Đó không còn là cách đọc một bài báo theo nghĩa thông thường. Với tuyến bài “Giải mã sợi chỉ đỏ và DNA người chiến sĩ Công an nhân dân” của Báo Vietnamnet, lịch sử không được kể bằng những cột mốc khô cứng mà được tổ chức thành một hành trình trải nghiệm trên môi trường số. Chính cách tiếp cận ấy đã giúp tác phẩm tạo dấu ấn riêng và được trao Giải B Giải Báo chí Quốc gia lần thứ XX.
Cuộc thảo luận bắt đầu từ độc giả
Nhà báo Đoàn Bổng, đại diện ê-kíp thực hiện, cho biết cuộc thảo luận đầu tiên của nhóm bắt đầu từ độc giả.
Làm thế nào để một người trẻ có thể đi hết hành trình 80 năm lịch sử của lực lượng Công an nhân dân trên màn hình điện thoại? Làm thế nào để một khối lượng dữ liệu đồ sộ không biến thành cảm giác nặng nề? Làm thế nào để tác phẩm vừa giữ được chiều sâu chính luận, vừa tạo được sức hút thị giác của báo chí số?
Những câu hỏi ấy xuất hiện từ rất sớm.
Bởi 80 năm là một khoảng thời gian dài. Nếu kể theo lối tuyến tính, tác phẩm rất dễ trở thành một bản tổng hợp sự kiện hoặc một cuốn biên niên sử điện tử. Nhưng nếu chỉ lựa chọn vài lát cắt tiêu biểu, câu chuyện lại khó phản ánh đầy đủ chiều sâu của cả một lực lượng đã đồng hành cùng lịch sử đất nước suốt tám thập kỷ.
“Chúng tôi không muốn độc giả chỉ đọc. Chúng tôi muốn họ trải nghiệm”, nhà báo Đoàn Bổng chia sẻ.
Từ đó, ê-kíp xác định phải xây dựng một sản phẩm đa phương tiện đúng nghĩa, nơi văn bản chỉ là một trong nhiều phương thức kể chuyện.
Không kể lịch sử bằng những cột mốc
Điều ê-kíp tìm kiếm không đơn thuần là một cách sắp xếp dữ liệu, mà là một trục tư tưởng có khả năng kết nối xuyên suốt hành trình 80 năm của lực lượng Công an nhân dân. Sau nhiều lần xây dựng rồi điều chỉnh, họ tìm thấy lời giải ở hình tượng “sợi chỉ đỏ”.
Từ đó, khái niệm “DNA người chiến sĩ Công an nhân dân” được hình thành với ba giá trị cốt lõi: bản lĩnh chính trị, tinh thông nghiệp vụ và trái tim nhân ái.
Trên nền tảng ấy, tác phẩm không kể lịch sử bằng những cột mốc nối tiếp nhau mà bằng những lát cắt tiêu biểu. Mạch kể bắt đầu từ hình ảnh “thanh bảo kiếm” bảo vệ chính quyền cách mạng non trẻ, với những dấu ấn như vụ án số 7 phố Ôn Như Hầu. Từ đó mở rộng sang các cuộc đối thoại với tướng lĩnh, chuyên gia, giảng viên các học viện Công an nhân dân nhằm lý giải những phẩm chất làm nên người chiến sĩ qua từng thời kỳ.
Người đọc cũng được dẫn tới những “cái nôi” đào tạo, nơi các thế hệ cán bộ, chiến sĩ được hun đúc lý tưởng, bản lĩnh từ lời dạy của Chủ tịch Hồ Chí Minh, từ giảng đường và thực tiễn công tác. Hành trình ấy tiếp tục nối dài tới những mặt trận mới của thời đại số, nơi lực lượng Công an đối mặt với tội phạm công nghệ cao, lừa đảo trên không gian mạng và các thách thức an ninh phi truyền thống.
