Nếu từng điều hành một tòa soạn, các biên tập viên hẳn không xa lạ với tình huống một câu chuyện bất ngờ lan truyền trên mạng nhưng tòa soạn chỉ phát hiện khi sức nóng đã qua. Ở chiều ngược lại, những chủ đề vốn thu hút độc giả đôi khi lại bị bỏ sót trong quá trình lên kế hoạch nội dung.
Đó cũng là vấn đề mà Legit, đơn vị vận hành 4 trang tin gồm Legit.ng tại Nigeria, TUKO.co.ke tại Kenya, YEN.com.gh tại Ghana và Briefly News tại Nam Phi, từng gặp phải.
Trước đây, các quản lý bàn biên tập phải dành gần nửa ngày để theo dõi mạng xã hội, phân loại bài đăng và đánh giá mức độ quan tâm của độc giả dựa trên lượt xem, bình luận và các chỉ số tương tác. Công việc này vừa tốn thời gian, vừa không bảo đảm phát hiện đầy đủ những chủ đề đáng chú ý.
Một nguyên nhân là thuật toán mạng xã hội thường cá nhân hóa nội dung theo thói quen của từng người dùng. Vì vậy, những gì xuất hiện trên trang cá nhân của biên tập viên chưa chắc phản ánh đúng mối quan tâm của độc giả. Trong khi đó, các công cụ sẵn có cũng chưa kết hợp được việc theo dõi xu hướng với định hướng nội dung của từng tòa soạn.
Để giải quyết vấn đề, Legit xây dựng hệ thống gồm 3 bot AI, phục vụ 3 mục đích khác nhau. Một bot hỗ trợ từng quản lý biên tập, một hệ thống chia sẻ dữ liệu giữa 4 tòa soạn và một bot tự động theo dõi các chủ đề liên quan đến con người.
Bot AI giúp biên tập viên tiết kiệm 2-3 giờ mỗi ngày
Công cụ đầu tiên được xây dựng dựa trên Meta AI, có khả năng tìm kiếm nội dung trên Facebook, Instagram và Threads. Mỗi quản lý bộ phận thiết lập một bot riêng, cung cấp chiến lược nội dung của nhóm và đặt ra các tiêu chí tìm kiếm như độ mới của bài đăng, số lượt tương tác tối thiểu hoặc những quốc gia cần theo dõi.
Cách làm này cho phép mỗi quản lý điều chỉnh hoạt động giám sát theo nhu cầu thực tế. Chẳng hạn, khi một ứng cử viên giành chiến thắng trong cuộc bầu cử hoặc đám cưới của một người nổi tiếng trở thành chủ đề được quan tâm, biên tập viên có thể yêu cầu bot theo dõi phản ứng của cộng đồng ngay trong ngày.
Hiện khoảng 15 quản lý và tổng biên tập đang sử dụng công cụ này. Theo Legit, họ có thể phát hiện những câu chuyện mà trước đây khó tìm thấy bằng phương pháp thủ công, đồng thời tiết kiệm từ hai đến ba giờ làm việc mỗi ngày. Chi phí chủ yếu nằm ở khâu đào tạo nhân viên sử dụng công cụ.
Tại Briefly News, những gợi ý từ bot đã giúp tòa soạn phát triển một số bài viết thu hút độc giả. Trong đó, bài viết giải thích liệu tiền trong tài khoản ngân hàng có thể khiến người dân mất quyền nhận trợ cấp xã hội SASSA tại Nam Phi hay không đạt 67.960 lượt xem trang. Một bài viết khác về hạn chót kê khai thuế của Cơ quan Thuế Nam Phi (SARS) thu hút 15.307 lượt xem.
Chia sẻ bài viết hiệu quả giữa 4 quốc gia
Công cụ thứ hai được xây dựng nhằm giúp các tòa soạn tận dụng những chủ đề đã chứng minh sức hút tại các thị trường khác.
Dù hoạt động ở 4 quốc gia khác nhau, các trang tin của Legit nhận thấy độc giả có nhiều mối quan tâm chung. Đáng chú ý, cộng đồng người di cư từ Nigeria, Kenya, Ghana và Nam Phi hiện diện đông đảo tại các thị trường như Mỹ, Anh, Canada và Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất.
