Nâng tầm giá trị sản vật địa phương
Những ngày Tết Độc lập vừa qua, không gian giới thiệu sản phẩm nông nghiệp, sản phẩm OCOP tại xã Than Uyên trở thành điểm đến thu hút đông người dân và du khách. Trong 45 gian hàng, có 20 gian hàng giới thiệu các sản phẩm tiêu biểu của Lai Châu như sâm, mắc ca, miến dong, mật ong, khoai sâm, đông trùng hạ thảo, chè Shan tuyết, thịt lợn sấy, thịt trâu sấy cùng các loại gạo séng cù, nếp tan pỏm...
Điều đáng chú ý là sản phẩm OCOP không còn chỉ được nhìn nhận như những đặc sản để tiêu dùng tại chỗ. Qua các không gian trưng bày, trải nghiệm, các chủ thể có cơ hội giới thiệu câu chuyện sản phẩm, tiếp nhận phản hồi của người tiêu dùng, tìm kiếm đối tác và mở rộng thị trường. Những sản phẩm có nguồn gốc rõ ràng, mẫu mã ngày càng hoàn thiện, gắn với điều kiện tự nhiên và lợi thế sản xuất của từng địa phương đang dần tạo được dấu ấn riêng.
Theo lãnh đạo xã Than Uyên, xã hiện có 23 sản phẩm OCOP được công nhận, gồm 20 sản phẩm 3 sao và 3 sản phẩm 4 sao. Những sản vật quen thuộc của địa phương được nâng tầm thành hàng hóa có thương hiệu: Gạo séng cù, gạo tẻ tròn, thịt trâu, thịt lợn gác bếp, giò, chả, xúc xích, nho hạ đen, nho mẫu đơn hay rượu nếp men lá Mường Hoa đang được đầu tư bài bản hơn.
Ở quy mô toàn tỉnh, theo thống kê, có 191 sản phẩm OCOP còn thời hạn chứng nhận của 98 chủ thể, trong đó 13 sản phẩm đạt 4 sao. Các chủ thể được hỗ trợ chuẩn hóa quy trình, hoàn thiện bao bì, xây dựng thương hiệu, truy xuất nguồn gốc và mở rộng thị trường. Đặc biệt, sau hơn 5 năm triển khai, chương trình OCOP đã góp phần thay đổi tư duy sản xuất cho người nông dân: từ sản xuất theo kinh nghiệm sang sản xuất theo tiêu chuẩn, lấy chất lượng làm nền tảng để phát triển bền vững.
Tối ưu chuỗi giá trị từ vùng nguyên liệu
Theo ông Nguyễn Bá Nho - Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Lai Châu, chương trình OCOP đang tạo động lực để các doanh nghiệp, hợp tác xã và người dân ở Lai Châu xây dựng chuỗi sản xuất, từ vùng nguyên liệu, chế biến đến bao bì, thương hiệu và thị trường.
Mối liên kết này đã tạo ra lợi ích cho cả doanh nghiệp và người sản xuất. Người dân được hướng dẫn kỹ thuật, hỗ trợ giống, bao tiêu sản phẩm, qua đó đầu ra ổn định hơn và giá bán cao hơn trước.
Tại xã Than Uyên, Công ty TNHH Một thành viên Dũng Long có 5 sản phẩm gạo được công nhận OCOP, xây dựng vùng nguyên liệu 22ha và liên kết sản xuất với nông dân tại các xã Than Uyên, Pắc Ta và Mường Kim. Mỗi năm, khoảng 400 tấn gạo được đơn vị đưa ra thị trường; sản phẩm đã có mặt tại hệ thống siêu thị GO! và nhiều cửa hàng thực phẩm sạch ở Hà Nội.
Một điểm sáng khác trong chương trình OCOP là HTX Cựu thanh niên xung phong xã Tân Uyên với 2 sản phẩm mắc ca đạt chuẩn OCOP. Cùng với chủ động vùng nguyên liệu, HTX còn liên kết thu mua, đầu tư chế biến sâu và hoàn thiện bao bì, thương hiệu.
Ông Nguyễn Xuân Cát - Giám đốc HTX chia sẻ, dù OCOP giúp mở rộng thị trường, nhưng chìa khóa giữ chân khách hàng vẫn là liên tục nâng cao chất lượng. Bởi vậy, chứng nhận OCOP mới chỉ là khởi đầu; các chủ thể hiện vẫn phải liên tục nâng cao chất lượng để giữ niềm tin của người tiêu dùng.
Gỡ điểm nghẽn, mở rộng thị trường
Thực tế cho thấy, chương trình OCOP tại Lai Châu vẫn còn những điểm nghẽn: Quy mô sản xuất của nhiều doanh nghiệp, hợp tác xã còn nhỏ, nguồn lực đầu tư hạn chế trong khi yêu cầu của thị trường ngày càng cao. Một số sản phẩm OCOP hết thời hạn nhưng chưa được chủ thể đăng ký đánh giá, phân hạng lại.
Bên cạnh đó, quy mô sản xuất còn manh mún, thị trường tiêu thụ chưa ổn định, nhiều sản phẩm vẫn chủ yếu ở dạng thô, giá trị gia tăng chưa cao. Đây là những trở ngại không nhỏ đối với việc nâng cao sức cạnh tranh của sản phẩm OCOP, nhất là khi khoảng cách địa lý vẫn là một trong những rào cản đối với nông sản vùng cao.
Định hướng giai đoạn 2026-2030 của Lai Châu đặt ra mục tiêu duy trì, phát triển trên 300 sản phẩm OCOP đạt từ 3 sao trở lên, trong đó ít nhất 50 sản phẩm đạt 4 sao; trên 70% sản phẩm được đánh giá, phân hạng lại, trên 10% sản phẩm được nâng hạng. Tỉnh cũng đặt mục tiêu 80% chủ thể OCOP tham gia các kênh bán hàng hiện đại và 100% sản phẩm được áp dụng hệ thống truy xuất nguồn gốc theo quy định.
Những mục tiêu này cho thấy chương trình OCOP của Lai Châu đang bước sang một giai đoạn mới. Số lượng vẫn quan trọng, nhưng không còn là thước đo duy nhất. Chất lượng, khả năng duy trì tiêu chuẩn, giá trị gia tăng, sức cạnh tranh và khả năng tiếp cận thị trường mới là những yếu tố quyết định vị thế của sản phẩm.
Để đạt được mục tiêu đó, bên cạnh sự hỗ trợ của Nhà nước, các chủ thể OCOP cần chủ động hơn trong phát triển vùng nguyên liệu, tăng cường liên kết sản xuất, ứng dụng khoa học - công nghệ, đổi mới mẫu mã, nâng cao chất lượng và mở rộng thị trường tiêu thụ. Khi sản phẩm được chuẩn hóa, có thương hiệu, có truy xuất nguồn gốc và được kết nối với các kênh bán hàng hiện đại, những sản vật đặc trưng của Lai Châu sẽ có thêm cơ hội vượt qua giới hạn về địa lý, vươn tới những thị trường rộng lớn hơn.
