Mùa tuyển sinh đại học chưa kịp bắt đầu, nhưng những tranh luận đã nóng lên từng ngày. Trong dự thảo Quy chế tuyển sinh đại học năm 2026, Bộ Giáo dục và Đào tạo đề xuất giới hạn mỗi thí sinh chỉ được đăng ký tối đa 10 nguyện vọng, thay cho cơ chế “không giới hạn” được áp dụng những năm gần đây.
Một con số tưởng chừng hợp lý về mặt kỹ thuật, nhưng với không ít học sinh, phụ huynh và chuyên gia, đó lại là… một bước lùi của cơ hội.
Từ “thoải mái thử sức” đến tâm lý dè chừng
Hãy hình dung một thí sinh đạt 25 điểm là mức điểm không hề thấp nhưng lại nuôi giấc mơ vào ngành Báo chí ở các trường top đầu, nơi điểm chuẩn thường dao động 27-28 điểm.
Nếu được đăng ký tự do, em có thể mạnh dạn “đặt cược” vào 5-6 trường mơ ước, rồi sau đó mới xếp các phương án an toàn hơn. Nhưng khi chỉ còn 10 lựa chọn, nhiều thí sinh buộc phải thu hẹp giấc mơ, chuyển sang những ngành “vừa sức”, dù đó không phải điều mình thực sự mong muốn.
“Giới hạn này tạo ra tâm lý sợ rủi ro. Em sẽ không dám mơ cao, không dám thử sức”, 1 thí sinh dự khi khối ngành báo chí năm nay tại Ninh Bình cho hay.
Và khi thí sinh không dám thử, những trường top trên cũng mất đi lợi thế cạnh tranh để thu hút các em thực sự đam mê, thay vào đó là những lựa chọn mang tính an toàn, tính toán.
Áp lực chồng áp lực
Thầy Nguyễn Tiến Minh (tên nhân vật đã được thay đổi), giảng viên một trường đại học kinh tế top đầu tại Hà Nội, cho rằng bản thân thầy đồng tình với chủ trương đổi mới tuyển sinh nhằm minh bạch, giảm ảo. Tuy nhiên, thầy băn khoăn khi quá nhiều thay đổi được áp dụng cùng lúc.
“Năm nay, thí sinh đã phải thích nghi với hàng loạt điều chỉnh về phương thức xét tuyển, cách cộng điểm ưu tiên, cách quy đổi điểm. Trong bối cảnh đó, nếu tiếp tục siết số lượng nguyện vọng xuống 10, tôi lo rằng sẽ thu hẹp cơ hội lựa chọn ngành nghề phù hợp, đặc biệt với những em ở vùng khó tiếp cận thông tin hướng nghiệp”, thầy Minh nói.
Theo thầy Minh, thay vì áp dụng ngay, cơ quan quản lý nên cân nhắc lộ trình phù hợp, hoặc duy trì sự linh hoạt trong giai đoạn chuyển tiếp, để không biến đổi mới thành áp lực tâm lý cho học sinh.
Hạn chế nguyện vọng là hạn chế ước mơ
Ở chiều ngược lại, cô Phan Thanh Hà, giáo viên THPT tại Bắc Ninh, lại cho rằng 10 nguyện vọng không hề ít.
“Khi thi vào lớp 10, học sinh chỉ có 3 nguyện vọng công lập, thêm tích hợp cũng chỉ vài lựa chọn. Vậy mà lên đại học, 10 nguyện vọng vẫn bị cho là chưa đủ?”, cô Hà đặt vấn đề.
Theo cô Hà, nhiều thí sinh thực chất chỉ có 2–3 lựa chọn thực sự yêu thích, còn lại là “đam mê dự phòng” hoặc chạy theo ngành 'hot'.
“Nếu cho đăng ký không giới hạn, các em dễ nộp vô tội vạ, trúng đâu thì trúng, không cần suy nghĩ kỹ. Khi bị giới hạn, các em buộc phải cân nhắc nghiêm túc hơn”, cô Hà nói thêm.
Nhưng với nhiều phụ huynh, câu chuyện lại mang màu sắc rất khác. Chị Lê Viết Thủy, có hai con cùng thi đại học năm ngoái, cho biết mỗi con của chị đều đăng ký khoảng 20 nguyện vọng và trúng tuyển ở nguyện vọng thứ 12 và 15.
“Nếu chỉ cho 10 nguyện vọng thì có thể các con tôi đã trượt đại học. Hạn chế nguyện vọng chính là hạn chế mơ ước”, chị Thủy nói.
Theo chị, trong bối cảnh các ngành học liên ngành ngày càng đa dạng, việc giữ sự linh hoạt là cần thiết. Không thể lấy lý do 98,5% thí sinh đỗ trong 10 nguyện vọng để phủ nhận 1,5% còn lại. Giống như xác suất tai nạn chỉ 5% nhưng người ta vẫn mua bảo hiểm.
Bác sĩ Hoàng Anh Dũng, từng học ngành Y và hiện công tác tại Hà Nội, cho rằng vấn đề không nằm ở con số 10 hay 20, mà ở cách thức tổ chức tuyển sinh.
“Tôi nghĩ tuyển sinh đại học nên làm ngược lại: Trước hết xác định điểm của thí sinh, sau đó để các em lựa chọn trường theo thứ tự ưu tiên từ điểm cao xuống”, anh đề xuất và lấy ví dụ từ mô hình lựa chọn chuyên ngành của bác sĩ nội trú tại Đại học Y Hà Nội.
Theo anh Dũng, cách làm này sẽ tránh tình trạng học sinh giỏi “trượt oan”, đồng thời buộc các trường đại học phải cạnh tranh bằng chất lượng đào tạo, thay vì dựa vào điểm chuẩn và số lượng nguyện vọng.
Thống kê của Bộ Giáo dục và Đào tạo cho thấy, năm 2025 có 849.544 thí sinh đăng ký xét tuyển, với tổng số 7,6 triệu nguyện vọng, trung bình mỗi thí sinh đăng ký 8,96 nguyện vọng.
Khoảng 30% thí sinh đăng ký từ 10 nguyện vọng trở lên - con số không quá lớn nhưng cũng không thể xem nhẹ.
Năm ngoái, các trường đại học sử dụng 17 phương thức tuyển sinh, xét tuyển trong cùng một đợt. Tỷ lệ xét tuyển bằng điểm thi tốt nghiệp THPT chiếm hơn 39%, học bạ hơn 42%. Điểm chuẩn trung bình là 19,11 điểm và giảm mạnh so với năm trước, cho thấy sự phân hóa rõ rệt.
Giới hạn 10 nguyện vọng có thể giúp hệ thống gọn gàng hơn, giảm ảo, giảm áp lực kỹ thuật. Nhưng ở phía bên kia, đó cũng có thể là một chiếc khung chật, vô tình bó hẹp những ước mơ còn đang dò dẫm của tuổi 18.
