Coi đại học là 'công xưởng bằng cấp' sẽ tạo ra những người 'giỏi nghề nhưng nghèo nhân cách'

Trong cuộc trao đổi cùng phóng viên Báo Nhà báo và Công luận nhân dịp đầu Xuân mới, GS.TS Huỳnh Văn Sơn, Hiệu trưởng Trường Đại học Sư phạm Thành phố Hồ Chí Minh khẳng định, dù bối cảnh có thay đổi ra sao, “trái tim” của giáo dục đại học là chân lý, nhân văn và trách nhiệm không thể bị thay thế.

Đỏ Vàng Hiện Đại Năm Mới Phông Nền

“Trái tim” của đại học không thể thay đổi

Theo GS Sơn, giáo dục đại học có thể linh hoạt điều chỉnh chương trình, phương pháp hay mô hình quản trị, nhưng có những giá trị nếu đánh mất thì đại học sẽ không còn là đại học.

Trước hết là giá trị của chân lý khoa học và tinh thần truy cầu tri thức. Đại học không chỉ truyền đạt kiến thức, mà là không gian của tư duy phản biện, của nghi vấn học thuật và của sự trung thực khoa học.

Trong thời đại trí tuệ nhân tạo có thể tổng hợp thông tin trong vài giây, điều cần bảo vệ không phải là “kho dữ liệu”, mà là năng lực phân tích, đánh giá và kiến tạo tri thức.

Báo cáo của Diễn đàn Kinh tế Thế giới (WEF, 2023) cho thấy 44% kỹ năng cốt lõi của người lao động sẽ thay đổi trong 5 năm tới, song tư duy phản biện và giải quyết vấn đề vẫn nằm trong nhóm kỹ năng bền vững nhất. Công nghệ có thể thay đổi nhanh chóng, nhưng nền tảng trí tuệ thì không.

Thứ hai là giá trị nhân văn và sứ mệnh phát triển con người toàn diện. Đại học không chỉ đào tạo người làm việc, mà đào tạo con người sống có trách nhiệm, có đạo đức nghề nghiệp và ý thức công dân.

Bộ GD&ĐT khẳng định việc sắp xếp đại học công lập không dựa vào mức độ tự chủ tài chính mà theo chuẩn chất lượng và nhu cầu xã hội. Ảnh: Phenikaa
Chuyển đổi số, trí tuệ nhân tạo và những biến động nhanh của thị trường lao động đang đặt giáo dục đại học trước yêu cầu đổi mới sâu sắc. Ảnh: Phenikaa

Nếu đại học trở thành “cỗ máy sản xuất bằng cấp”, xã hội có thể có nhiều kỹ sư giỏi kỹ thuật, nhiều nhà quản lý thành thạo công cụ, nhưng lại thiếu vắng nền tảng đạo đức và năng lực nhân bản.

Thứ ba, tự do học thuật phải đi đôi với trách nhiệm xã hội. Đại học cần quyền tự chủ để sáng tạo, nhưng đó không phải là tự do vô điều kiện. Tự chủ chỉ thực sự có ý nghĩa khi gắn với lợi ích cộng đồng. Một đại học tốt không chỉ được đo bằng xếp hạng, mà còn bằng tác động tích cực đến xã hội.

Đổi mới sư phạm phải bắt đầu từ con người

Từ góc nhìn của một cơ sở đào tạo giáo viên, GS Sơn cho rằng đổi mới nếu thiếu thận trọng sẽ dễ rơi vào hai cực: bảo thủ hoặc chạy theo cải cách hình thức.

Theo ông, đổi mới trước hết phải bắt đầu từ triết lý đào tạo giáo viên. Giáo viên không đơn thuần là người truyền đạt kiến thức, mà là người kiến tạo môi trường học tập và đồng hành phát triển nhân cách học sinh. Nếu triết lý không rõ ràng, mọi thay đổi chương trình chỉ là bề mặt.

Theo UNESCO (2022), thế giới cần bổ sung khoảng 69 triệu giáo viên trước năm 2030 để đáp ứng mục tiêu phổ cập giáo dục. Tuy nhiên, vấn đề không chỉ nằm ở số lượng mà ở chất lượng.

Các trường sư phạm phải trở thành trung tâm sáng tạo, chủ động trong việc xây dựng đội ngũ giáo viên mới.
Các trường sư phạm phải trở thành trung tâm sáng tạo, chủ động trong việc xây dựng đội ngũ giáo viên mới.

Chất lượng giáo viên không được đo bằng việc họ biết bao nhiêu phương pháp mới, mà ở năng lực sư phạm cốt lõi: hiểu người học, tạo động lực và có khả năng tự học suốt đời.

Từ đó, ông đề xuất 3 điểm khởi đầu cho đổi mới sư phạm: Đổi mới tuyển chọn và nuôi dưỡng động cơ nghề nghiệp; cải tiến mạnh mẽ mô hình gắn kết “ba nhà” trong đào tạo và thực hành; đồng thời chú trọng đào tạo phẩm chất nghề nghiệp.

