75% vàng tích trữ tại Việt Nam là nhập lậu
Tại Diễn đàn “Thị trường vàng Việt Nam: Thuận lợi và thách thức trong giai đoạn mới” diễn ra chiều 24/11, TS Lê Xuân Nghĩa, nguyên Phó Chủ tịch Ủy ban Giám sát tài chính quốc gia đã nhìn lại lịch sử quản lý thị trường vàng tại Việt Nam và cho rằng đây là câu chuyện kéo dài từ trước năm 1948 đến nay, để lại nhiều hệ lụy.
Ông nhận định sự “nhạy cảm” của vàng không xuất phát từ bản chất kinh tế mà chủ yếu đến từ cách thức quản lý.
Dẫn số liệu từ các tổ chức quốc tế và cơ quan quản lý, TS Lê Xuân Nghĩa cho biết lượng vàng nhập khẩu chính ngạch vào Việt Nam hằng năm rất nhỏ, chỉ khoảng 5 tấn, tương đương hơn 5 tỷ USD, thấp hơn nhiều so với nhiều nhóm hàng tiêu dùng khác.
Trong khi đó, trích dẫn số liệu từ Chủ tịch Hội đồng Vàng Thế giới, ông cho hay, khoảng 75% lượng vàng tích trữ tại Việt Nam là vàng nhập lậu. TS Lê Xuân Nghĩa nhấn mạnh, con số này phản ánh rõ việc hạn chế nhập khẩu chính thức đã khiến thị trường trở nên méo mó, hình thành chênh lệch giá lớn và thúc đẩy các hoạt động buôn lậu
“Cơ quan quản lý không nhập vàng chính thức, người dân buộc phải mua vàng nhập lậu, mua hàng kém chuẩn. Điều này là vô lý. Quản lý thị trường không thể chỉ dựa trên tư duy ‘siết cho chặt’ mà bỏ qua quyền lợi của người dân”, TS Lê Xuân Nghĩa bày tỏ quan điểm.
Theo ông, yêu cầu quan trọng nhất hiện nay là cần bỏ độc quyền xuất, cho phép các ngân hàng thương mại nhập khẩu vàng miếng. Đây là điểm mấu chốt để đảm bảo thị trường minh bạch, giá vàng trong nước tiệm cận thế giới, giảm buôn lậu và bảo vệ quyền lợi chính đáng của người dân. Dù vậy, để thực hiện mục tiêu này cần thực hiện ba thay đổi quan trọng.
Thứ nhất, bỏ độc quyền quản lý thị trường vàng của SJC. Thứ hai, cho phép một số ngân hàng thương mại lớn được tham gia kinh doanh và sản xuất vàng miếng, đáp ứng trực tiếp nhu cầu vàng miếng trong dân.
Thứ ba, tham khảo mô hình Trung Quốc, trong 13 doanh nghiệp được cấp phép kinh doanh và dập vàng miếng, Trung Quốc cho phép 5 ngân hàng thương mại tham gia.
“Các ngân hàng có lợi thế về thanh toán quốc tế, giao dịch ngoại thương, công nghệ và khả năng xử lý biến động giá theo giờ. Họ có thông tin, có kỹ năng quản trị rủi ro, đủ điều kiện để tham gia thị trường vàng bài bản”, ông nói.
Ngoài ngân hàng, một số doanh nghiệp đủ năng lực, vốn điều lệ từ 1.000 tỷ đồng trở lên cũng có thể được cấp phép kinh doanh vàng miếng, song vẫn cần kiểm soát chặt chẽ.
Cần lập Sàn giao dịch vàng vật chất để minh bạch giá
Một đề xuất quan trọng khác TS Lê Xuân Nghĩa đề cấp đến là việc Việt Nam cần thành lập sàn giao dịch vàng vật chất (vàng nguyên liệu nhập khẩu), hoạt động theo mô hình chuẩn quốc tế.
Trên sàn giao dịch vàng, người nhập khẩu sẽ bán sỉ vàng trực tiếp, các doanh nghiệp mua sỉ về để sản xuất hoặc bán lẻ, với giá tham chiếu được công khai minh bạch theo giá thế giới.
“Mỗi ngày chỉ cần công bố rõ giá vàng bán sỉ trên sàn là bao nhiêu, người dân sẽ tự hiểu giá bán lẻ hợp lý là bao nhiêu. Minh bạch thông tin là chìa khóa cho phát triển thị trường vàng bền vững. Khi có sàn, thị trường sẽ không còn cảnh ‘mù mờ thông tin’, thao túng, đẩy giá hay chênh lệch vô lý giữa vàng trong nước và thế giới”, ông Nghĩa nhấn mạnh.
Trong khi đó, TS Nguyễn Đức Độ, Phó Viện trưởng Viện Kinh tế Tài chính, Học viện Tài chính cho rằng, khi thành lập sàn giao dịch vàng, các hoạt động mua bán vàng sẽ công khai, minh bạch hơn, Nhà nước có thêm thông tin để quản lý thị trường hiệu quả hơn. Đây có lẽ là lợi ích lớn nhất mà sàn giao dịch vàng đem lại.
Tuy nhiên, nếu kỳ vọng sự ra đời của sàn vàng có thể giúp giảm mức độ chênh lệch giá vàng trong nước và thế giới, thì tính khả thi không cao.
Đối với các giao dịch vàng vật chất, chênh lệch giá vẫn phụ thuộc vào cung cầu, bao gồm cả sự can thiệp của Nhà nước, không phụ thuộc vào cách thức, hình thức giao dịch. Đối với vàng tài khoản, giá vàng luôn theo giá thế giới, đồng thời có dao động mạnh trong cả ngắn và dài hạn.
Ngoài ra, sàn vàng vật chất cũng không nhất thiết giúp giảm lượng vàng tích trữ trong dân, bởi chưa có cơ chế công khai ai đang nắm giữ bao nhiêu vàng.
Việc thành lập sàn vàng tài khoản có thể khuyến khích một số người rút tiền tiết kiệm sang giao dịch vàng tài khoản, nhưng điều này không tạo ra giá trị gia tăng hay việc làm, thậm chí có thể làm giảm nguồn lực phát triển kinh tế.
“Đối với việc thành lập sàn vàng, các giao dịch vàng vật chất sẽ công khai, minh bạch hơn khi được giao dịch tập trung. Tuy nhiên, việc thành lập sàn vàng tài khoản nên thận trọng, vì có thể khiến tiền chảy từ kênh tiết kiệm sang sàn vàng tài khoản, khiến nguồn lực tài chính cho tăng trưởng kinh tế bị giảm sút”, ông Độ nói.
