Sau hơn một thập kỷ quản lý chặt chẽ, Chính phủ yêu cầu lập sàn/sở giao dịch vàng quốc gia. Cùng với việc bỏ độc quyền vàng miếng cuối năm 2025, những điều này mở ra bước ngoặt mới cho thị trường. Tuy nhiên, nhìn lại 50 năm điều tiết cho thấy thách thức không chỉ là minh bạch hóa thị trường, mà là giữ vàng đúng vai trò của một tài sản, không quay trở lại hệ thống tiền tệ.
Kịp thời và cần thiết
Trong bối cảnh kinh tế toàn cầu đầy biến động, thị trường vàng Việt Nam đang đối mặt với những thách thức nghiêm trọng, đòi hỏi phải có những giải pháp căn cơ để ổn định và phát triển. Ý tưởng lập sàn giao dịch vàng đã được giới chuyên gia đề xuất nhiều năm, với kỳ vọng tạo ra một nơi mà người dân có thể mua bán kim loại quý một cách dễ dàng, đồng thời liên thông giá trong nước với thị trường quốc tế.
Thời gian qua, để ổn định thị trường, Chính phủ đã đưa ra nhiều biện pháp, gồm tăng thanh tra, kiểm tra. Từ ngày 10/10/2025, cơ chế Nhà nước độc quyền sản xuất vàng miếng được xóa bỏ, mở đường cho sự đa dạng hóa nguồn cung. Bên cạnh đó, khung pháp lý về sàn giao dịch vàng đang được Ngân hàng Nhà nước nghiên cứu, trình Chính phủ. Mô hình này được kỳ vọng giúp minh bạch hóa giao dịch, cho phép Chính phủ quản lý được thị trường vàng.
Thành lập sàn giao dịch vàng là một bước đi quan trọng trong việc khơi thông nguồn vàng trong dân, cũng như nâng cao khả năng giám sát của cơ quan quản lý nhà nước.
Ngân hàng Nhà nước dự kiến thí điểm sàn giao dịch theo 3 giai đoạn: bước đầu tập trung vào các sản phẩm vàng vật chất; giai đoạn hai mở rộng thêm sản phẩm vàng miếng; và giai đoạn cuối cùng đưa vào các loại vàng đang lưu thông trong nước, chứng chỉ quỹ và công cụ phái sinh, đồng thời kết nối với quốc tế.
Những thách thức mà thị trường vàng Việt Nam đang gặp phải không chỉ dừng lại ở biến động giá mạnh mà còn ở sự thiếu minh bạch, khiến giá vàng trong nước luôn có sự chênh lệch lớn so với giá quốc tế, dẫn đến tình trạng đầu cơ và thao túng. Theo PGS.TS Ngô Trí Long, chuyên gia kinh tế, khi thông tin nhiễu loạn và kỳ vọng dễ bị thổi phồng, biến động quốc tế sẽ khuếch đại thông tin trong nước, ảnh hưởng tới điều hành tỷ giá, lãi suất và ổn định vĩ mô. Việc thành lập sàn giao dịch vàng không chỉ là nơi giao dịch, mà còn là cơ sở hạ tầng của thị trường vàng, nơi giá chuẩn được hình thành công khai và giao dịch diễn ra một cách minh bạch.
Ông Phạm Tiến Dũng, Phó Thống đốc Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, cũng chỉ ra rằng việc không có cơ chế giao dịch tập trung đang khiến thị trường vàng dễ bị thao túng, và nhà đầu tư gặp khó khăn trong việc tiếp cận thông tin chính thống. Chính vì vậy, việc thành lập sàn giao dịch vàng là một bước đi quan trọng trong việc khơi thông nguồn vàng trong dân, cũng như nâng cao khả năng giám sát của cơ quan quản lý nhà nước. Những nhận định này càng trở nên cấp thiết khi Thủ tướng chỉ đạo khẩn trương đưa vào vận hành sàn giao dịch vàng trong tháng 2/2026, nhằm đáp ứng nhu cầu cấp bách ổn định thị trường.
Để xây dựng một thị trường vàng bền vững, việc triển khai sàn giao dịch vàng không chỉ là giải pháp quản lý mà còn là bước đi quan trọng trong việc minh bạch hóa và ổn định giá vàng. Các chuyên gia kinh tế đều đồng tình rằng mô hình sàn giao dịch vàng cần được thiết kế phù hợp với điều kiện thực tế của Việt Nam, và phải đi qua một lộ trình rõ ràng để tránh lặp lại sai lầm trong quá khứ. Xây dựng cơ chế quản lý và giám sát minh bạch hơn là yếu tố đầu tiên được nhấn mạnh. Theo ông Đào Xuân Tuấn, Cục trưởng Cục Quản lý ngoại hối (Ngân hàng Nhà nước), việc xây dựng một cơ chế giám sát công khai và minh bạch sẽ giúp hạn chế những rủi ro không đáng có và giảm thiểu tình trạng giao dịch ngoài tầm kiểm soát của cơ quan quản lý. Việc thành lập sàn giao dịch vàng sẽ tạo điều kiện để người dân tin tưởng tham gia vào thị trường vàng, từ đó giảm thiểu tình trạng vàng hóa trong nền kinh tế.
Bên cạnh đó, việc triển khai nền tảng giao dịch vàng trực tuyến sẽ là bước đi phù hợp với xu hướng hiện đại, đặc biệt khi nền tảng thanh toán điện tử đang phát triển mạnh mẽ. Ông Nguyễn Xuân Thành, giảng viên cao cấp tại Trường Chính sách công và quản lý Fullbright, nhận định rằng việc ứng dụng công nghệ vào giao dịch vàng là xu hướng tất yếu. Công nghệ không chỉ giúp tăng tính minh bạch mà còn tạo ra một môi trường giao dịch thuận tiện và an toàn hơn, giúp thu hút sự tham gia của các nhà đầu tư lớn và nhỏ.