Công nghệ có thể hỗ trợ, nhưng nhân cách người thầy mới là nền tảng. Không thể kỳ vọng đào tạo những giáo viên giàu khát vọng nếu môi trường nghề nghiệp buộc họ phải lo sinh tồn trước khi nghĩ đến sứ mệnh.

Tránh “chạy theo khẩu hiệu”

Trong bối cảnh mỗi năm xuất hiện thêm những “từ khóa” mới như AI, STEM, micro-credential hay giáo dục 4.0, nguy cơ lớn nhất là đổi mới trở thành cuộc chạy đua theo xu hướng.

Theo GS Sơn, đổi mới thực chất phải trả lời được ba câu hỏi: Người học thực sự cần gì; xã hội đang thiếu điều gì và nhà trường có đủ năng lực thực thi hay không.

Khảo sát của McKinsey (2023) cho thấy 87% doanh nghiệp toàn cầu cho rằng sinh viên mới ra trường còn thiếu kỹ năng mềm và khả năng thích ứng. Điều này cho thấy khoảng cách giữa đào tạo và nhu cầu thực tiễn vẫn còn đáng kể.

Giáo viên mòn mỏi đợi nhận tiền khen thưởng Chiến sĩ thi đua cơ sở.
Một đại học đánh mất giá trị nhân văn có thể vẫn tồn tại như một tổ chức, nhưng không còn tồn tại như một biểu tượng.

Vì vậy, nếu phải tháo gỡ một “nút thắt” căn bản nhất của giáo dục sư phạm, đó chính là sự gắn kết giữa đào tạo – thực tiễn – nhu cầu xã hội. Đổi mới không nên bắt đầu từ khẩu hiệu, càng không chỉ từ công nghệ, mà phải bắt đầu từ chất lượng con người và năng lực thực thi.

Đổi mới là yêu cầu tất yếu, nhưng đổi mới có chiều sâu phải đi cùng sự kiên định với những giá trị nền tảng. Khi giữ được cốt lõi, giáo dục đại học mới có thể thích ứng với tương lai mà không đánh mất chính mình.

Xem thêm

Lấy tên, số căn cước của người khác đăng ký hiến tạng: Hệ thống vẫn chấp nhận, Bộ Y tế chỉ đạo rà soát ngay

Lấy tên, số căn cước của người khác đăng ký hiến tạng: Hệ thống vẫn chấp nhận, Bộ Y tế chỉ đạo rà soát ngay

(CLO) Sau thông tin người dân có thể sử dụng họ tên và số căn cước công dân của người khác để đăng ký hiến mô, tạng thành công trên website của Trung tâm Điều phối quốc gia về ghép bộ phận cơ thể người, lãnh đạo Cục Quản lý Khám, chữa bệnh (Bộ Y tế) cho biết đã chỉ đạo đơn vị liên quan xử lý ngay khi nắm được sự việc.

Thanh tra Chính phủ chỉ rõ loạt sai phạm tại Đại học Quốc gia Hà Nội: Thu học phí trái quy định, tuyển sinh vượt chỉ tiêu

Thanh tra Chính phủ chỉ rõ loạt sai phạm tại Đại học Quốc gia Hà Nội: Thu học phí trái quy định, tuyển sinh vượt chỉ tiêu

(CLO) Thanh tra Chính phủ vừa công bố kết luận thanh tra trách nhiệm của Đại học Quốc gia Hà Nội trong việc thực hiện cơ chế tự chủ giai đoạn 2021-2024, chỉ ra hàng loạt vi phạm liên quan đến thu học phí, trích lập quỹ học bổng, mở ngành đào tạo và tuyển sinh vượt chỉ tiêu.

Tuyên Quang: Hỗ trợ thiết bị vui chơi, học tập cho trẻ em vùng khó khăn

Tuyên Quang: Hỗ trợ thiết bị vui chơi, học tập cho trẻ em vùng khó khăn

(CLO) Trong tháng 10/2026, Trung tâm Công tác xã hội và Quỹ Bảo trợ trẻ em tỉnh Tuyên Quang tổ chức trao tặng thiết bị vui chơi ngoài trời và thiết bị học tập cho các trường học tại 5 xã: Minh Quang, Bình Xa, Quang Bình, Nấm Dẩn và Hồ Thầu, góp phần cải thiện điều kiện chăm sóc, giáo dục trẻ em tại các địa bàn khó khăn.

Gia Lai: Già làng vùng biên nhường đất, chặt điều tìm đồng đội nằm lại chiến trường xưa

Gia Lai: Già làng vùng biên nhường đất, chặt điều tìm đồng đội nằm lại chiến trường xưa

(CLO) Không tiếc đất sản xuất, sẵn sàng chặt bỏ cây trồng để bộ đội tìm kiếm hài cốt liệt sĩ, già làng Siu Pích (xã Ia Dom, Gia Lai) đã góp sức đưa 16 hài cốt liệt sĩ trở về với đất Mẹ. Nghĩa cử ấy không chỉ thể hiện lòng tri ân sâu sắc mà còn tiếp thêm động lực cho hành trình tìm kiếm những người lính đã nằm lại nơi chiến trường xưa.

