So với các mặt hàng nông sản chủ lực như sầu riêng hay cà phê, kim ngạch xuất khẩu vải thiều của Việt Nam vẫn ở mức khá khiêm tốn. Tuy nhiên, mặt hàng này đang ghi nhận tốc độ tăng trưởng rất mạnh trong thời gian gần đây.
Tính đến cuối tháng 7/2025, thời điểm kết thúc mùa vải năm ngoái, kim ngạch xuất khẩu vải thiều đạt hơn 35 triệu USD, tăng gấp 20 lần so với cùng kỳ năm trước. Trong đó, Trung Quốc tiếp tục là thị trường tiêu thụ lớn nhất, chiếm khoảng 71% tổng kim ngạch xuất khẩu.
Bên cạnh đó, nhờ đẩy mạnh quảng bá sản phẩm và mở rộng diện tích canh tác theo tiêu chuẩn VietGAP, GlobalGAP, vải thiều Việt Nam ngày càng đáp ứng tốt các yêu cầu khắt khe từ những thị trường cao cấp như Nhật Bản, Mỹ và EU. Nhiều tập đoàn bán lẻ quốc tế cũng đã nhập khẩu vải thiều Việt Nam để phân phối tại Mỹ và Canada.
Hiện Việt Nam đang chuẩn bị bước vào vụ thu hoạch chính của năm 2026. Tuy nhiên, theo thông tin từ Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật, Bộ Nông nghiệp và Môi trường, sản lượng vải năm nay dự kiến sụt giảm do điều kiện thời tiết bất lợi kéo dài từ cuối năm 2025 đến đầu năm 2026.
Cụ thể, mùa đông không xuất hiện rét đậm, nhiệt độ đầu năm cao hơn trung bình nhiều năm khoảng 0,5-1 độ C, trong khi mưa phùn và sương mù kéo dài từ cuối tháng 2 đến tháng 3 đã ảnh hưởng tiêu cực đến quá trình phân hóa mầm hoa. Nhiều vườn vải xuất hiện tình trạng ra hoa không đồng đều, “hoa xen lộc”, khiến tỷ lệ đậu quả giảm mạnh.
Ngoài ra, độ ẩm không khí cao trong giai đoạn ra hoa cũng làm giảm hiệu quả thụ phấn, thụ tinh và giữ quả non, đồng thời tạo điều kiện cho sâu bệnh phát triển. Trong bối cảnh chi phí vật tư nông nghiệp tăng cao nhưng tỷ lệ ra hoa thấp, nhiều nhà vườn đã cắt giảm đầu tư chăm sóc, khiến năng suất tiếp tục chịu ảnh hưởng.
Trước thực trạng sản lượng vải thiều sụt giảm do thời tiết bất lợi, Bộ Công Thương đang triển khai nhiều giải pháp nhằm hỗ trợ tiêu thụ và thúc đẩy xuất khẩu mặt hàng này trong niên vụ 2026.
Mới đây, Cục Xuất nhập khẩu đã ban hành Văn bản số 600/XNK-NH đề nghị các bộ, ngành, địa phương và hiệp hội phối hợp triển khai đồng bộ các giải pháp hỗ trợ thu mua, lưu thông và xuất khẩu quả vải trong giai đoạn chính vụ.
Theo đó, Cục Xuất nhập khẩu đề nghị các đơn vị như Cục Hải quan, Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật, Cục Cửa khẩu tạo điều kiện thuận lợi cho hoạt động thông quan, kiểm dịch thực vật đối với các lô hàng vải xuất khẩu, đặc biệt trong thời gian cao điểm thu hoạch nhằm tránh ùn tắc tại cửa khẩu. Các đơn vị cũng được yêu cầu bố trí đầy đủ nhân lực, trang thiết bị phục vụ kiểm tra chuyên ngành và ưu tiên xử lý nhanh đối với mặt hàng vải tươi dễ hư hỏng.
Bên cạnh đó, cơ quan chức năng được đề nghị tăng cường trao đổi thông tin với phía Trung Quốc để cập nhật kịp thời các quy định mới liên quan đến kiểm dịch, tiêu chuẩn chất lượng và truy xuất nguồn gốc.
Đối với các Sở Công Thương khu vực biên giới phía Bắc, Cục Xuất nhập khẩu yêu cầu thường xuyên theo dõi tình hình xuất nhập khẩu tại các cửa khẩu, phối hợp điều tiết phương tiện vận chuyển nhằm hạn chế ùn tắc, đồng thời cung cấp thông tin năng lực thông quan để doanh nghiệp chủ động kế hoạch giao nhận hàng hóa.
Các địa phương cũng được khuyến khích đơn giản hóa thủ tục hành chính, giảm chi phí cấp giấy chứng nhận xuất xứ hàng hóa cho doanh nghiệp xuất khẩu vải tươi.
Riêng Bắc Ninh và Hải Phòng được đề nghị chủ động phối hợp với doanh nghiệp điều chỉnh tiến độ giao hàng, đa dạng hóa phương thức vận chuyển, tăng cường khai thác tuyến đường sắt liên vận và đường hàng không để giảm áp lực cho cửa khẩu đường bộ. Đồng thời, các địa phương cần phối hợp tổ chức thu mua hiệu quả, tránh xảy ra tình trạng tranh mua, ép giá nông dân.
Ngoài ra, Bộ Công Thương cũng khuyến khích đẩy mạnh xúc tiến thương mại, mở rộng tiêu thụ vải thiều thông qua hệ thống phân phối trong và ngoài nước, các sàn thương mại điện tử và thị trường xuất khẩu tiềm năng.
Các doanh nghiệp, hợp tác xã, cơ sở đóng gói được hướng dẫn nâng cao chất lượng sản phẩm, đáp ứng yêu cầu về truy xuất nguồn gốc, an toàn thực phẩm và tiêu chuẩn kỹ thuật của thị trường nhập khẩu.
Đối với Hiệp hội Rau quả Việt Nam, Cục Xuất nhập khẩu đề nghị tăng cường phối hợp với doanh nghiệp và địa phương để nắm bắt tình hình tiêu thụ, hỗ trợ kết nối giao thương và mở rộng thị trường xuất khẩu.
Đồng thời, hiệp hội được khuyến khích đẩy mạnh quảng bá thương hiệu vải thiều Việt Nam, hỗ trợ doanh nghiệp đầu tư vào sơ chế, bảo quản, chế biến sâu và ứng dụng công nghệ truy xuất nguồn gốc nhằm nâng cao giá trị sản phẩm trên thị trường quốc tế.