Điều này mở ra cơ hội để một bài viết thành công tại quốc gia này được khai thác lại ở quốc gia khác, với cách tiếp cận phù hợp hơn với độc giả địa phương.
Để hỗ trợ quá trình đó, hệ thống tự động lấy các bài viết có lượng truy cập cao từ Google Analytics và gửi báo cáo cho khoảng 20-25 quản lý, biên tập viên thuộc cả 4 tòa soạn. Ngoài báo cáo hằng ngày, hệ thống còn gửi cảnh báo theo thời gian thực từ 2-3 lần mỗi ngày, giúp các nhóm nhanh chóng nhận biết bài viết đang thu hút lượng truy cập tăng mạnh.
Nhờ đó, biên tập viên có thể tham khảo kết quả của các trang tin khác mà không cần tự tìm kiếm dữ liệu phân tích. Những chủ đề phù hợp có thể được phát triển thành bài viết mới ngay trong ngày.
Một trường hợp đáng chú ý là bài viết của Legit.ng về chương trình nhập tịch nhanh của Tây Ban Nha dành cho công dân 23 quốc gia. Sau khi tham khảo nội dung này, nhóm biên tập YEN.com.gh đã xây dựng phiên bản dành riêng cho độc giả Ghana. Bài viết mới thu hút 195.248 lượt xem trang.
Theo Legit, kể từ khi áp dụng phương thức chia sẻ dữ liệu, lưu lượng truy cập từ nhóm quốc gia mục tiêu của các trang tin đã tăng đáng kể.
Tự động theo dõi xu hướng nhưng vẫn cần nhà báo kiểm chứng
Bot thứ ba được thiết kế riêng cho chuyên mục tin tức về con người. Công cụ tự động thu thập các đường dẫn phù hợp với định hướng nội dung từ những mạng xã hội lớn, đồng thời theo dõi Google News và Google Trends.
Các nội dung sau đó được đánh giá dựa trên mức độ tích cực hoặc tiêu cực của phản ứng, lượng tương tác và độ mới. 3-4 lần mỗi ngày, bot gửi báo cáo về 5 đường dẫn nổi bật nhất từ mỗi nền tảng để quản lý chuyên mục và phân công bài viết.
Trong giai đoạn đầu, hệ thống tạo ra quá nhiều kết quả không liên quan do sử dụng các từ khóa quá rộng. Để khắc phục, nhóm phát triển thu hẹp phạm vi tìm kiếm, tập trung vào những câu chuyện đang diễn ra và kết hợp các từ khóa chung với những thuật ngữ gắn với Nigeria.
Sau 4-5 tháng vận hành, công cụ giúp bộ phận này tiết kiệm tới hai giờ làm việc mỗi ngày. Tổng chi phí duy trì hệ thống vào khoảng 10 USD mỗi tháng, bao gồm cả chi phí sử dụng API của Claude.
Công nghệ hỗ trợ, con người quyết định
Từ quá trình triển khai ba bot, Legit rút ra một số kinh nghiệm trong ứng dụng AI vào hoạt động báo chí.
Trước hết, tòa soạn cần xác định rõ chiến lược nội dung và nhu cầu của độc giả trước khi lựa chọn công cụ. Một hệ thống chỉ thực sự hữu ích khi biết tìm kiếm những thông tin phù hợp với định hướng biên tập, thay vì đơn thuần tổng hợp các chủ đề đang thịnh hành.
Bên cạnh đó, các tòa soạn có thể bắt đầu bằng những thử nghiệm nhỏ, tận dụng công cụ miễn phí hoặc có chi phí thấp trước khi đầu tư vào hệ thống lớn hơn.
Quan trọng nhất, AI không thể thay thế khâu kiểm chứng thông tin. Các bot có thể đưa ra những bài đăng chưa được xác minh, nội dung phóng đại hoặc nhận định mang tính chủ quan. Vì vậy, nhà báo vẫn phải kiểm tra nguồn tin, đánh giá mức độ chính xác và quyết định nội dung nào đáng được xuất bản.
Trong mô hình của Legit, AI đảm nhận phần việc theo dõi, thu thập và sắp xếp thông tin. Quyết định cuối cùng về tính xác thực, giá trị và ý nghĩa của một câu chuyện vẫn thuộc về biên tập viên.
