Theo Financial Times, nhiên liệu tại Iran được chính phủ trợ giá mạnh và thuộc nhóm rẻ nhất thế giới.
Tuy nhiên, người phát ngôn Chính phủ Iran Fatemeh Mohajerani cho biết từ hôm thứ Ba (8/9), giá xăng vượt hạn mức 110 lít/tháng sẽ tăng lên 100.000 rial/lít, gấp đôi mức hiện tại.
Theo đó, người dân vẫn được mua 60 lít xăng đầu tiên với giá 15.000 rial/lít và 50 lít tiếp theo với giá 30.000 rial/lít. Với lượng xăng vượt quá hạn mức này, giá sẽ tăng lên 100.000 rial/lít, tương đương khoảng 0,04 USD theo tỷ giá trên thị trường tự do.
Bà Mohajerani cho biết “mức tiêu thụ gia tăng cùng sự mất cân đối giữa cung và cầu” khiến việc tăng giá trở thành điều tất yếu. Bà đồng thời khẳng định “toàn bộ doanh thu từ việc tăng giá sẽ được sử dụng để hỗ trợ đời sống người dân”.
Mặc dù sở hữu trữ lượng dầu khí khổng lồ, Iran có năng lực lọc dầu hạn chế và mức tiêu thụ nhiên liệu cao. Hệ thống giao thông công cộng yếu kém cùng việc sử dụng nhiều phương tiện tiêu tốn nhiên liệu đã khiến chính phủ phải nhập khẩu xăng trong những năm gần đây để bù đắp khoảng cách cung - cầu.
Tình hình trở nên đặc biệt nghiêm trọng kể từ khi cuộc xung đột Mỹ - Israel bùng phát vào tháng Hai. Iran đã mất một phần năng lực lọc dầu sau các cuộc tấn công nhằm vào cơ sở hạ tầng dầu khí và hóa dầu trong giai đoạn đầu xung đột. Trong khi đó, lệnh phong tỏa của Mỹ đối với các cảng phía nam Iran, được áp dụng phần lớn từ tháng Tư, đã cản trở hoạt động nhập khẩu nhiên liệu, buộc chính phủ phải sử dụng đến nguồn dự trữ chiến lược.
Tổng thống Masoud Pezeshkian nhiều lần cảnh báo mức giá nhiên liệu được trợ cấp hiện nay không thể duy trì lâu dài và đang gây áp lực lớn lên nền kinh tế. Tuy nhiên, nhiều người dân Iran coi năng lượng giá rẻ là một quyền lợi đương nhiên. Trước đó, quyết định tăng giá xăng đột ngột vào năm 2019 từng châm ngòi cho các cuộc biểu tình trên khắp cả nước.
Các chuyên gia kinh tế cảnh báo việc tăng giá nhiên liệu có thể tạo ra hiệu ứng dây chuyền đối với giá hàng hóa và dịch vụ, trong bối cảnh lạm phát hàng năm đã gần 90% và đồng nội tệ rơi xuống mức thấp kỷ lục, với 2,25 triệu rial đổi được 1 USD.
Ông Mohammad Sadegh Azimifar, người đứng đầu Công ty Quốc gia về Lọc và Phân phối Dầu mỏ Iran, cho biết sản lượng xăng trong nước gần đây đã tăng lên mức “cao nhất từ trước đến nay”. Tuy nhiên, Iran vẫn đối mặt với tình trạng thiếu hụt khoảng 10 triệu lít mỗi ngày.
Ông cho biết: “85% dân số sẽ không bị ảnh hưởng bởi sự thay đổi giá này; mức giá mới chỉ áp dụng đối với lượng nhiên liệu tiêu thụ vượt quá định mức tiêu chuẩn”.
Mỹ và Iran đã rơi vào thế đối đầu tại eo biển Hormuz trong nhiều tháng qua. Trong tháng vừa qua, Washington chuyển hướng chiến lược sang gây sức ép kinh tế nhằm cô lập Tehran, mở rộng các biện pháp trừng phạt thứ cấp đối với các đối tác thương mại của Iran và đe dọa áp đặt thêm các biện pháp trừng phạt khác.
Tuy nhiên, trong nhiều thập kỷ qua, Tehran đã nỗ lực phát triển “nền kinh tế kháng cự” - mô hình được thiết kế để giúp đất nước trụ vững trước các lệnh trừng phạt, ngay cả khi điều đó khiến người dân phải đối mặt với khó khăn kinh tế ngày càng lớn.
Ông Mohsen Rezaei, quan chức an ninh cấp cao của Iran, phát biểu trên truyền hình vào tối ngày 6/9 rằng nước này vẫn thu được doanh thu từ dầu mỏ bất chấp lệnh phong tỏa hải quân của Mỹ. Tuyên bố này dường như ám chỉ lượng dầu thô đang được lưu trữ trên các tàu neo đậu bên ngoài khu vực phong tỏa. Số dầu này được Iran vận chuyển trong thời gian Mỹ nới lỏng lệnh trừng phạt dầu mỏ, sau một thỏa thuận ngắn hạn giữa Tehran và Washington hồi tháng Sáu.
“Chúng tôi đang bán khoảng 1,5 triệu thùng dầu mỗi ngày và nhận được thanh toán cho số dầu đó. Ai bảo rằng hoạt động xuất khẩu dầu của Iran đã chấm dứt và kho dự trữ ngoại tệ của đất nước đã cạn kiệt?”, ông nói.
