“Mặc áo mới” cho bánh đa
Từ lâu, Vĩnh Đức, một làng quê nhỏ nằm ở huyện Đô Lương (cũ) Nghệ An, đã nổi tiếng với nghề làm bánh đa, một loại đặc sản độc đáo mang hương vị của vùng đất xứ Nghệ. Được hình thành từ hơn 300 năm trước, nghề làm bánh đa tại Vĩnh Đức là nghề truyền thống, đem lại thu nhập cho nhiều người dân nơi đây.
Ở nơi tưởng chừng mọi thứ đã “đóng khung” trong khuôn mẫu truyền thống ấy, lại xuất hiện những chiếc bánh đa mang sắc đỏ cam của gấc, tím biếc của khoai lang. Chủ nhân của những gam màu ấy là Nguyễn Thị Nhàn (30 tuổi), một cô gái sinh ra và lớn lên giữa làng nghề. Cô đã chọn sáng tạo để không rời bỏ quê hương, chọn đổi mới để bám trụ với nghề truyền thống giữa những biến động của thị trường.
Tuổi thơ của Nhàn gắn liền với những buổi theo mẹ tráng bánh từ tinh mơ. Từ nhỏ, cô đã quen với tiếng xay bột, quen với việc tráng bánh, phơi bánh. Bánh đa Vĩnh Đức với Nhàn không chỉ là kế sinh nhai mà còn là ký ức. Thế nhưng, nghề truyền thống vốn bấp bênh, giá nguyên liệu lên xuống thất thường. Đặc biệt, khi dịch Covid-19 bùng phát, khó khăn lại nhiều hơn khi đơn hàng giảm mạnh, nhiều gia đình làm nghề phải giảm sản lượng, thậm chí tạm ngưng sản xuất. Áp lực cuộc sống khiến không ít người trẻ chọn rời quê. Nhàn cũng từng đứng trước ngã rẽ ấy, nhưng rồi cô chọn ở lại.
Trước suy nghĩ “thay đổi hay dừng lại”, cô nảy sinh ý tưởng làm mới chiếc bánh đa truyền thống. Nhận thấy gấc và khoai lang tím là những nguyên liệu quen thuộc ở làng quê nên cô chọn để thử nghiệm. Ý tưởng nghe có vẻ đơn giản, nhưng để biến nó thành sản phẩm hoàn chỉnh lại là một hành trình dài.
Cô chia sẻ, ngay ở lần đầu tiên thử nghiệm đã thất bại. Gấc có nhiều dầu, nếu cho nhiều bánh sẽ nhão, dễ rách; nhưng nếu cho ít thì màu không lên. Với bánh đa khoai tím lại đòi hỏi tỷ lệ pha trộn chính xác để bánh vừa dẻo, vừa kết dính. Sau những mẻ bánh thất bại, cô điều chỉnh tỷ lệ gạo – gấc – khoai cho phù hợp. Để làm nổi bật bánh, cô chuyển sang vừng trắng thay vì dùng vừng đen truyền thống. Trong hỗn hợp bột, cô vẫn giữ tiêu, tỏi, gia vị quen thuộc – phần hồn của bánh đa Vĩnh Đức.
Để tăng hương vị cho bánh đa gấc, chị cho thêm sữa tươi hoặc sữa đặc vào pha trộn với nguyên liệu sẵn có. Chiếc bánh đa gấc sau khi phơi khô có màu đỏ cam, đẹp mắt, nướng lên ăn bùi, béo, thơm ngậy vị gấc và sữa. Nhờ sự khéo léo, những chiếc bánh đa gấc đỏ cam, bánh đa khoai lang tím dần ra đời.
Giữ nguyên vị cũ, mở lối đi mới
Nhưng việc đưa những chiếc bánh màu sắc bắt mắt ra thị trường cũng không hề dễ dàng vì sự hoài nghi của người tiêu dùng. Nhiều khách hàng cho rằng màu sắc bắt mắt ấy là do phẩm màu công nghiệp nên lắc đầu khi cô giới thiệu. Lúc này, cô gái trẻ kiên nhẫn giải thích từng công đoạn, từng nguyên liệu, khẳng định màu sắc hoàn toàn tự nhiên.
Dần dần, bằng chất lượng sản phẩm, cô đã thuyết phục được những vị khách khó tính. Những chiếc bánh đa sắc màu bắt đầu có chỗ đứng riêng trên thị trường.
Trung bình mỗi ngày, cơ sở của cô gái trẻ tráng từ 400 đến 1.000 chiếc bánh, cao điểm lên tới 1.500 chiếc/ngày. Giá bán bánh đa sắc màu cao hơn bánh đa truyền thống, nhưng đổi lại là đầu ra ổn định hơn, doanh thu tăng gấp rưỡi. Niềm vui với cô là thu nhập tăng và niềm tin rằng nghề truyền thống vẫn có thể nuôi sống người trẻ nếu biết đổi mới.
Với nguồn nguyên liệu sạch, quy trình sản xuất đảm bảo an toàn nên các sản phẩm bánh đa vừng của làng nghề Vĩnh Đức đều đạt 3 sao OCOP cấp tỉnh. Bánh đa Vĩnh Đức không chỉ được yêu thích trong nước mà còn xuất khẩu sang nhiều quốc gia như Nhật Bản, Australia, Đức, Lào, Singapore, Hàn Quốc và Nga. Điều này chứng tỏ hương vị đặc biệt và chất lượng sản phẩm đã vượt ra ngoài biên giới, mang đậm bản sắc văn hóa Nghệ An đến với bạn bè quốc tế.
Sáng tạo trên nền tảng truyền thống đã giúp cô gái trẻ thành công. Câu chuyện của Nhàn đã minh chứng cho tinh thần dám nghĩ, dám làm của người trẻ nông thôn. Họ lựa chọn ở lại làng nghề nhưng dùng hướng đi mới để tạo nên những chiếc bánh đa sắc màu.
Những ngày cuối năm, khi Tết đang đến gần, người dân làng Vĩnh Đức lại thêm tất bật để đủ hàng trả cho khách. Tiếng xay bột, tiếng người phơi bánh luôn nhộn nhịp trong những ngày được nắng. Từ những nguyên liệu gần gũi nhưng qua sự khéo léo của người thợ lành nghề đã cho ra đời những chiếc bánh giòn rụm, thơm mùi vị của quê hương.
