nhiều loại nguyên liệu lên cao, làm gián đoạn chuỗi cung ứng và hoạt động vận tải quốc tế. Tuy nhiên, tác động của cuộc khủng hoảng không đồng đều.
Khủng hoảng tạo cơ hội cho dầu khí, quốc phòng và ngân hàng
Việc đóng cửa eo biển Hormuz cùng các cuộc tấn công nhằm vào cơ sở hạ tầng năng lượng tại vùng Vịnh đã làm gia tăng lo ngại về nguồn cung dầu khí toàn cầu và đẩy giá năng lượng tăng mạnh.
Đây là yếu tố giúp nhiều tập đoàn dầu khí lớn cải thiện đáng kể lợi nhuận. ExxonMobil ghi nhận lợi nhuận 14,5 tỷ USD trong quý II, mức cao nhất trong bốn năm. Chevron đạt 12 tỷ USD, mức cao nhất trong sáu năm, trong khi TotalEnergies đạt 6 tỷ USD.
Shell và BP cũng chứng kiến lợi nhuận tăng hơn gấp đôi, lần lượt đạt 9,8 tỷ USD và 5,73 tỷ USD. Tại Trung Đông, Saudi Aramco đạt lợi nhuận 33,4 tỷ USD trong quý gần nhất, tăng khoảng một phần ba so với năm 2025.
Tuy nhiên, không phải mọi doanh nghiệp dầu khí đều hưởng lợi. Công ty Dầu khí Quốc gia ADNOC (Abu Dhabi) ghi nhận lợi nhuận quý II giảm 52% do hoạt động bán hàng bị ảnh hưởng bởi việc đóng cửa Hormuz.
Cuộc chiến cũng làm gia tăng nhu cầu đối với vũ khí, hệ thống phòng không, tên lửa đánh chặn và công nghệ chống máy bay không người lái.
Bên cạnh đó, sự biến động của thị trường tài chính cũng tạo cơ hội cho các ngân hàng tăng doanh thu từ hoạt động giao dịch.
Khi nhà đầu tư liên tục điều chỉnh danh mục giữa cổ phiếu, trái phiếu và các tài sản an toàn, khối lượng giao dịch tại các tổ chức tài chính tăng lên.
Bốn ngân hàng lớn nhất của Mỹ gồm JPMorgan, Bank of America, Citigroup và Wells Fargo đạt tổng lợi nhuận 42,5 tỷ USD trong quý II. HSBC tăng lợi nhuận ròng 60%, lên 10,1 tỷ USD, trong khi Societe Generale của Pháp ghi nhận lợi nhuận tăng 23%.
Một nghịch lý của cuộc khủng hoảng năng lượng là cả năng lượng sạch lẫn than đá đều có thể hưởng lợi.
Giá dầu và khí đốt tăng cao khiến nhiều quốc gia đẩy nhanh kế hoạch phát triển điện mặt trời, điện gió và xe điện nhằm giảm phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch.
Tuy nhiên, trong ngắn hạn, than đá lại trở thành lựa chọn thay thế rẻ và dễ tiếp cận hơn. Một số quốc gia châu Á đã tăng cường sản xuất điện từ than nhằm ứng phó với nguy cơ thiếu hụt năng lượng.
Ngành năng lượng hiện nay đang được cho là chạy theo xu hướng song song: thúc đẩy đầu tư dài hạn vào năng lượng sạch nhưng đồng thời kéo dài sự phụ thuộc vào than đá trong ngắn hạn.
Người nộp thuế, người nghèo và doanh nghiệp gánh thiệt hại
Hãng tin Al Jazeera trích dẫn một trong những bên chịu thiệt hại lớn nhất có thể là người nộp thuế Mỹ.
Đến cuối tháng 7, Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ Pete Hegseth ước tính chi phí cuộc chiến đã lên tới 37,5 tỷ USD. Tuy nhiên, nhiều chuyên gia cho rằng con số thực tế có thể cao hơn đáng kể khi tính đến các khoản chi dài hạn như sửa chữa cơ sở quân sự, bổ sung kho vũ khí và trợ cấp cho binh sĩ.
Theo bà Linda Bilmes, giảng viên cao cấp về chính sách công tại Trường Harvard Kennedy, tổng chi phí ngân sách của cuộc chiến có thể lên tới 1.000 tỷ USD nếu tính cả các nghĩa vụ kéo dài nhiều thập kỷ.
Bên cạnh đó, hiệu ứng của giá năng lượng tăng cũng đang lan sang thị trường lương thực.
Nhiên liệu đắt hơn làm tăng chi phí vận chuyển, trong khi giá khí đốt và các nguyên liệu đầu vào tăng kéo theo chi phí sản xuất phân bón. Nếu nông dân giảm sử dụng phân bón để tiết kiệm chi phí, năng suất có thể giảm và tiếp tục đẩy giá lương thực lên cao.
Các quốc gia nhập khẩu lương thực tại châu Phi và châu Á được đánh giá là dễ bị tổn thương nhất.
Chỉ số giá lương thực của FAO trong tháng 7 tăng 0,6% so với tháng trước, lên mức cao nhất kể từ tháng 1/2023. Chương trình Lương thực Thế giới cũng ước tính thêm hàng triệu người tại Somalia, Afghanistan và Sri Lanka đang gặp khó khăn trong việc tiếp cận nguồn lương thực.
Ngành hàng không là một trong những lĩnh vực chịu ảnh hưởng trực tiếp nhất từ cuộc chiến.
Các cuộc tấn công bằng tên lửa và máy bay không người lái đã buộc hàng chục nghìn chuyến bay phải hủy hoặc thay đổi lộ trình. Trong khi đó, giá nhiên liệu máy bay tăng cao tiếp tục gây áp lực lên lợi nhuận.
IATA ước tính các hãng hàng không Trung Đông đang đối mặt với khoản lỗ tổng cộng 4,3 tỷ USD, trái ngược với mức lợi nhuận 7,2 tỷ USD của năm 2025.
Tác động cũng lan sang các hãng hàng không châu Âu và châu Á, vốn phải đối mặt với các tuyến bay dài hơn và chi phí cao hơn do không phận bị hạn chế.
Ngoài ra, ngành công nghiệp ô tô cũng chịu tác động đáng kể khi chi phí các nguyên liệu như nhôm, nhựa và linh kiện điện tử tăng cao, trong khi chuỗi cung ứng tiếp tục bị gián đoạn.
Toyota ghi nhận doanh số toàn cầu giảm gần 5% trong tháng 7 và cảnh báo cuộc xung đột có thể gây thiệt hại 4,3 tỷ USD cho công ty. Volkswagen cũng ghi nhận lợi nhuận giảm gần một phần ba trong quý II.
Giá xăng tăng có thể thúc đẩy nhu cầu đối với xe điện và xe hybrid. Tuy nhiên, nếu người tiêu dùng phải thắt chặt chi tiêu do chi phí sinh hoạt tăng, tác động tích cực này có thể không đủ để bù đắp cho sự suy yếu chung của thị trường ô tô.
