Những điều chỉnh này không chỉ mang tính kỹ thuật mà đang trực tiếp định hình lại cách học, cách thi và cách chọn ngành của hàng triệu thí sinh.
Điểm nhấn quan trọng nhất là việc thiết lập “ngưỡng chất lượng” chung cho toàn hệ thống. Theo Quy chế tuyển sinh 2026, thí sinh bắt buộc phải đạt tối thiểu 15/30 điểm ở tổ hợp 3 môn thi tốt nghiệp THPT mới đủ điều kiện xét tuyển đại học.
Điều này đồng nghĩa, mọi cánh cửa vào đại học kể cả xét học bạ đều phải đi qua “cửa ải” kỳ thi tốt nghiệp, chấm dứt hoàn toàn tâm lý phụ thuộc vào các phương thức xét tuyển riêng lẻ như trước.
Không chỉ siết điểm sàn, quy định đối với xét học bạ cũng được nâng lên một “chuẩn mới” khắt khe hơn. Thí sinh phải sử dụng điểm trung bình của cả 6 học kỳ, thay vì chỉ một vài học kỳ cuối.
Đáng chú ý, tổ hợp xét tuyển bắt buộc phải có Toán hoặc Ngữ văn, với trọng số không dưới 1/3 tổng điểm. Đây được xem là bước đi nhằm trả lại giá trị thực cho học bạ, hạn chế tình trạng “làm đẹp điểm số” vốn gây nhiều tranh cãi những năm qua.
Ở một góc độ khác, quy chế mới cũng siết chặt cơ chế điểm cộng và sử dụng chứng chỉ quốc tế. Tổng điểm cộng tối đa không vượt quá 3/30 và đặc biệt không được “cộng chồng”.
Thí sinh buộc phải lựa chọn: Quy đổi chứng chỉ ngoại ngữ thành điểm môn Ngoại ngữ dùng để cộng điểm ưu tiên. Quy định này được đánh giá là sẽ tạo ra một “mặt bằng cạnh tranh” công bằng hơn, thay vì cuộc đua chứng chỉ như trước.
Đáng chú ý, khối ngành sư phạm lần đầu được áp dụng quy định riêng về thứ tự nguyện vọng: Thí sinh chỉ được xét tuyển nếu đặt ngành này trong top 1 đến 5. Đây là động thái mạnh nhằm “lọc” những thí sinh thực sự có động lực theo nghề giáo, thay vì xem đây là lựa chọn dự phòng.
Tuy nhiên, thay đổi gây tác động lớn nhất lại đến từ việc các trường đại học đồng loạt điều chỉnh tổ hợp xét tuyển. Hàng loạt tổ hợp quen thuộc như A00 (Toán - Lý - Hóa), A01 (Toán - Lý - Anh), C00 (Văn - Sử - Địa) đang dần bị thu hẹp hoặc loại bỏ. Thay vào đó là các tổ hợp mới, linh hoạt hơn, phản ánh đúng tinh thần của Chương trình giáo dục phổ thông 2018.
Nhiều trường đã đi trước một bước. Trường Đại học Luật TP HCM loại bỏ hoàn toàn các tổ hợp truyền thống, chuyển sang mô hình có hai môn “trục” bắt buộc (Ngữ văn – Ngoại ngữ hoặc Toán – Tiếng Anh), kết hợp một môn lựa chọn. Trường Đại học Kinh tế - Tài chính TP HCM cũng thay thế A00, A01, C00 bằng các tổ hợp mới như Toán - Văn - Lịch sử, Toán - Văn - Địa lý…
Ngay cả những ngành đứng đầu của khối xã hội cũng không còn đứng ngoài cuộc. Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn (Đại học Quốc gia Hà Nội) đã bỏ tổ hợp C00 ở hàng loạt ngành như Báo chí, Quan hệ công chúng, Quốc tế học, Tâm lý học… những ngành vốn được xem là “lãnh địa” của tổ hợp Văn - Sử - Địa suốt nhiều năm.
Khối trường quân đội cũng cho thấy sự chuyển mình rõ rệt. Học viện Biên phòng chỉ giữ lại các tổ hợp có Toán và Ngữ văn làm nền tảng, kết hợp với các môn như Lịch sử, Địa lý, Tiếng Anh. Trường Sĩ quan Chính trị cũng áp dụng cấu trúc tương tự, cho thấy xu hướng đánh giá năng lực toàn diện đang dần thay thế cách tuyển chọn theo “khối thi” cứng nhắc.
Theo các chuyên gia, sự thay đổi này không mang tính ngắn hạn mà là bước chuyển tất yếu khi hệ thống giáo dục phổ thông đã thay đổi. Chương trình mới cho phép học sinh lựa chọn môn học theo định hướng cá nhân, do đó việc duy trì các tổ hợp cố định như trước đây không còn phù hợp.
Quan trọng hơn, các trường đại học ngày càng cần những thí sinh có năng lực liên ngành, tư duy tổng hợp và khả năng thích ứng – những yếu tố mà tổ hợp truyền thống khó phản ánh đầy đủ.
Với thí sinh, điều đó đồng nghĩa một “luật chơi mới” đã chính thức được thiết lập. Việc chọn tổ hợp không còn đơn giản là chọn khối thi quen thuộc, mà phải gắn chặt với ngành học mục tiêu, phương thức xét tuyển của từng trường và năng lực cá nhân.
Theo các chuyên gia tuyển sinh, sai lầm lớn nhất của thí sinh hiện nay là vẫn tiếp cận theo lối cũ: Chọn môn theo “truyền thống” thay vì theo chiến lược. Trong bối cảnh mới, thí sinh cần chủ động nghiên cứu đề án tuyển sinh của từng trường, xác định rõ ngành học mong muốn, từ đó xây dựng lộ trình học tập, thi cử phù hợp.
Đặc biệt, ngoài điểm số, các yếu tố như chứng chỉ ngoại ngữ, kết quả thi đánh giá năng lực, hoạt động ngoại khóa, nghiên cứu khoa học… sẽ ngày càng đóng vai trò quan trọng. Tuy nhiên, các chuyên gia cũng cảnh báo, đây chỉ là yếu tố bổ trợ, không thể thay thế nền tảng học tập chính.
Có thể nói, tuyển sinh đại học 2026 không còn là cuộc đua đơn thuần về điểm số, mà là bài toán tổng hợp giữa năng lực, chiến lược và sự chuẩn bị dài hạn.
Khi những “lối mòn” như A00, C00 dần khép lại, cánh cửa đại học sẽ mở ra theo cách khác rộng hơn, nhưng cũng đòi hỏi thí sinh phải bước vào với sự chuẩn bị kỹ lưỡng và tư duy linh hoạt hơn bao giờ hết.
