Chiêm ngưỡng đàn hươu sao quý giá giữa rừng Quốc gia
Vườn Quốc gia Kon Ka Kinh có diện tích gần 42.000 ha, rừng tự nhiên chiếm 93,82%, trong đó có 2.000 ha rừng hỗn giao lá rộng - lá kim là kiểu rừng duy nhất trong hệ thống rừng đặc dụng ở Việt Nam.
Hệ sinh thái nơi đây được xem là “kho báu” của Tây Nguyên với 876 loài động vật, trong đó có 16 loài đặc hữu và 93 loài quý hiếm được ghi trong Sách đỏ Việt Nam và thế giới. Hệ thực vật cũng vô cùng phong phú với 1.754 loài, nổi bật có pơ mu, gõ đỏ, kim giao, trầm hương, thơm hay chò đãi.
Không chỉ giàu đa dạng sinh học, Kon Ka Kinh còn mê hoặc du khách bởi vẻ đẹp nguyên sơ với đỉnh Kon Ka Kinh cao 1.748m – “nóc nhà” của cao nguyên Pleiku, cùng những thắng cảnh như Đá trắng, thác Nàng Tiên, thác Kon Bông, thác H'lân hay quần thể cây đa cổ thụ hàng trăm năm tuổi.
Bên cạnh đa dạng sinh học, ẩn sâu trong vùng lõi của vườn là Trung tâm Cứu hộ, Bảo tồn và Phát triển Sinh vật rộng khoảng 10ha – nơi đang âm thầm hồi sinh nhiều loài động vật quý hiếm. Mỗi năm, trung tâm nghiên cứu và tái thả thành công từ 50-70 cá thể động vật nguy cấp, quý hiếm về môi trường tự nhiên. Trong số đó, câu chuyện bảo tồn đàn hươu sao tại bãi chăm sóc, nuôi dưỡng bán hoang dã cũng quá đỗi đặc biệt.
Từ 3 cá thể hươu sao bệnh tật, gầy yếu được tiếp nhận ban đầu, sau nhiều năm chăm sóc trong môi trường bán hoang dã, trung tâm đã tạo ra đàn hươu khỏe mạnh với khoảng 40 con cùng 7 cá thể nai. Không chỉ phục hồi số lượng, đàn hươu còn tăng dần lấy lại năng lượng tồn tại tự nhiên giữa rừng quốc gia.
Năm 2018, đơn vị còn hỗ trợ chuyển giao 30 con hươu sao cho người dân trong khu vực vùng đệm nuôi, phát triển sinh kế. Nhiều năm nay, khu vực nuôi dưỡng đàn hươu sao trở thành điểm du lịch trải nghiệm hấp dẫn cho học sinh và du khách khi đến Vườn quốc gia Kon Ka Kinh.
Trao đổi với PV, ông Trần Văn Thu - Giám đốc Trung tâm Cứu hộ, Bảo tồn và Phát triển Sinh vật cho biết: “Năm 2013, Trung tâm tiếp nhận 3 cá thể hươu sao gầy yếu về chăm sóc tại Vườn. Đến năm 2020, Hoàng Anh Gia Lai bàn giao thêm hơn 20 con hươu sao và nai cho Vườn quốc gia Kon Ka Kinh nuôi, chăm sóc”.
Theo ông Thu, những ngày đầu tiếp nhận, đàn hươu sao trong tình trạng suy kiệt cả về thể chất lẫn tinh thần sau thời gian dài bị nuôi nhốt. Sống lâu trong trại chật hẹp, gần như đánh mất tập tính hoang dã vốn có. Cùng với chế độ thức ăn thiếu dinh dưỡng, nhiều cá thể xuất hiện các dấu hiệu bệnh ngoài da, rối loạn tiêu hóa, cơ thể gầy yếu và rơi vào trạng thái căng thẳng kéo dài. Ánh mắt dè chừng, những bước chân chậm của đàn hươu khi ấy cho thấy chúng đã trải qua quãng thời gian kiệt quệ trước khi được đưa về giữa đại ngàn Kon Ka Kinh.
