Đề xuất đổi tên luật thành "Luật Phát triển đô thị và khu kinh tế đặc biệt"
HoREA cho rằng, tên gọi "Luật Phát triển đô thị" chưa phản ánh đầy đủ phạm vi điều chỉnh của dự thảo luật. Theo khoản 1 Điều 1 của dự thảo, luật quy định cơ chế, chính sách thúc đẩy phát triển đô thị và khu kinh tế đặc biệt.
Đáng chú ý, cụm từ "khu kinh tế đặc biệt" được sử dụng tới 145 lần trong 28 điều của dự thảo luật, chủ yếu tập trung tại Chương III về cơ chế, chính sách phát triển khu kinh tế đặc biệt. Do đó, Hiệp hội đề nghị đổi tên thành "Luật Phát triển đô thị và khu kinh tế đặc biệt" để bảo đảm phản ánh đúng nội hàm và phạm vi điều chỉnh của luật.
Làm rõ khái niệm "khu kinh tế đặc biệt" và "vùng đô thị đặc biệt"
Đối với khái niệm "khu kinh tế đặc biệt", HoREA đề xuất quy định rõ đây có thể là đơn vị hành chính - kinh tế đặc biệt hoặc đơn vị hành chính dưới cấp tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương có vị trí chiến lược, được tổ chức theo mô hình đặc thù và áp dụng các cơ chế, chính sách vượt trội nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia và thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội của địa phương, vùng và cả nước.
Theo Hiệp hội, đề xuất này nhằm làm rõ địa vị pháp lý của khu kinh tế đặc biệt trong hệ thống hành chính. Cụ thể, dự thảo luật đã quy định đơn vị hành chính thuộc thành phố bao gồm xã, phường, đặc khu (nếu có) và đơn vị hành chính - kinh tế đặc biệt (nếu có). Như vậy, đơn vị hành chính - kinh tế đặc biệt có thể trở thành một đơn vị hành chính cấp cơ sở trong trường hợp được Quốc hội quyết định thành lập.
HoREA lấy ví dụ, Khu thương mại tự do Cái Mép Hạ (TP HCM) hiện được quy hoạch trên địa bàn phường Tân Phước và phường Tân Hải. Nếu trong tương lai được Quốc hội công nhận là đơn vị hành chính - kinh tế đặc biệt, thì khu vực này sẽ trở thành một đơn vị hành chính cấp cơ sở theo quy định của luật.
Bên cạnh đó, HoREA cũng đề xuất bổ sung, làm rõ khái niệm "vùng đô thị đặc biệt". Theo đề xuất của Hiệp hội, vùng đô thị đặc biệt cần được hiểu là khu vực liên kết phát triển kinh tế - xã hội gồm một hoặc hai thành phố là đô thị đặc biệt cùng các đơn vị hành chính cấp tỉnh có địa giới hành chính liền kề.
Lý giải cho đề xuất này, HoREA cho biết TP HCM hiện là đô thị đặc biệt và nằm liền kề với thành phố Đồng Nai, địa phương có quy mô kinh tế đứng thứ tư cả nước với GRDP 6 tháng đầu năm 2026 ước đạt hơn 359.000 tỷ đồng. Trong tương lai, thành phố Đồng Nai được đánh giá có tiềm năng trở thành đô thị đặc biệt nhờ sự phát triển mạnh mẽ của hệ thống hạ tầng chiến lược, đặc biệt là sân bay quốc tế Long Thành.
Ngoài ra, mô hình "đô thị song đôi" cũng có thể xuất hiện tại một số khu vực khác như Hà Nội - Bắc Ninh hoặc Hải Phòng - Quảng Ninh. Vì vậy, khái niệm vùng đô thị đặc biệt cần được thiết kế đủ rộng để có thể áp dụng cho những trường hợp này.
Đề xuất lập "Quy hoạch tổng thể Thành phố" đối với đô thị đặc biệt
Một nội dung đáng chú ý khác được HoREA đề xuất là sửa đổi tiêu đề Điều 10 của dự thảo luật từ "Quy hoạch Thành phố" thành "Quy hoạch tổng thể Thành phố".
Theo Hiệp hội, dự thảo luật quy định trên địa bàn thành phố chỉ lập một quy hoạch tích hợp, thay thế đồng thời quy hoạch thành phố và quy hoạch chung thành phố, đồng thời có giá trị pháp lý tương đương quy hoạch cấp tỉnh và quy hoạch chung đô thị. Do đó, tên gọi "Quy hoạch tổng thể Thành phố" sẽ phản ánh chính xác hơn nội hàm của quy hoạch này.
HoREA nhận định, đây là lần đầu tiên pháp luật quy định việc lập quy hoạch tổng thể dành riêng cho các đô thị đặc biệt, tương xứng với vị trí, vai trò và tầm ảnh hưởng của các đô thị này trong hệ thống đô thị quốc gia.
Ngoài việc đổi tên, Hiệp hội cũng đề xuất bổ sung quy định về việc lấy ý kiến các bộ, ngành liên quan, UBND các địa phương liền kề và đặc biệt là tham vấn ý kiến của cộng đồng dân cư, các tổ chức, cá nhân có liên quan trước khi phê duyệt hoặc điều chỉnh quy hoạch tổng thể thành phố.
Theo HoREA, quy hoạch tổng thể thành phố có tác động trực tiếp đến toàn bộ người dân, doanh nghiệp và các chủ thể đang sinh sống, hoạt động trên địa bàn. Vì vậy, việc công khai thông tin quy hoạch, quy định rõ thời gian lấy ý kiến và cơ chế tiếp nhận, xử lý các ý kiến đóng góp là hết sức cần thiết nhằm bảo đảm tính minh bạch và nâng cao hiệu quả thực thi quy hoạch trong thực tế.
