Sáng 15/8, 326 thí sinh tại điểm thi Trường THPT chuyên Tuyên Quang hoàn thành hai môn tự chọn, khép lại kỳ thi tốt nghiệp THPT lần 2 được tổ chức riêng cho các thí sinh tại điểm thi này.
Trong số các môn tự chọn, Địa lí có gần 40 thí sinh đăng ký. Đề thi được các giáo viên, chuyên gia đánh giá tiếp tục bám sát định hướng của Chương trình giáo dục phổ thông 2018, chú trọng đánh giá năng lực thay vì kiểm tra khả năng học thuộc.
Đề thi yêu cầu hiểu bản chất, không chỉ nhớ kiến thức
Theo thầy Nguyễn Quyết Chiến, Trường Đại học Sư phạm Hà Nội, đề thi Địa lí lần 2 có nhiều điểm tương đồng với đề thi chính thức diễn ra tháng 6/2026, từ yêu cầu cần đạt, phạm vi kiến thức đến cấu trúc, dạng câu hỏi và mức độ khó.
Cụ thể, cả hai đề đều hướng tới đánh giá ba thành phần năng lực cốt lõi của môn Địa lí gồm nhận thức khoa học địa lí, tìm hiểu địa lí và vận dụng kiến thức, kỹ năng đã học.
Phạm vi đề bao quát chương trình Địa lí THPT, gồm kiến thức lớp 10, 11 và 12, trong đó tập trung chủ yếu vào lớp 12.
Điểm đáng chú ý, theo thầy Chiến, là đề thi lần 2 không đặt nặng yêu cầu ghi nhớ, tái hiện kiến thức mà chú trọng khả năng hiểu, liên hệ và vận dụng để giải quyết câu hỏi.
"Sự tương đương về cấu trúc, dạng câu hỏi và độ khó giữa hai đề là yếu tố cần thiết nhằm bảo đảm công bằng, khách quan giữa hai lần thi", thầy Chiến nhận định.
Đề cũng có sự phân hóa rõ giữa các nhóm học sinh. Ngay trong từng phần, thí sinh phải vận dụng tư duy logic và kiến thức đã học thay vì chỉ dựa vào từ khóa để lựa chọn đáp án.
Trong đó, phần Đúng - Sai được đánh giá là khu vực phân hóa rõ hơn. Dạng câu hỏi này đòi hỏi học sinh có kiến thức nền tảng, tư duy tổng hợp, tư duy hệ thống và khả năng vận dụng kiến thức vững vàng.
"Đây cũng là phần có thể khiến học sinh mất điểm nếu chưa đáp ứng được các yêu cầu trên", thầy Chiến nói.
Theo ông, việc duy trì khả năng phân hóa là cần thiết bởi kết quả kỳ thi vừa được sử dụng để xét công nhận tốt nghiệp THPT, vừa có thể được các trường đại học sử dụng trong tuyển sinh.
Tăng xử lý số liệu, giảm học thuộc
Thầy Trần Ngọc Điển, Trường THPT Yên Thế (Bắc Ninh) cho biết, đề Địa lí lần 2 gồm 28 câu hỏi với 40 lệnh hỏi, làm trong 50 phút. Đề sử dụng ba dạng thức gồm 18 câu trắc nghiệm nhiều lựa chọn, 4 câu Đúng - Sai với 16 lệnh hỏi và 6 câu trả lời ngắn.
Các dạng câu hỏi được thiết kế để đánh giá từ kiến thức nền tảng, kỹ năng cốt lõi đến khả năng phân tích, xử lý số liệu và tư duy độc lập.
Về nội dung, đề bám sát chương trình lớp 12 với các nhóm kiến thức về địa lí tự nhiên, dân cư, các ngành kinh tế, các vùng kinh tế và một số nội dung trong chuyên đề học tập. Kiến thức lớp 10 và 11 cũng được đưa vào, tạo sự liên thông trong toàn bộ chương trình.
Một điểm đáng chú ý là đề giảm sự phụ thuộc vào việc khai thác Atlat Địa lí Việt Nam, thay vào đó tăng yêu cầu xử lý bảng số liệu, phân tích biểu đồ và vận dụng kiến thức thực tế.
