Lai Châu rút ngắn khoảng cách phát triển cho vùng 'lõi nghèo' dân tộc Mảng, La Hủ

Nghị quyết mới và bài toán khơi dậy nội lực

Dân tộc Mảng và La Hủ hiện sinh sống tại 61 bản thuộc 9 xã của tỉnh Lai Châu, với tổng số 4.415 hộ, 18.389 nhân khẩu. Trong đó, dân tộc Mảng có 1.055 hộ, 4.919 nhân khẩu; dân tộc La Hủ có 3.360 hộ, 13.470 nhân khẩu. Phần lớn các bản nằm ở khu vực vùng cao, biên giới, địa hình chia cắt, độ dốc lớn, xa trung tâm, thiếu đất sản xuất và hạ tầng chưa đồng bộ. Đây cũng là một trong những khu vực còn nhiều khó khăn nhất của tỉnh Lai Châu.

Trước đây, những con đường đất lầy lội mỗi khi mưa xuống, những nương ngô, ruộng lúa bạc màu do phụ thuộc nhiều vào thiên nhiên là hình ảnh quen thuộc ở nhiều bản vùng cao. Sinh kế bấp bênh, sản xuất nhỏ lẻ, tập quán canh tác lạc hậu khiến cuộc sống của người dân gặp nhiều khó khăn.

Những năm qua, bằng các chương trình, dự án và chính sách hỗ trợ của Trung ương, của tỉnh, diện mạo vùng đồng bào Mảng, La Hủ đã có những chuyển biến tích cực. Hạ tầng giao thông, thủy lợi, trường học, trạm y tế, điện, nước sinh hoạt được quan tâm đầu tư; công tác sắp xếp, ổn định dân cư được triển khai, nhất là tại các khu vực biên giới và nơi có nguy cơ sạt lở, lũ ống, lũ quét. Đến nay, đồng bào hai dân tộc cơ bản đã ổn định dân cư.

Tuy nhiên, vùng đồng bào Mảng, La Hủ vẫn còn khoảng cách phát triển khá lớn so với mặt bằng chung của tỉnh. Năm 2025, tỷ lệ hộ nghèo, cận nghèo của hai dân tộc ở mức 68,7%, cao hơn khoảng 2,5 lần bình quân chung của tỉnh. Sản xuất còn phụ thuộc nhiều vào tự nhiên, năng suất cây trồng thấp; việc ứng dụng khoa học kỹ thuật chưa đáp ứng yêu cầu. Một số hủ tục, tình trạng tảo hôn và tệ nạn ma túy vẫn tác động đến đời sống cộng đồng.

Trong bối cảnh đó, ngày 13/4/2026, Ban Thường vụ Tỉnh ủy Lai Châu ban hành Nghị quyết số 15-NQ/TU về phát triển kinh tế - xã hội vùng dân tộc Mảng, La Hủ giai đoạn 2026-2030. Nghị quyết đặt mục tiêu phát triển toàn diện, thu hẹp khoảng cách giữa vùng đồng bào Mảng, La Hủ với các khu vực khác; nâng cao đời sống vật chất, tinh thần; bảo tồn, phát huy bản sắc văn hóa; giữ vững quốc phòng, an ninh và hướng tới phát triển bền vững.

Điểm đáng chú ý là cùng với nguồn lực hỗ trợ, tỉnh Lai Châu đặt yêu cầu phát huy nội lực, ý chí tự lực, tự cường của đồng bào. Đây được xem là yếu tố quyết định để chính sách đi vào cuộc sống lâu dài.

Tại xã Pa Ủ, địa bàn có hơn 95% dân số là đồng bào La Hủ, Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch HĐND xã Tống Văn Dương cho rằng, Nghị quyết số 15-NQ/TU không chỉ mang đến sự hỗ trợ từ bên ngoài mà còn mở ra cơ hội để địa phương tạo chuyển biến từ bên trong, từng bước nâng cao đời sống đồng bào La Hủ.

Theo hướng tiếp cận này, công tác tuyên truyền, vận động được xác định là nhiệm vụ quan trọng nhằm giúp người dân hiểu chính sách, chủ động tham gia và giảm dần tâm lý trông chờ, ỷ lại. Từ tư duy “được hỗ trợ gì” chuyển sang “làm thế nào để tự đứng vững” là bước chuyển có ý nghĩa đối với mục tiêu giảm nghèo bền vững của người dân nơi đây.

Lấy rừng làm nền tảng phát triển sinh kế

Một trong những lợi thế lớn của vùng đồng bào Mảng, La Hủ là tài nguyên rừng. Với trên 75.000ha đất rừng, đồng bào có điều kiện phát triển kinh tế lâm nghiệp, trồng và khai thác hợp lý các loại dược liệu có giá trị như sâm, thất diệp nhất chi hoa, sa nhân tím, thảo quả; đồng thời tạo nguồn thu từ chính sách chi trả dịch vụ môi trường rừng.

Tại Pa Ủ, phát triển kinh tế dưới tán rừng đang được xác định là hướng đi phù hợp với điều kiện tự nhiên và phương thức sinh kế của đồng bào La Hủ. Một số mô hình bước đầu được triển khai như trồng sa nhân, thảo quả, sâm Lai Châu; nuôi ong lấy mật; chăn nuôi gia súc bán tự nhiên và khai thác lâm sản phụ.

