Bổ sung nguồn cung cho thị trường diesel
Trung Quốc đã góp phần kiềm chế giá dầu toàn cầu trong năm nay khi cắt giảm lượng nhập khẩu dầu thô. Về lý thuyết, nước này cũng có khả năng giúp hạ nhiệt giá dầu diesel, nhờ sở hữu hệ thống lọc dầu khổng lồ và là quốc gia duy nhất hiện có công suất dư thừa đáng kể.
Theo dữ liệu của Vortexa, trong khi các nhà máy lọc dầu Mỹ đang hoạt động gần như hết công suất, với tỷ lệ sử dụng khoảng 97%, các nhà máy lọc dầu Trung Quốc mới vận hành khoảng 75% công suất tối đa.
Khả năng này đang được chú ý khi giá dầu diesel tại Mỹ tăng lên mức cao kỷ lục trong những tuần gần đây. Tại hội nghị thượng đỉnh ở Washington tuần trước, Tổng thống Donald Trump đã đề nghị Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình tăng cường xuất khẩu các sản phẩm dầu đã qua tinh chế.
Chỉ còn khoảng 5 tuần trước cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ, áp lực giảm giá nhiên liệu tại Mỹ đang gia tăng. Một phương án khác được ông Trump đưa ra là cấm xuất khẩu dầu diesel của Mỹ, song ý tưởng này vấp phải sự phản đối mạnh từ ngành dầu khí.
Theo S&P Global Energy, xuất khẩu diesel của Mỹ mang lại khoảng 25 tỷ USD doanh thu trong 90 ngày, từ ngày 13/6 đến 11/9. Việc đóng cửa thị trường xuất khẩu không chỉ khiến các nhà máy lọc dầu Mỹ mất nguồn thu lớn, mà còn ảnh hưởng đến khách hàng tại Mỹ Latinh và châu Âu, những khu vực đang phụ thuộc đáng kể vào nguồn diesel từ Mỹ.
Một lệnh cấm cũng có thể gây tác dụng ngược ngay tại thị trường Mỹ. Khi mất đầu ra xuất khẩu, các nhà máy lọc dầu trong nước có thể phải đối mặt với tình trạng dư thừa diesel, khiến biên lợi nhuận lọc dầu giảm mạnh. Phân tích của S&P Global Energy cho rằng các nhà máy có thể phải cắt giảm khoảng 12% công suất vận hành.
Việc giảm công suất lọc dầu đồng thời có thể làm thắt chặt nguồn cung các sản phẩm nhiên liệu khác như xăng, cuối cùng đẩy giá bán lẻ tại các trạm xăng lên cao hơn.
Trong bối cảnh đó, lượng diesel xuất khẩu từ Trung Quốc đang tăng nhanh. Bắc Kinh từng cấm xuất khẩu nhiên liệu tinh chế trong giai đoạn đầu của cuộc xung đột, nhưng bắt đầu cho phép các nhà máy lọc dầu nối lại hoạt động xuất khẩu từ tháng 7, sau khi nhận thấy nguồn cung nhiên liệu trong nước không thiếu.
Theo Vortexa, xuất khẩu diesel của Trung Quốc đạt khoảng 500.000 thùng/ngày trong tháng 9, cao gấp khoảng 3 lần mức trung bình 166.000 thùng/ngày trong giai đoạn tháng 4-7.
Hoạt động này cũng đang mang lại lợi nhuận đáng kể cho các nhà máy lọc dầu Trung Quốc. Tom Reed, Trưởng bộ phận phân tích thị trường dầu mỏ tại Argus Media, cho biết biên lợi nhuận xuất khẩu diesel của Trung Quốc đã tăng lên 100,58 USD/thùng trong tháng 9, từ mức 21,40 USD/thùng hồi tháng 1.
Vì sao Trung Quốc khó lặp lại cú “giải cứu” năm 2022?
Dù nguồn cung từ Trung Quốc đang tăng, giới phân tích không kỳ vọng nước này sẽ tạo ra một làn sóng xuất khẩu tương tự cuối năm 2022.
Khi đó, giá diesel toàn cầu tăng vọt sau khi Nga tiến hành chiến dịch quân sự tại Ukraine, làm gián đoạn nguồn cung nhiên liệu quốc tế. Tháng 9/2022, Bắc Kinh cấp thêm hạn ngạch xuất khẩu cho các nhà máy lọc dầu. Đến tháng 11, lượng diesel Trung Quốc xuất khẩu đạt khoảng 680.000 thùng/ngày, góp phần hạ nhiệt thị trường toàn cầu.
Hiện tại, ưu tiên của Bắc Kinh vẫn là bảo đảm nguồn cung nhiên liệu trong nước thay vì tối đa hóa lợi nhuận cho các nhà máy lọc dầu.
Nguồn dầu thô cung cấp cho các nhà máy lọc dầu cũng đang biến động mạnh hơn so với 4 năm trước. Việc cấp thêm hạn ngạch xuất khẩu diesel có thể buộc các doanh nghiệp Trung Quốc quay lại thị trường dầu thô để tăng sản lượng, qua đó tạo thêm áp lực lên giá dầu.
Chi phí vận chuyển cũng là một yếu tố đáng kể. Tình trạng thiếu tàu chở dầu đang làm tăng tổng chi phí đưa dầu thô từ Trung Đông về Trung Quốc, khiến việc tăng cường mua dầu đầu vào để phục vụ xuất khẩu diesel trở nên kém hấp dẫn hơn.
Dù vậy, Trung Quốc vẫn còn dư địa để tăng xuất khẩu mà chưa cần thay đổi chính sách. Các nhà máy lọc dầu nước này hiện sử dụng hạn ngạch xuất khẩu sẵn có thấp hơn thông lệ cùng kỳ, do từng bị hạn chế xuất khẩu trong giai đoạn đầu của cuộc xung đột.
Theo Vortexa, điều này đồng nghĩa với việc Trung Quốc có thể tăng xuất khẩu thêm khoảng 100.000 thùng diesel/ngày trong quý IV ngay cả khi chính sách không thay đổi.
Tuy nhiên, quy mô này khó có thể tạo ra bước ngoặt cho thị trường. Theo Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA), xuất khẩu diesel toàn cầu trong tháng 8 đạt khoảng 4,6 triệu thùng/ngày, giảm từ 5,1 triệu thùng/ngày cùng kỳ năm ngoái.
Bất kỳ nguồn cung bổ sung nào từ Trung Quốc cũng có thể giúp thị trường diesel bớt căng thẳng, nhưng chưa chắc đủ để loại bỏ nguy cơ Mỹ áp đặt lệnh cấm xuất khẩu.
Trung Quốc từng góp phần ngăn một cú sốc giá dầu nghiêm trọng hơn trong năm nay. Tuy nhiên, với những hạn chế về nguồn dầu thô, chính sách xuất khẩu và ưu tiên bảo đảm thị trường nội địa, Bắc Kinh khó có thể một lần nữa trở thành “phao cứu sinh” cho thị trường diesel toàn cầu.