Về việc phát triển cơ sở hạ tầng và các chính sách hỗ trợ từ nhà nước, nhiều chuyên gia cho rằng việc hỗ trợ thuế và các biện pháp bảo vệ nhà đầu tư là vô cùng cần thiết. Xây dựng sàn giao dịch vàng quốc gia là bước đi chiến lược, phù hợp với quá trình hiện đại hóa thị trường tài chính và nâng cao hiệu quả quản lý. Điều này đồng nghĩa với việc nhà nước không chỉ hỗ trợ về mặt pháp lý mà còn tạo ra một môi trường đầu tư an toàn và bền vững cho người dân và các doanh nghiệp.
Theo đó, việc thành lập sàn giao dịch vàng quốc gia không chỉ có ý nghĩa về mặt kỹ thuật mà còn giúp khơi thông nguồn lực vàng trong dân, tạo ra động lực phát triển cho nền kinh tế. Điều này không chỉ giúp giảm thiểu tình trạng đầu cơ mà còn tăng cường khả năng giám sát và giúp thị trường hoạt động ổn định hơn. Các chuyên gia còn chỉ ra rằng việc xây dựng mô hình sàn vàng giống như Sàn giao dịch vàng Thượng Hải (SGE) sẽ là một hướng đi khả thi. SGE đã thành công trong việc giao dịch vàng vật chất và giúp huy động vàng trong dân, một mô hình tương tự có thể được áp dụng tại Việt Nam để giải quyết vấn đề huy động vàng trong dân.
Tư duy mới về vàng
Việt Nam đang đứng trước cơ hội định hình lại toàn diện thị trường vàng, một thị trường vốn dĩ nhạy cảm và luôn tiềm ẩn những tác động sâu rộng tới chính sách tiền tệ cũng như tâm lý xã hội. Sàn giao dịch vàng nếu làm đúng không chỉ là công cụ tài chính, mà còn là biểu tượng cho sự chuyển mình của nền kinh tế theo hướng hiện đại, bền vững và hội nhập.
Thay vào đó, vàng cần được định vị lại như một loại hàng hóa chiến lược, tương tự như dầu mỏ hay kim loại quý, có thể giao dịch, lưu trữ và chịu sự quản lý như bất kỳ hàng hóa nào khác. Việc này không chỉ giúp nâng cao tính minh bạch trong thị trường vàng nội địa mà còn hỗ trợ kiểm soát tốt hơn các chính sách vĩ mô như lãi suất và tỷ giá.
Nhìn lại lịch sử thị trường vàng Việt Nam giai đoạn trước năm 2010, khi các sàn giao dịch vàng tài khoản (online hoặc CFD) nở rộ, có thể thấy rõ hậu quả của việc không phân biệt rạch ròi giữa các loại hình vàng: vàng vật chất, vàng tài khoản và vàng chênh lệch giá (CFD).
Trong đó, vàng vật chất là vàng thật, có thể cầm nắm, cất giữ. Đây là loại vàng mà người dân thường mua dưới dạng miếng SJC, vàng nhẫn hoặc vàng trang sức. Ngược lại, vàng tài khoản và CFD chỉ là công cụ đầu tư phái sinh, không có vàng thật, chỉ mua bán dựa trên biến động giá. Khi người dân đầu tư vào vàng tài khoản nhưng vẫn kỳ vọng rút được vàng thật, các sàn buộc phải ôm trạng thái, dẫn tới thua lỗ lớn nếu thị trường đảo chiều. Điều đã xảy ra trong cuộc khủng hoảng năm 2008. Từ thực tế này, chuyên gia nhấn mạnh: “Nếu thành lập sàn vàng, hãy bắt đầu bằng sàn giao dịch vàng vật chất. Mô hình vàng tài khoản và CFD đã khiến Việt Nam đi vào vết xe đổ năm 2008”.
Theo khảo sát cộng đồng các cố vấn tài chính Việt Nam, 96% người được hỏi ủng hộ thành lập sàn vàng vật chất. Đây là sự lựa chọn an toàn, minh bạch và mang lại giá trị thực cho người tiêu dùng, đồng thời phù hợp với xu hướng của các thị trường vàng quốc tế lớn.
Việt Nam đang có cơ hội lớn để thiết lập một thị trường vàng chuyên nghiệp, minh bạch và hiệu quả. Trong bối cảnh kinh tế toàn cầu nhiều biến động, vàng vẫn là một tài sản trú ẩn an toàn, nhưng chỉ khi được giao dịch đúng cách, với mô hình rõ ràng, tách bạch giữa đầu cơ tài chính và đầu tư thực.
Không ít ý kiến các chuyên gia cũng cho hay, việc nghiên cứu triển khai sàn giao dịch vàng quốc gia, là một bước tiến rất quan trọng trong quá trình hoàn thiện cơ chế thị trường cho tài sản này. Đặc biệt, nếu được thiết kế và vận hành hiệu quả, sàn vàng có thể tạo ra một “trung tâm định giá” minh bạch, phản ánh tương quan cung - cầu thực tế, qua đó tác động tích cực đến toàn bộ thị trường.
Việc xây dựng sàn giao dịch vàng quốc gia được cho là bước đi cần thiết nhằm đưa thị trường vàng Việt Nam vận hành trong khuôn khổ chuẩn mực, minh bạch và hiệu quả hơn. Đặc biệt, trong bối cảnh thị trường vàng biến động, chênh lệch giá ở mức cao giữa vàng trong nước và thế giới, cũng như nhu cầu minh bạch hoạt động mua bán vàng ngày càng trở nên cấp thiết như hiện nay.