Theo thầy Điển, đề thể hiện khá rõ định hướng đánh giá năng lực của Chương trình GDPT 2018. Thí sinh không chỉ cần nhận biết các kiến thức địa lí mà phải hiểu quy luật, mối quan hệ nhân - quả trong tự nhiên, kinh tế - xã hội; biết đọc biểu đồ, phân tích số liệu và vận dụng kiến thức vào các vấn đề thực tiễn.
Các chủ đề như biến đổi khí hậu, phát triển kinh tế bền vững, chuyển dịch cơ cấu kinh tế, bảo vệ chủ quyền biển đảo được khai thác theo hướng yêu cầu học sinh vận dụng kiến thức để giải quyết vấn đề.
Đề cũng tăng các câu hỏi tích hợp, trong đó có yêu cầu sử dụng kiến thức toán học để xử lý số liệu như tính tốc độ phát triển, tỷ trọng, mật độ hoặc phân tích xu hướng qua biểu đồ.
"Độ khó của đề không nằm ở việc ghi nhớ số liệu mà chủ yếu ở khả năng xử lý thông tin và phản xạ logic", thầy Điển đánh giá.
Nhóm 8,5-10 điểm được phân hóa mạnh
Về mức độ khó, thầy Điển cho rằng khoảng 50-60% câu hỏi ở mức từ dễ đến trung bình, tập trung ở Phần I và một số ý cơ bản của Phần II. Học sinh nắm chắc kiến thức có thể đạt khoảng 5-6,5 điểm.
Trong khi đó, nhóm câu hỏi khó đến rất khó chiếm khoảng 40-50%, tạo sự phân hóa rõ ở các mức điểm cao.
Để đạt 7-8 điểm, học sinh cần hiểu bản chất các hiện tượng tự nhiên và kinh tế - xã hội. Với nhóm 8,5-10 điểm, thí sinh phải có tư duy địa lí không gian, kỹ năng tính toán và phản xạ logic tốt.
Những câu hỏi phân hóa rõ nhất tập trung vào yêu cầu tính toán các chỉ số địa lí, xử lý số liệu qua nhiều bước và các câu hỏi vận dụng cao, tích hợp thực tiễn.
Thí sinh cũng phải phân tích sự tác động qua lại giữa các yếu tố tự nhiên đối với khí hậu, sinh thái; đồng thời xử lý các vấn đề về chuyển dịch cơ cấu kinh tế, phát triển xanh, bảo vệ chủ quyền biển đảo và ứng phó biến đổi khí hậu.
Đề lần 2 tương đương đề tháng 6
Đặt trong cùng yêu cầu của Chương trình GDPT 2018 và mục tiêu kỳ thi tốt nghiệp THPT, thầy Điển đánh giá đề Địa lí lần 2 có mức độ tương đồng cao với đề thi tháng 6/2026.
Hai đề cùng sử dụng ba dạng thức câu hỏi, cùng hướng tới đánh giá các năng lực địa lí cốt lõi. Tuy nhiên, đề lần 2 tại chuyên Tuyên Quang khai thác sâu hơn một số nội dung như biến đổi khí hậu, kinh tế xanh, liên kết vùng, qua đó đòi hỏi thí sinh có tư duy hệ thống và tư duy không gian tốt.
Một số câu ở Phần II và Phần III yêu cầu thí sinh không chỉ tính toán chính xác mà còn phải phân tích, giải mã thông tin trong ngữ liệu.
Theo thầy Điển, nếu đề thi tháng 6 tạo sự phân hóa tốt ở dải điểm 7,5-9, thì đề lần 2 có xu hướng phân hóa mạnh hơn ở nhóm 8,5-10 điểm, qua đó nhận diện những thí sinh có năng lực nổi trội.
Nhìn chung, hai đề có mức độ yêu cầu tương đương. Sự khác biệt chủ yếu nằm ở một số câu hỏi có tính tư duy, vận dụng và phân hóa, thay vì tạo ra khoảng cách về chuẩn đánh giá giữa hai lần thi.
