Từ “luyện đề” sang “luyện tư duy”
Tại Trường THCS & THPT Lương Thế Vinh (cơ sở Tân Triều), thầy Trần Văn Quang, giáo viên Vật lý thẳng thắn nhìn nhận xu hướng ra đề đã chuyển hẳn từ kiểm tra kiến thức sang đánh giá năng lực tổng thể.
“Đề thi không còn kiểm tra khối lượng kiến thức thuần túy mà hướng đến đánh giá năng lực tổng thể, bao gồm khả năng vận dụng và giải quyết vấn đề”, thầy Quang nói.
Theo đó, trong quá trình ôn tập, giáo viên giảm dần việc dạy theo dạng bài quen thuộc, hạn chế học thuộc lòng, thay bằng hướng dẫn học sinh hiểu bản chất, linh hoạt áp dụng kiến thức vào các tình huống mới.
Nội dung ôn tập được thiết kế theo hướng tăng bài tập thực tiễn, các mô hình thí nghiệm trực quan và yêu cầu học sinh chủ động xử lý vấn đề.
Thầy Quang cho rằng, nếu cấu trúc đề thi không thay đổi lớn, việc có hay không có đề tham khảo không ảnh hưởng đáng kể đến kế hoạch ôn luyện.
“Đề tham khảo là tài liệu hỗ trợ, nhưng giáo viên vẫn phải chủ động xây dựng hệ thống bài tập phù hợp để giúp học sinh thích ứng với đề thi”, thầy Quang nói.
Một trong những yêu cầu quan trọng của kỳ thi tốt nghiệp THPT là vừa xét công nhận tốt nghiệp, vừa làm căn cứ tuyển sinh đại học. Điều này khiến đề thi cần có độ phân hóa rõ ràng.
Tại Trường THPT Lương Thế Vinh, kế hoạch ôn tập được xây dựng theo tỷ lệ 40-60, trong đó 40% thời lượng dành cho kiến thức cơ bản nhằm đảm bảo mục tiêu tốt nghiệp, 60% dành cho kiến thức nâng cao phục vụ xét tuyển đại học.
Theo thầy Quang, để đạt hiệu quả, học sinh cần đảm bảo độ chính xác tuyệt đối ở phần kiến thức cơ bản.
“Nếu làm sai những câu hỏi này, các em sẽ gặp bất lợi lớn. Sau đó mới tập trung rèn luyện các dạng bài nâng cao, có tính phân hóa cao”, thầy Quang chia sẻ thêm.
Nhà trường cũng tổ chức dạy học theo hướng phân hóa ngay trong từng tiết học. Một phần thời gian được sử dụng để củng cố kiến thức nền, phần còn lại dành cho nội dung nâng cao, giúp học sinh phát triển kỹ năng giải quyết các bài toán khó.
“Chúng tôi không tách rời việc ôn thi tốt nghiệp và luyện thi đại học. Hai mục tiêu này được triển khai song song, vừa củng cố vừa nâng cao để đạt kết quả tốt nhất”, thầy Quang nhấn mạnh.
Đề thi thay đổi, giảm “mẹo làm bài”
Theo bà Nguyễn Bội Quỳnh, Hiệu trưởng Trường THPT Việt Đức (Hà Nội), cấu trúc đề thi hiện nay không còn quá xa lạ với học sinh do đã được tiếp cận từ năm 2025. Ngay từ đầu năm học, nhà trường đã tổ chức các bài kiểm tra định kỳ theo cấu trúc đề minh họa của Bộ Giáo dục và Đào tạo.
Tuy nhiên, điểm thay đổi đáng chú ý nằm ở dạng câu hỏi. Trước đây, câu hỏi trắc nghiệm chủ yếu là lựa chọn một đáp án đúng trong bốn phương án, tạo điều kiện cho học sinh sử dụng một số mẹo làm bài.
