Ngành khai khoáng thế giới đang trải qua quá trình chuyển đổi số nhanh chóng dưới áp lực kép từ xu hướng chuyển dịch năng lượng và môi trường khai thác ngày càng phức tạp.
Một báo cáo thị trường mới dự báo giá trị thị trường ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) trong khai khoáng sẽ tăng gần gấp bốn lần trong bảy năm tới, đạt khoảng 9,93 tỷ USD vào năm 2032.
Sự bùng nổ này diễn ra trong bối cảnh các doanh nghiệp khai khoáng đối mặt với hàng loạt thách thức như chất lượng quặng suy giảm, thiếu hụt nhân lực và nhu cầu toàn cầu ngày càng lớn đối với các khoáng sản thiết yếu phục vụ sản xuất xe điện và hệ thống năng lượng tái tạo.
Dự báo về sự chuyển đổi số
Theo số liệu công bố tuần này, thị trường AI trong khai khoáng hiện được định giá khoảng 2,6 tỷ USD vào năm 2025 và dự kiến tăng trưởng với tốc độ trung bình 21,1% mỗi năm cho đến năm 2032.
Ngành khai khoáng vốn được xem là chậm đổi mới, nhưng áp lực nâng cao hiệu quả đang buộc các doanh nghiệp phải thay đổi. Việc tích hợp các hệ thống vận tải tự động, phân tích bảo trì dự đoán và mô hình “digital twin” (bản sao kỹ thuật số của mỏ thực tế) đang chuyển từ thử nghiệm sang trở thành yêu cầu vận hành tiêu chuẩn.
Phân khúc “Tối ưu hóa quy trình và vận hành” hiện chiếm tỷ trọng lớn nhất, dự kiến đạt hơn 35% thị phần vào năm 2025.
Công nghệ này giúp doanh nghiệp khai thác tối đa sản lượng từ quặng chất lượng thấp, điều ngày càng quan trọng khi các mỏ quặng giàu trữ lượng dễ khai thác đang dần cạn kiệt.
Khoáng sản chiến lược và làn sóng xe điện
Động lực chính thúc đẩy đầu tư là cuộc chạy đua toàn cầu nhằm giành nguồn khoáng sản chiến lược. Báo cáo cho thấy phân khúc khai thác kim loại chiếm thị phần lớn nhất năm 2024, gắn liền với nhu cầu về lithium, đồng, cobalt và nickel - những nguyên liệu cốt lõi của nền kinh tế năng lượng xanh.
Các hoạt động khai thác kim loại bao gồm nhiều quy trình phức tạp từ mô hình hóa thân quặng, thăm dò, khoan, nổ mìn, nghiền đến vận chuyển vật liệu. AI hỗ trợ các khâu này thông qua phân tích dự đoán, giúp giảm chi phí và nâng cao tỷ lệ thu hồi quặng.
Đối với các quốc gia phương Tây, sự chuyển đổi công nghệ này còn mang ý nghĩa địa chính trị. Khi Trung Quốc đang chiếm ưu thế trong khâu chế biến đất hiếm, các tập đoàn khai khoáng phương Tây chịu áp lực tăng sản lượng và cải thiện hiệu quả để đảm bảo chuỗi cung ứng cho sản xuất pin và hạ tầng năng lượng sạch.
An toàn và tuân thủ môi trường
Ngoài mục tiêu nâng cao năng suất, ngành khai khoáng đang tận dụng AI để giải quyết rủi ro lớn nhất: an toàn lao động. Phân khúc “An toàn, an ninh và môi trường” được dự báo sẽ có tốc độ tăng trưởng cao nhất trong giai đoạn tới.
Khai khoáng vẫn là một trong những ngành công nghiệp nặng nguy hiểm nhất thế giới. Các doanh nghiệp ngày càng triển khai công nghệ phân tích hình ảnh và theo dõi thời gian thực để ngăn ngừa tai nạn liên quan đến máy móc hạng nặng, đồng thời giám sát rò rỉ khí hoặc sự cố thông gió trong hầm lò.
Bên cạnh đó, yêu cầu khắt khe về tiêu chuẩn môi trường, xã hội và quản trị (ESG) từ giới đầu tư đang thúc đẩy doanh nghiệp ứng dụng AI cho mục tiêu tuân thủ.
Các công cụ mới cho phép giám sát độ ổn định của hồ chứa bùn thải, theo dõi khí thải theo thời gian thực và tối ưu hóa sử dụng nước, đảm bảo cuộc đua khai thác khoáng sản không đánh đổi môi trường.
Châu Á - Thái Bình Dương dẫn đầu triển khai
Về mặt địa lý, khu vực châu Á - Thái Bình Dương chiếm thị phần lớn nhất trong ứng dụng AI cho khai khoáng năm 2024 và dự kiến duy trì tốc độ tăng trưởng cao nhất.
Lợi thế này đến từ sản lượng khai thác khổng lồ tại Trung Quốc và Australia. Các tập đoàn lớn trong khu vực như BHP và Rio Tinto đã sớm áp dụng công nghệ tự động.
Tại Tây Australia, xe tải và giàn khoan tự hành đã trở nên phổ biến, vận chuyển hàng triệu tấn quặng sắt với sự can thiệp tối thiểu của con người.
Tại Trung Quốc, việc triển khai được thúc đẩy bởi chính sách hỗ trợ của chính phủ cho các sáng kiến “khai khoáng thông minh”, nhằm hiện đại hóa ngành khai thác than và khoáng sản, giảm tai nạn và cải thiện hiệu suất môi trường.
Trong tương lai, mỏ khai thác sẽ khác xa hình ảnh lao động thủ công trước đây. Với sự xuất hiện của AI tạo sinh hỗ trợ lập kế hoạch khai thác và thăm dò, ngành khai khoáng đang chuyển sang mô hình coi dữ liệu quý giá không kém quặng.
Đối với thị trường năng lượng, hiệu quả này không chỉ là lợi thế mà còn là điều kiện tiên quyết để đáp ứng nhu cầu nguyên liệu cho một thế giới phi carbon.