Dự báo thời tiết ngày 31/10: Hà Nội dịu mát, ngày nắng

Dự báo thời tiết ngày 31/10: Hà Nội dịu mát, ngày nắng

(CLO) Ngày 31/10, Thủ đô Hà Nội duy trì tiết trời dịu mát, ban ngày trời nắng với nhiệt độ phổ biến từ 23–32 độ C, tạo điều kiện thuận lợi cho các hoạt động ngoài trời. Tuy nhiên về đêm, thời tiết chuyển mây, có mưa rào và dông vài nơi. Trạng thái nắng ráo ban ngày này cũng bao phủ hầu khắp Bắc Bộ, trong khi Nam Bộ tiếp tục có mưa dông rải rác về chiều tối.

Nhận diện tiềm năng, tìm “bài toán lớn” cho Đồng Nai phát triển bền vững

Nhận diện tiềm năng, tìm “bài toán lớn” cho Đồng Nai phát triển bền vững

(CLO) Ngày 30/10, các tổ khảo sát của Hội đồng Tư vấn về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số thành phố Đồng Nai đã tiến hành khảo sát thực tế tại khu vực Sân bay Long Thành và Khu Bảo tồn Thiên nhiên - Văn hóa Đồng Nai nhằm nhận diện tiềm năng, lợi thế, nguồn lực, khó khăn, vướng mắc để đề xuất các “bài toán lớn” có thể giải quyết hoặc tạo chuyển biến thông qua hoạt động khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.

Thái Nguyên đưa tuyến xe buýt điện đầu tiên vào hoạt động

Thái Nguyên đưa tuyến xe buýt điện đầu tiên vào hoạt động

(CLO) Ngày 30/10, Sở Xây dựng Thái Nguyên phối hợp với Công ty cổ phần Thương mại và Du lịch Hà Lan khai trương tuyến xe buýt điện số 01, lộ trình Tân Long - Đa Phúc. Đây là tuyến xe buýt điện đầu tiên được đưa vào hoạt động tại tỉnh, góp phần thúc đẩy chuyển đổi xanh trong lĩnh vực giao thông công cộng.

Thái Nguyên gấp rút hoàn thiện không gian tổ chức Festival Trà Quốc tế 2026

Thái Nguyên gấp rút hoàn thiện không gian tổ chức Festival Trà Quốc tế 2026

(CLO) Trước thềm Festival Trà Quốc tế - Thái Nguyên 2026, công tác chuẩn bị tại khu vực Quảng trường Võ Nguyên Giáp và Phố đi bộ Trung tâm đang được gấp rút triển khai với nhiều hạng mục phục vụ chương trình khai mạc vào tối nay 30/10 và các hoạt động trong khuôn khổ Festival. Từ hệ thống sân khấu, thiết bị kỹ thuật đến việc bố trí chỗ ngồi và chỉnh trang cảnh quan xung quanh, không gian tổ chức sự kiện đang dần được định hình.

Đại học 'bội thu' bằng giỏi, xuất sắc khiến chuyên gia đặt câu hỏi về năng lực thật

Đại học 'bội thu' bằng giỏi, xuất sắc khiến chuyên gia đặt câu hỏi về năng lực thật

(CLO) Hàng loạt trường đại học ghi nhận tỷ lệ sinh viên tốt nghiệp loại giỏi, xuất sắc ở mức cao, có nơi gần 80%. Tuy nhiên, chuyên gia cho rằng bằng cấp và điểm số đẹp chưa đủ chứng minh năng lực thực tế, giáo dục đại học cần chuyển trọng tâm từ tuyển sinh sang chuẩn đầu ra.

Đang ăn mì tôm, người đàn ông nuốt phải lưỡi dao lam, thủng hai thành thực quản

Đang ăn mì tôm, người đàn ông nuốt phải lưỡi dao lam, thủng hai thành thực quản

(CLO) Một người đàn ông 45 tuổi ở Ninh Bình phải nhập viện cấp cứu sau khi phát hiện lưỡi dao lam mắc trong thực quản, đâm xuyên hai thành đối diện, gây thủng và tràn khí trung thất. Các bác sĩ Bệnh viện Bạch Mai cơ sở Ninh Bình đã nội soi lấy dị vật, đóng các vị trí tổn thương ngay trong đêm.

Căn cứ Hải Phòng thu hồi tài sản công không dùng để ở

Hải Phòng thu hồi tài sản công không dùng để ở

(CLO) Dựa trên hệ thống văn bản pháp luật về quản lý tài sản công, các nghị định của Chính phủ và chủ trương nhất quán qua các thời kỳ, Hải Phòng xác định rõ bản chất và căn cứ pháp lý vững chắc để triển khai thu hồi quỹ nhà, đất không sử dụng vào mục đích để ở nhằm lập lại kỷ cương, triệt để chống thất thoát và lãng phí tài sản nhà nước.  

Cỡ chữ bài viết: