Các phương tiện tự lái và con người đang “lệch pha” một cách nguy hiểm, theo cảnh báo của một kỹ sư trong cuốn sách mới, khi cho rằng công nghệ này đang đặt người dùng vào “một vai trò hoàn toàn mới” mà khả năng tư duy của con người “không được thiết kế để đảm đương”.
Ronald McLeod, tác giả cuốn Transitioning to Autonomy - The Psychology of Human Supervisory Control, nhận định rằng ô tô tự hành đang đặt lên vai người lái những yêu cầu tâm lý chưa từng có và con người hiện “rất thiếu sự chuẩn bị” cho điều đó.
Thay vì mang lại trải nghiệm rảnh tay, gần như hoàn toàn tự động như nhiều người kỳ vọng, xe tự lái vẫn đòi hỏi người ngồi sau vô lăng phải duy trì sự tập trung để có thể can thiệp “chỉ trong nháy mắt” nếu hệ thống gặp lỗi hoặc không xử lý được các tình huống phức tạp, tiềm ẩn nguy hiểm.
Ông giải thích rằng khi các tính năng tự hành hoạt động, người lái không trở thành hành khách hoàn toàn mà đảm nhiệm một vai trò khó khăn hơn nhiều: người giám sát hệ thống.
Thay vì trực tiếp đánh lái hay tăng giảm tốc, họ phải theo dõi hiệu suất hoạt động của xe và luôn sẵn sàng can thiệp khi cần.
Đây chính là điểm đáng lo ngại, theo McLeod – giáo sư danh dự tại Đại học Heriot-Watt, Edinburgh, bởi con người “không thể duy trì sự chú ý liên tục trong thời gian dài”.
Ông cảnh báo rằng gánh nặng nhận thức trong tình huống này thậm chí cao hơn cả khi lái xe thủ công, do người lái phải luôn hình dung được chiếc xe đang làm gì, có thể làm gì và giới hạn của hệ thống đến đâu, đồng thời đánh giá liệu công nghệ có nhận ra các mối nguy mà họ nhìn thấy hay không.
Trong khi đó, người lái lại phải sẵn sàng đưa ra quyết định trong tích tắc về thời điểm can thiệp, dù bản thân họ gần như không tham gia trực tiếp vào các thao tác điều khiển suốt quá trình xe vận hành.
Nhà xuất bản Taylor & Francis nhận định vai trò “rảnh tay nhưng không được rời mắt” này đòi hỏi một sự thay đổi căn bản trong cách con người suy nghĩ, và đây là điều “đa số chúng ta chưa thể hình dung được”.
