Cuộc thi “Phóng viên tập sự - Nhà báo tương lai”: Cầu nối giữa giảng đường và thực tiễn nghề báo

Từ giảng đường đến thực tiễn nghề nghiệp

Trong đào tạo báo chí hiện nay, việc trang bị kiến thức lý thuyết thôi là chưa đủ. Sinh viên cần được tiếp cận thực tế, va chạm với đời sống xã hội và trải nghiệm những yêu cầu nghề nghiệp ngay từ quá trình học tập. Đây cũng là mục tiêu mà cuộc thi “Phóng viên tập sự - Nhà báo tương lai” hướng tới trong suốt bốn mùa tổ chức.

Thông qua các hạng mục dự thi gồm bài viết, ảnh báo chí, video và podcast, sinh viên được trực tiếp tham gia vào toàn bộ quy trình sản xuất một tác phẩm báo chí. Từ khâu tìm kiếm đề tài, xây dựng kế hoạch tác nghiệp, tiếp cận nhân vật, thu thập và kiểm chứng thông tin đến xử lý dữ liệu và hoàn thiện sản phẩm, mỗi bước đều giúp người học hiểu rõ hơn những yêu cầu thực tế của nghề báo.

Theo Tiến sĩ Đỗ Thị Thu Thủy, Trưởng khoa Viết văn, Báo chí, Trường Đại học Văn hóa Hà Nội, cuộc thi được xây dựng như một môi trường thực hành nghề nghiệp dành cho sinh viên cũng như những người trẻ yêu thích báo chí, truyền thông. “Thông qua cuộc thi, chúng tôi mong muốn tạo cơ hội để các em được thử sức ở những thể loại phù hợp với năng lực của bản thân, đồng thời thể hiện sự sáng tạo, niềm đam mê và tinh thần dấn thân với nghề ngay từ khi còn ngồi trên ghế nhà trường”, bà chia sẻ.

Mùa giải năm nay ghi nhận 20 tác phẩm lọt vào vòng chung khảo. Nhiều nhóm thí sinh lựa chọn những vấn đề đang hiện hữu trong đời sống xã hội như bảo tồn văn hóa truyền thống, môi trường, giáo dục hay các câu chuyện cộng đồng dưới góc nhìn của người trẻ.

Điểm đáng chú ý là phần lớn các tác phẩm đều được thực hiện thông qua quá trình khảo sát thực tế công phu. Để hoàn thiện sản phẩm, sinh viên phải trực tiếp đến hiện trường, gặp gỡ nhân vật, tìm kiếm tư liệu và đối chiếu thông tin từ nhiều nguồn khác nhau. Những trải nghiệm ấy không chỉ giúp nâng cao kỹ năng tác nghiệp mà còn hình thành tư duy nghề nghiệp và trách nhiệm xã hội của người làm báo.

Trần Mạnh Kiên, tác giả của tác phẩm “Hơn mười năm chờ đợi một con đường” cho biết quá trình thực hiện bài dự thi đã mang lại nhiều kinh nghiệm tác nghiệp quý báu cho nhóm thực hiện đề tài. Việc gặp gỡ người dân, lắng nghe những câu chuyện về khó khăn mà họ gặp phải trong 10 năm qua giúp anh hiểu sâu sắc hơn sức nặng mà đề tài anh theo đuổi và giá trị của công việc kể chuyện bằng báo chí này.

Đằng sau mỗi tác phẩm dự thi là những chuyến đi thực tế, những lần tiếp cận nhân vật đầy khó khăn và cả những bài học về sự chính xác của thông tin. Chính những trải nghiệm ấy góp phần thu hẹp khoảng cách giữa kiến thức trên giảng đường với môi trường nghề nghiệp thực tế, giúp sinh viên chuẩn bị tốt hơn cho công việc trong tương lai.

Giữ vững giá trị cốt lõi của nghề báo trong thời đại AI

Bên cạnh câu chuyện đào tạo, cuộc thi năm nay còn đặt ra nhiều suy ngẫm về nghề báo trong bối cảnh công nghệ phát triển nhanh chóng, đặc biệt là sự xuất hiện của trí tuệ nhân tạo. Đồng hành cùng cuộc thi là hội đồng giám khảo gồm các nhà báo, giảng viên và chuyên gia truyền thông giàu kinh nghiệm như nhà báo Nguyễn Hoàng Nhật, nhà báo Trần Nhật Minh, PGS.TS Ngô Văn Giá, Tiến sĩ Đỗ Thị Thu Thủy và Tiến sĩ Ngô Văn Phong. Theo các chuyên gia, công nghệ đang làm thay đổi mạnh mẽ phương thức sản xuất, phân phối và tiếp nhận thông tin, đồng thời đặt ra những yêu cầu mới đối với người làm báo.

Nhà báo Nguyễn Hoàng Nhật, Phó Trưởng Ban Nhân Dân điện tử, Trưởng Ban giám khảo cuộc thi cho rằng AI có thể hỗ trợ tìm kiếm dữ liệu, xử lý thông tin hay gợi ý hướng tiếp cận đề tài. Tuy nhiên, công nghệ không thể thay thế vai trò của con người trong hành trình đi tìm sự thật.

Theo ông, có những câu chuyện chỉ được mở ra khi người phóng viên trực tiếp có mặt tại hiện trường, dành thời gian trò chuyện với nhân vật, quan sát đời sống và lắng nghe những điều chưa từng được kể. Chính sự hiện diện ấy tạo nên chiều sâu, cảm xúc và giá trị nhân văn cho mỗi tác phẩm báo chí.

“Mỗi tác phẩm báo chí có giá trị đều được hình thành từ quá trình lao động nghiêm túc, kiên trì kiểm chứng thông tin và trách nhiệm đối với sự thật. Đây là những phẩm chất mà công nghệ khó có thể thay thế”, ông nhấn mạnh.

Thực tế cũng cho thấy, dù hình thức thể hiện ngày càng đa dạng với video, podcast hay các nền tảng số, chất lượng của một sản phẩm báo chí vẫn phụ thuộc vào khả năng phát hiện vấn đề, tư duy phản biện, sự đồng cảm với con người và trách nhiệm xã hội của người làm báo. Chính vì vậy, bên cạnh việc trang bị kỹ năng công nghệ, đào tạo báo chí hiện nay cần tiếp tục chú trọng bồi dưỡng bản lĩnh nghề nghiệp, đạo đức báo chí và tinh thần dấn thân cho sinh viên. Đây được xem là những yếu tố nền tảng để người làm báo thích ứng với sự thay đổi của công nghệ mà vẫn giữ được giá trị cốt lõi của nghề.

Khép lại mùa giải thứ 4, Cuộc thi “Phóng viên tập sự - Nhà báo tương lai” không chỉ tìm ra những tác phẩm xuất sắc mà còn góp phần nuôi dưỡng niềm đam mê nghề nghiệp, khơi dậy tinh thần trách nhiệm và ý thức phục vụ cộng đồng của thế hệ nhà báo trẻ. Từ những trải nghiệm đầu tiên với nghề, sinh viên có thêm hành trang để bước vào môi trường báo chí chuyên nghiệp bằng sự nhiệt huyết, bản lĩnh và khát vọng cống hiến cho xã hội.