Những “khoảng trống” pháp lý trong huy động vàng
Dưới góc nhìn của những đơn vị trực tiếp thực thi, Hiệp hội Kinh doanh vàng Việt Nam cho rằng hệ thống quy định hiện hành đang tồn tại những khoảng trống lớn, tạo ra rào cản về vận hành và rủi ro tuân thủ cho doanh nghiệp.
Theo VGTA, một trong những khó khăn lớn nhất hiện nay là thiếu văn bản hướng dẫn cụ thể về việc mua bán, huy động vàng trong nước để làm nguyên liệu sản xuất. Thực tế này khiến nguồn vàng dồi dào trong dân chưa được khai thác hiệu quả, đồng thời đẩy doanh nghiệp vào thế khó.
Đề xuất của VGTA cho biết, do không có quy định rõ ràng, các hoạt động thu mua hoặc vay vàng từ dân luôn tiềm ẩn rủi ro pháp lý. Nhiều doanh nghiệp đã bị xử phạt hành chính hoặc chuyển cơ quan chức năng làm rõ, gây tâm lý e ngại mở rộng sản xuất và làm tăng chi phí kinh doanh.
Để tháo gỡ nút thắt, Hiệp hội kiến nghị Chính phủ sớm ban hành quy định cụ thể về cơ chế huy động vàng. Đáng chú ý là đề xuất cho phép doanh nghiệp được vay vàng trong dân với lãi suất thỏa thuận theo pháp luật dân sự. Giải pháp này được kỳ vọng sẽ giúp khơi thông nguồn lực xã hội và giảm sự phụ thuộc vào vàng nhập khẩu.
Để đảm bảo minh bạch, VGTA đề xuất phân định rõ 3 nhóm đối tượng tham gia: Cá nhân mua bán vàng không mang tính kinh doanh; Hộ kinh doanh vàng; Cá nhân kinh doanh vàng. Việc phân loại này sẽ là cơ sở thống nhất các quy định về hóa đơn, thuế và thanh toán, xóa bỏ cơ chế "xin - cho".
Theo tính toán của VGTA, với nhu cầu khoảng 50 tấn vàng/năm (tương đương 5 tỷ USD), tính trung bình mỗi tháng doanh nghiệp cần khoảng 416 triệu USD. Con số này rất nhỏ nên doanh số mua bán ngoại tệ trên thị trường liên ngân hàng (hiện đạt 25 - 30 tỷ USD/tháng), không gây áp lực tăng tỷ giá. VGTA đánh giá, từ 50 tấn vàng nguyên liệu, sau khi chế tác, một nửa phục vụ trong nước và 25 tấn còn lại xuất khẩu có thể mang về từ 3,5 - 4 tỷ USD. Đây là quá trình "tái tạo ngoại tệ" cho đất nước.
Đối với nguồn vàng nguyên liệu nhập khẩu, Hiệp hội kiến nghị xây dựng cơ chế mang tính đột phá. Cụ thể, doanh nghiệp sản xuất, xuất khẩu vàng trang sức được phép nhập khẩu vàng nguyên liệu theo khối lượng đã ký kết với đối tác nước ngoài và đăng ký với ngân hàng thương mại, tương tự như các ngành dệt may, da giày hay cơ khí.
Khi có nhu cầu nhập khẩu, doanh nghiệp chỉ cần xuất trình bộ chứng từ hợp lệ cho ngân hàng. Đồng thời, doanh nghiệp phải đăng ký kế hoạch nhập khẩu hằng năm và báo cáo định kỳ về tình hình sử dụng vàng nguyên liệu cho sản xuất, tiêu thụ trong nước và xuất khẩu. Các báo cáo này sẽ được gửi tới Ngân hàng Nhà nước (NHNN) và Bộ Công Thương để phục vụ công tác quản lý, theo dõi cán cân thương mại và cung cầu ngoại tệ.
Kiến nghị thuế suất nhập khẩu vàng nguyên liệu bằng 0%
VGTA kiến nghị Chính phủ áp dụng mức thuế suất nhập khẩu 0% đối với vàng nguyên liệu dùng cho sản xuất xuất khẩu. Đi kèm với đó là cơ chế ưu tiên tiếp cận nguồn ngoại tệ giúp doanh nghiệp chủ động trong khâu nhập khẩu máy móc, công nghệ và nguyên liệu đầu vào.
“Các doanh nghiệp sản xuất chế tác vàng trang sức phục vụ xuất khẩu được ưu tiên vay vốn bằng ngoại tệ để nhập khẩu máy móc, công nghệ cũng như nhập khẩu vàng nguyên liệu để sản xuất chế tác cho xuất khẩu. Các doanh nghiệp cũng bày tỏ cần có cơ chế của Nhà nước hỗ trợ cho doanh nghiệp về thị trường vàng nguyên liệu và khai thác, mở rộng thị trường xuất khẩu vàng trang sức ra thế giới…”, đại diện VGTA cho biết.
Hiệp hội kinh doanh vàng Việt Nam cũng kiến nghị Chính phủ, bộ ngành xem xét sớm cho loại bỏ các điều kiện kinh doanh, các loại giấy phép đối với hoạt động kinh doanh vàng trang sức, mỹ nghệ tại các văn bản quy phạm pháp luật liên quan hiện hành để bảo đảm phù hợp với quy định tại Luật đầu tư 2025.
Các chuyên gia nhận định, một chính sách thông thoáng, minh bạch, loại bỏ cơ chế "xin - cho" không chỉ giúp doanh nghiệp làm chủ nguồn nguyên liệu (cả nhập khẩu và huy động trong dân) mà còn giúp giá vàng trong nước tiệm cận sát với giá thế giới, bảo đảm quyền lợi tối ưu cho người tiêu dùng và nền kinh tế.
Việc hiện thực hóa các kiến nghị này được kỳ vọng sẽ tạo động lực mạnh mẽ để ngành vàng trang sức mỹ nghệ Việt Nam phát triển, nâng cao giá trị gia tăng và thúc đẩy tăng trưởng kinh tế.
