Do tính chất lịch sử trong công tác quản lý, một lượng lớn GCNQSDĐ được cấp qua các thời kỳ trước đây vẫn ghi nhận loại đất là "thổ cư" hoặc sử dụng các ký hiệu cũ. Việc thiếu tính tương thích với quy định của Luật Đất đai hiện nay đã gây ra nhiều hệ lụy, khiến cơ quan chức năng lúng túng trong việc xác định diện tích đất ở, làm chậm tiến độ giải quyết hồ sơ và trực tiếp ảnh hưởng đến quyền lợi hợp pháp của người dân.
Thực tế cho thấy, dù Luật Đất đai qua các thời kỳ đều có điều khoản xử lý, song quy định tại Khoản 6 Điều 141 hiện hành vẫn còn những khoảng trống pháp lý. Cụ thể, việc xác định lại diện tích đất ở đối với các thửa đất có vườn, ao, đất thổ cư cấp trước ngày 01/7/2004 chỉ được áp dụng nếu người dân có đủ các loại giấy tờ theo Điều 137. Điều này khiến những trường hợp thiếu giấy tờ rơi vào cảnh bế tắc, gây bức xúc dư luận vì thiếu chế tài xử lý rõ ràng.
Nhằm giải quyết triệt để bất cập này, Nghị định số 49/2026/NĐ-CP đã đưa ra những hướng dẫn mang tính đột phá. Tại Khoản 2 Điều 20 của Nghị định quy định rõ đối với GCNQSDĐ cấp trước ngày 01/7/2004 không thuộc diện quy định tại Khoản 6 Điều 141 mà được ghi chung là “thổ cư”, “thổ tập trung”, “làm nhà ở”, hoặc các ký hiệu như “T”, “TV”, “TQ”, “TTT”... thì Ủy ban nhân dân (UBND) cấp tỉnh sẽ là cơ quan có thẩm quyền quyết định. Theo đó, căn cứ vào quy định pháp luật đất đai qua các thời kỳ, quá trình quản lý sử dụng và điều kiện thực tế tại địa phương, UBND cấp tỉnh sẽ quy định việc xác định lại diện tích đất ở cho người dân.
Đáng chú ý, Nghị định cũng mở rộng phạm vi áp dụng cho cả những trường hợp đã xác nhận thay đổi trên GCNQSDĐ hoặc người nhận chuyển nhượng đã được cấp giấy mới từ sau ngày 01/7/2004 nhưng vẫn chưa được xác định cụ thể diện tích đất ở. Tuy nhiên, quy định này sẽ không áp dụng đối với các trường hợp người nhận chuyển quyền đã được cấp GCNQSDĐ mới và đã xác định rõ diện tích đất ở trước đó.
Về quy trình thực hiện, cơ quan có thẩm quyền sẽ có trách nhiệm thực hiện đồng thời việc xác định diện tích đất ở khi người dân thực hiện các thủ tục đăng ký biến động đất đai. Trong trường hợp người sử dụng đất có nhu cầu thực hiện riêng thủ tục này, trình tự và cách thức thực hiện sẽ tuân thủ theo quy định do UBND cấp tỉnh ban hành.
Việc phân quyền mạnh mẽ cho địa phương được kỳ vọng sẽ tạo ra bước chuyển biến lớn, giúp giải quyết dứt điểm các hồ sơ tồn đọng và khơi thông quyền lợi chính đáng cho người dân trong thời gian tới.