Khi sinh kế gắn trực tiếp với rừng, người dân có thêm động lực bảo vệ tài nguyên, thay vì khai thác thiếu kiểm soát. Những năm qua, tập quán du canh, du cư, đốt nương làm rẫy từng bước được xóa bỏ; đồng bào chuyển sang bảo vệ và phát triển diện tích rừng phòng hộ đầu nguồn sông Đà.

Cùng với phát triển nông, lâm nghiệp, Lai Châu cũng định hướng chuyển dịch một bộ phận lao động sang các ngành nghề phi nông nghiệp. Hiện toàn vùng có 2.788 lao động qua đào tạo, chiếm 23,26% lực lượng lao động; 573 người đi làm ngoài tỉnh.

Những con số này cho thấy hướng mở của thị trường lao động đang dần xuất hiện, song cũng đặt ra yêu cầu tiếp tục nâng cao chất lượng đào tạo nghề, kỹ năng và khả năng thích ứng của người lao động.

Giảm nghèo không chỉ về thu nhập

Phát triển vùng đồng bào Mảng, La Hủ không chỉ là câu chuyện về sản xuất và thu nhập. Giáo dục, y tế, văn hóa và chất lượng dân số được xác định là những nền tảng quan trọng để tạo ra sự phát triển bền vững.

Trong lĩnh vực giáo dục, 100% học sinh, sinh viên thuộc hộ nghèo, cận nghèo được miễn giảm học phí và hỗ trợ chi phí học tập theo quy định. 9/9 xã đạt chuẩn phổ cập giáo dục mầm non cho trẻ em 5 tuổi, phổ cập giáo dục tiểu học mức độ 3 và phổ cập giáo dục trung học cơ sở mức độ 2 trở lên.

Ở bản Là Si, xã Thu Lũm, việc có điện lưới quốc gia đã tạo ra những thay đổi đáng kể. Điện không chỉ thắp sáng bản làng mà còn giúp người dân tiếp cận thông tin, học hỏi kinh nghiệm sản xuất. Trưởng bản Lỳ Nhù Xề cho biết, bà con mong muốn tiếp tục được phủ sóng điện thoại, internet để có thêm cơ hội học hỏi cách làm ăn từ những địa phương khác.

Cùng với đó, công tác chăm sóc sức khỏe, nâng cao chất lượng dân số, giảm suy dinh dưỡng và tử vong ở trẻ em tiếp tục được quan tâm. Người dân từng bước thay đổi nhận thức về giáo dục, y tế, vệ sinh môi trường và xây dựng đời sống văn hóa.

Hướng tới một vùng biên giới phát triển bền vững

Tỉnh Lai Châu đặt mục tiêu đến năm 2030 thu nhập bình quân của đồng bào Mảng, La Hủ đạt bằng một nửa thu nhập bình quân đầu người của tỉnh, qua đó từng bước thu hẹp khoảng cách phát triển với các vùng, dân tộc khác. Để đạt mục tiêu này, tỉnh xác định phải triển khai đồng bộ các nhiệm vụ phát triển kinh tế, văn hóa - xã hội, bảo đảm quốc phòng, an ninh và xây dựng hệ thống chính trị cơ sở.

Trọng tâm là tiếp tục đầu tư hạ tầng thiết yếu; phát triển nông, lâm nghiệp bền vững; khai thác hợp lý lợi thế về rừng và dược liệu; chuyển dịch lao động sang các ngành nghề phi nông nghiệp; tạo sinh kế ổn định gắn với bảo vệ môi trường và thích ứng với biến đổi khí hậu.

Song song với đó là nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, tiếp tục đưa trẻ em đến trường, đào tạo nghề, chăm sóc sức khỏe, vận động xóa bỏ tảo hôn và các hủ tục; phát huy vai trò của già làng, trưởng bản, người có uy tín trong cộng đồng.

Theo ông Nguyễn Đức Thuận, Phó Giám đốc Sở Dân tộc và Tôn giáo Lai Châu, thời gian tới, tỉnh tiếp tục quan tâm thực hiện các chính sách cho đồng bào vùng dân tộc Mảng và La Hủ, đẩy mạnh phát triển nông, lâm nghiệp theo hướng bền vững, gắn sinh kế với bảo vệ rừng và môi trường; chuyển dịch một bộ phận sang ngành nghề phi nông nghiệp; đầu tư hạ tầng thiết yếu; bảo tồn những giá trị văn hóa tốt đẹp và từng bước xóa bỏ hủ tục lạc hậu. Cùng với đó là củng cố quốc phòng, an ninh, xây dựng hệ thống chính trị cơ sở vững mạnh và tăng cường đoàn kết giữa các dân tộc.

Nghị quyết số 15-NQ/TU đang tạo thêm một “cú hích” chính sách cho vùng đồng bào Mảng, La Hủ. Nhưng để nghị quyết thực sự trở thành động lực phát triển, nguồn lực đầu tư cần được chuyển hóa thành sinh kế, tri thức và năng lực tự vươn lên của người dân. Khi đồng bào vừa được hỗ trợ, vừa có điều kiện và động lực để tự mình tạo dựng cuộc sống, mục tiêu giảm nghèo bền vững, thu hẹp khoảng cách phát triển và xây dựng vùng biên giới Lai Châu ổn định, giàu bản sắc sẽ có thêm nền tảng để thành hiện thực.