“Hành trình cứu chữa đàn hươu sao khi ấy không đơn thuần là chăm sóc mà còn là quá trình giúp chúng tăng dần phục hồi bản năng tự nhiên sau quãng thời gian dài được nuôi nhốt. Mặc dù đã được đội ngũ của Trung tâm chăm sóc kỹ lưỡng, tuy nhiên thời điểm đó vẫn chết khoảng 3-4 con phần thì già yếu, phần thì bệnh tật không thể phục hồi. Những con hươu sao còn lại được đội ngũ cán bộ, nhân viên bảo tồn thuốc thang, điều trị những bệnh ghẻ lở, viêm da, tiêu hóa và bù muối khoáng, dinh dưỡng trở nên khỏe mạnh”, ông Thụ cho hay.
Phát triển du lịch, bảo tồn nguồn gen quý
Chỉ sau thời gian ngắn khi được đưa về môi trường bán hoang dã trên đồng cỏ 10ha trong vùng lõi của vườn, những chú hươu sao gầy yếu đã phục hồi sức khỏe và tập tính tự nhiên. Những chú hươu con liên tục được sinh ra, lớn lên khỏe mạnh, nhân cao số lượng đàn. Để đàn hươu phát triển tốt, không bị tiêu chảy, hằng ngày ông Thụ và cán bộ trung tâm vào rừng cắt thêm các loại lá bổ sung thức ăn để cố định tiêu hóa.
Theo ông Thụ, hệ tiêu hóa của hươu sao khá đặc biệt. Trong thành phần thức ăn của loài động vật này ngoài cỏ tươi, cần có thêm một số loại lá cây để chống bị tiêu chảy. Bên cạnh đó, cần bổ sung thêm trái cây, đá muối để tăng cường vitamin và chất khoáng cho hươu phát triển khỏe mạnh, tăng sức đề kháng.
Vì được đưa trở lại sinh sống trong môi trường bán hoang dã nên sau khi được phục hồi sức khỏe đàn hươu rất ít bệnh, sức đề kháng tốt bởi đây là loài ưa sinh sống trong môi trường tự nhiên, thỉnh thoảng chỉ đau mắt đỏ.
Trung bình mỗi con hươu sao tại Vườn Quốc gia Kon Ka Kinh nặng từ 30-70kg, trong khi đó một con nai có thể nặng đến 150kg. Trong khi những chú hươu sao tương đối dễ gần, du khách có thể vuốt ve thì đàn nai 7 con tại đây lại rất nhút nhát và khó gần. Khi thấy người lạ, phản xạ đầu tiên của chúng là chạy trốn và ẩn nấp thay vì đối mặt.
Ông Ngô Văn Thắng - Giám đốc Vườn Quốc gia Kon Ka Kinh nhấn mạnh: “Vườn có tính đa dạng sinh học rất cao của khu vực Trung Trường Sơn. Đây là một trong những Vườn Di sản Asean và là lõi của Khu dự trữ sinh quyển thế giới Cao Nguyên Kon Hà Nừng. Khu rừng rộng 10ha trên vốn là thung lũng đất bằng, là vùng đồng cỏ trong vườn quốc gia, trước đây vốn dĩ là nơi sinh sống phổ biến của nhiều loài hươu, nai. Thế nhưng, theo thời gian, cùng với sự xâm lấn của con người làm nơi canh tác, các loài hươu, nai dần ít thấy trong tự nhiên.
Vì vậy, khi tiếp nhận các chú hươu, nai từ những nơi khác đưa về, vườn quốc gia đã quyết định xây dựng khu nuôi bán hoang dã để làm nơi chăm sóc và phục hồi sinh cảnh cho vườn. Trong giai đoạn 2026-2030, Vườn sẽ định hướng phát triển ba sản phẩm du lịch, gồm: Du lịch học đường (kết hợp du lịch và giáo dục), thể thao mạo hiểm và du lịch trải nghiệm, kết hợp nghỉ dưỡng. Những hoạt động này sẽ góp phần quan trọng hỗ trợ công tác quản lý, bảo tồn nguồn gen quý”.
