Những cơn sốt đầu tiên trên chuyến hải trình tới Nam Cực
Đầu tháng 4/2026, du thuyền MV Hondius khởi hành từ Argentina, đưa du khách đi qua nhiều vùng sinh thái biệt lập như Nam Cực, đảo Nam Georgia, Tristan da Cunha và Saint Helena. Không ai nghĩ chuyến hải trình khám phá cực Nam thế giới ấy lại trở thành tâm điểm của một cuộc truy vết y tế xuyên biên giới.
Người đầu tiên phát bệnh là một du khách Hà Lan 70 tuổi. Ông xuất hiện các triệu chứng sốt, đau đầu, đau bụng và tiêu chảy ngay trên tàu. Chỉ ít ngày sau, bệnh nhân tử vong hôm 11/4. Sau đó, nhiều hành khách khác lần lượt xuất hiện triệu chứng tương tự.
Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), đến ngày 7/5 đã ghi nhận ít nhất 5 ca xác nhận liên quan virus Hanta trên tàu MV Hondius. Tổng cộng có 7 trường hợp liên quan, trong đó 3 người đã tử vong.
Các bệnh nhân ban đầu chỉ có biểu hiện nhẹ như sốt, đau cơ, buồn nôn, đau bụng nhưng nhanh chóng chuyển nặng với viêm phổi cấp, hội chứng suy hô hấp tiến triển (ARDS), tụt huyết áp và sốc tuần hoàn.
Một số ca nguy kịch đã được chuyển khẩn cấp về châu Âu điều trị. Hơn 140 hành khách đến từ 23 quốc gia hiện nằm trong diện theo dõi hoặc giám sát y tế.
WHO cho biết nhiều nước như Hà Lan, Anh, Pháp, Mỹ, Singapore, Canada và Nam Phi đang khẩn trương truy vết những người từng tiếp xúc với các ca bệnh.
Điều khiến giới chuyên môn đặc biệt chú ý là các ca bệnh được xác định liên quan tới chủng Andes virus — biến thể hiếm của Hantavirus từng được ghi nhận có khả năng lây truyền giữa người với người tại Nam Mỹ.
WHO nhận định nguồn lây ban đầu có thể xuất phát từ giai đoạn du lịch trước đó của cặp vợ chồng người Hà Lan tại Argentina, Chile và Uruguay — nơi từng ghi nhận loài chuột mang virus lưu hành trong tự nhiên.
Giới chức Argentina hiện phải tái dựng toàn bộ lịch trình di chuyển của các du khách này trước khi họ lên tàu tại Ushuaia hôm 1/4. Dù WHO chưa ghi nhận nguy cơ bùng phát đại dịch quy mô lớn như Covid-19, tổ chức này cho biết khả năng xuất hiện thêm ca bệnh mới là hoàn toàn có thể.
Virus tồn tại trong chuột, lây sang người qua bụi khí dung
Theo ThS Nguyễn Quốc Thái, Viện Y học nhiệt đới Bạch Mai, Hantavirus là nhóm virus RNA thuộc họ Hantaviridae, tồn tại tự nhiên chủ yếu ở các loài gặm nhấm như chuột cống, chuột đồng, chuột nhắt.
Virus có thể tồn tại lâu dài trong cơ thể chuột mà không gây bệnh cho vật chủ, nhưng lại cực kỳ nguy hiểm khi lây sang người.
Hantavirus gồm hai nhóm chính. Nhóm phổ biến ở châu Á và châu Âu thường gây sốt xuất huyết kèm hội chứng thận. Trong khi đó, nhóm tại châu Mỹ gây hội chứng tim phổi do Hantavirus — thể bệnh có tỷ lệ tử vong lên tới 40-50%.
“Điều đáng sợ nhất là bệnh diễn tiến rất nhanh. Người bệnh có thể chỉ sốt nhẹ, đau cơ như cúm nhưng sau đó nhanh chóng rơi vào suy hô hấp cấp, phù phổi, tụt huyết áp và sốc tim”, ThS Nguyễn Quốc Thái nói.
Không giống nhiều bệnh truyền nhiễm khác lây qua muỗi hay côn trùng, Hantavirus chủ yếu lây sang người khi hít phải bụi khí dung chứa nước tiểu, phân hoặc nước bọt của chuột nhiễm bệnh.
Nguy cơ thường xuất hiện khi người dân dọn kho cũ, gác xép, chuồng trại, kho thóc… có nhiều phân chuột nhưng quét khô hoặc dùng máy hút bụi khiến virus phát tán vào không khí.
Virus cũng có thể lây qua vết cắn của chuột hoặc khi vết thương hở tiếp xúc trực tiếp với chất thải động vật mang bệnh.
Chưa có thuốc đặc trị, bệnh nhân nặng phải dùng ECMO
Theo TS.BS Đoàn Thu Trà, Quyền Viện trưởng Viện Y học nhiệt đới Bạch Mai, hiện chưa có thuốc kháng virus đặc hiệu hay vaccine phòng Hantavirus. Việc điều trị hiện chủ yếu dựa vào hồi sức tích cực và chăm sóc hỗ trợ.
Trong các trường hợp nặng, bệnh nhân có thể phải thở máy, lọc máu hoặc can thiệp ECMO — hệ thống tim phổi nhân tạo ngoài cơ thể — để duy trì sự sống.
“Không có thuốc điều trị tận gốc nên phát hiện muộn sẽ làm tăng đáng kể nguy cơ tử vong”, TS.BS Đoàn Thu Trà cho biết.
Các chuyên gia cho biết Việt Nam chưa ghi nhận ca Hantavirus mới trong đợt cảnh báo hiện nay, dù trước đây từng xuất hiện một số ca rải rác tại phía Nam. Tuy nhiên, nguy cơ xuất hiện ca bệnh vẫn hiện hữu do quần thể chuột và các loài gặm nhấm tại Việt Nam rất phổ biến, sinh sống gần khu dân cư.
Một số nghiên cứu dịch tễ gần đây cũng phát hiện một tỷ lệ nhỏ người dân có kháng thể chống Hantavirus, cho thấy từng có phơi nhiễm trong tự nhiên.
Các chuyên gia khuyến cáo người dân cần chủ động kiểm soát chuột và nguồn thức ăn của chuột, đồng thời giữ vệ sinh nhà cửa, kho bãi, bịt kín các khe hở để ngăn chuột xâm nhập. Khi dọn dẹp những khu vực có nhiều phân chuột, tuyệt đối không quét khô vì có thể làm virus phát tán vào không khí; thay vào đó cần xịt ẩm trước và luôn đeo khẩu trang, găng tay để hạn chế nguy cơ phơi nhiễm.
Các bác sĩ cũng lưu ý, nếu xuất hiện các triệu chứng như sốt cao, đau cơ, khó thở sau khi làm việc ở kho bãi, đồng ruộng hoặc môi trường có nhiều chuột, người dân cần đến cơ sở y tế sớm để được thăm khám vì bệnh có thể diễn tiến nặng chỉ trong vài giờ.