Theo nhà báo Đoàn Bổng, càng đi sâu vào đề tài, áp lực về tính chính xác càng lớn. Báo chí viết về lịch sử và lực lượng vũ trang không cho phép sự suy diễn hay dễ dãi trong sử dụng tư liệu. Từ thuật ngữ nghiệp vụ, tình tiết chuyên án đến bối cảnh lịch sử đều phải được kiểm chứng kỹ lưỡng.
“Khó nhất là chuyển những hồ sơ lưu trữ và dữ liệu chuyên ngành thành ngôn ngữ báo chí hiện đại, hấp dẫn hơn nhưng vẫn giữ nguyên bản chất sự việc. Có những chi tiết chúng tôi phải cân nhắc rất kỹ trước khi đưa vào tác phẩm”, anh nói.
Để bảo đảm độ tin cậy, ngoài đội ngũ phóng viên, biên tập viên, tuyến bài còn nhận được sự đồng hành của nhiều tướng lĩnh, sĩ quan, giảng viên trong lực lượng Công an nhân dân. Chính sự tham gia của những người am hiểu sâu sắc thực tiễn và lịch sử ngành đã giúp từng lát cắt trong tác phẩm vừa chặt chẽ về dữ liệu, vừa giữ được chiều sâu của một hành trình kéo dài suốt tám thập kỷ.
Nhưng nội dung và dữ liệu mới chỉ là một nửa câu chuyện.
Đa phương tiện không phải lớp trang trí
Ngay từ khi xây dựng đề cương, Ban Biên tập VietNamNet đã xác định đây không thể là một tuyến bài lịch sử được chuyển nguyên vẹn lên môi trường số. Tác phẩm phải vừa bảo đảm chiều sâu chính luận, vừa tạo được trải nghiệm đọc phù hợp với thói quen tiếp nhận thông tin của độc giả hiện đại, đặc biệt trên thiết bị di động.
Bởi vậy, E-magazine được lựa chọn như một giải pháp kể chuyện. Thay vì chỉ gồm văn bản và ảnh, tác phẩm tích hợp nhiều lớp nội dung như video tọa đàm, ảnh tư liệu, đồ họa tương tác, trích dẫn nổi bật và các điểm nhấn thị giác. Mỗi thành phần đảm nhiệm một chức năng riêng, giúp những dữ liệu lịch sử vốn khô và nặng trở nên dễ tiếp cận hơn.
Theo nhà báo Đoàn Bổng, thách thức lớn nhất không nằm ở việc tạo ra từng thành phần riêng lẻ mà ở khả năng kết nối tất cả thành một trải nghiệm thống nhất. Hàng trăm bức ảnh trải dài suốt 80 năm, các video đối thoại chuyên sâu, nhiều lớp đồ họa cùng khối lượng văn bản lớn phải được tổ chức trong một cấu trúc đủ mạch lạc để người đọc có thể theo dõi trọn vẹn hành trình mà không bị quá tải thông tin.
“Có trong tay tư liệu chưa đủ. Điều khó là làm sao để toàn bộ nội dung vận hành mượt mà trên môi trường số, giữ được mạch cảm xúc và không khiến người đọc bỏ cuộc giữa chừng”, anh chia sẻ.
Đằng sau những cú vuốt màn hình tưởng như đơn giản là sự phối hợp liên tục giữa phóng viên, biên tập viên, họa sĩ thiết kế và kỹ thuật viên. Từ vị trí xuất hiện của một trích dẫn, nhịp chuyển giữa các lớp nội dung cho tới khả năng hiển thị trên nhiều thiết bị khác nhau đều được tính toán và điều chỉnh nhiều lần.
Và chính sự kết hợp đó đã giúp hành trình 80 năm của lực lượng Công an nhân dân không chỉ được kể lại mà còn được cảm nhận, để những giá trị lịch sử tiếp tục được lan tỏa tới độc giả hôm nay bằng ngôn ngữ của báo chí hiện đại.