“Hiện nay, đề thi xuất hiện thêm các dạng như đúng/sai, trả lời ngắn. Điều này buộc học sinh phải nắm chắc kiến thức, không thể dựa vào suy đoán”, bà Quỳnh nói.
Theo bà, quy chế tuyển sinh hiện nay có tính ổn định, đảm bảo công bằng và khách quan, đồng thời yêu cầu học sinh nghiêm túc hơn trong học tập. Trước đây, một số em có chứng chỉ quốc tế hoặc thuộc diện tuyển thẳng có thể chủ quan với kỳ thi tốt nghiệp. Tuy nhiên, với việc nhiều trường vẫn sử dụng điểm thi tốt nghiệp làm ngưỡng xét tuyển, học sinh buộc phải duy trì kết quả học tập ổn định.
Ở giai đoạn ôn thi cuối, vai trò của gia đình được nhấn mạnh. Theo bà Quỳnh, phụ huynh cần quan tâm đến sức khỏe, chế độ dinh dưỡng và tâm lý của học sinh.
“Không nên để các em học quá khuya hoặc chịu áp lực lớn. Sự hỗ trợ từ gia đình sẽ giúp học sinh ổn định tâm lý và đạt kết quả tốt hơn”, bà Quỳnh chia sẻ thêm.
Đề thi tiếp tục đánh giá năng lực
Theo GS Huỳnh Văn Chương, Cục trưởng Cục Quản lý chất lượng (Bộ Giáo dục và Đào tạo), kỳ thi tốt nghiệp THPT năm 2026 cơ bản giữ ổn định từ phương thức tổ chức đến định hướng ra đề, chỉ điều chỉnh một số nội dung để phù hợp với yêu cầu quản lý.
Kỳ thi dự kiến diễn ra trong 3 buổi, gồm một buổi thi Toán, một buổi thi Ngữ văn và một buổi thi bài tự chọn. Thí sinh sẽ thi 2 môn bắt buộc là Toán và Ngữ văn, cùng một bài thi tự chọn gồm hai môn trong số các môn đã học.
Đề thi nằm trong chương trình THPT, chủ yếu thuộc lớp 12, đồng thời có một số câu hỏi ở lớp 10 và 11. Cấu trúc đề được xây dựng theo các mức độ nhận thức gồm biết, hiểu và vận dụng.
Đáng chú ý, đề thi tiếp tục tăng cường các câu hỏi vận dụng kiến thức vào thực tiễn, yêu cầu học sinh không chỉ nắm vững lý thuyết mà còn biết áp dụng vào các tình huống cụ thể.
Các môn trắc nghiệm được thiết kế theo nhiều dạng câu hỏi khác nhau, với mức điểm phân hóa theo độ khó. Môn Ngữ văn vẫn thi tự luận, sử dụng ngữ liệu ngoài sách giáo khoa nhằm hạn chế tình trạng học thuộc văn mẫu.
Theo đại diện Bộ Giáo dục và Đào tạo, cách ra đề này góp phần thúc đẩy đổi mới dạy học theo hướng phát triển năng lực, phù hợp với mục tiêu của chương trình giáo dục phổ thông mới.
Từ thực tế giảng dạy, nhiều giáo viên cho rằng việc thay đổi cách ra đề buộc cả giáo viên và học sinh phải thích ứng. Thay vì tập trung vào ghi nhớ, việc học cần hướng đến hiểu sâu và vận dụng linh hoạt.
“Khi đề thi yêu cầu giải quyết vấn đề thực tiễn, học sinh phải có tư duy tổng hợp, không thể học theo lối cũ”, thầy Quang nói.
Theo các chuyên gia, sự chuyển đổi này là xu hướng tất yếu, nhằm nâng cao chất lượng giáo dục và tạo cơ sở tin cậy cho tuyển sinh đại học.
Trong bối cảnh đó, việc chuẩn bị cho kỳ thi không chỉ dừng lại ở việc luyện đề mà đòi hỏi một quá trình học tập bài bản, lâu dài, với sự phối hợp giữa nhà trường, giáo viên và gia đình.
