Eo biển Hormuz đứng trước khả năng mở cửa trở lại theo thỏa thuận hòa bình Mỹ - Iran dự kiến ký ngày 19/6. Tuy nhiên, giới chuyên gia cảnh báo việc khôi phục dòng chảy dầu khí và thương mại toàn cầu sẽ cần nhiều thời gian, trong khi những hệ lụy về lạm phát, năng lượng và chuỗi cung ứng vẫn tiếp tục đè nặng lên kinh tế thế giới.
Giá dầu giảm nhưng chưa thể vội lạc quan
Khi eo biển Hormuz ngừng hoạt động từ cuối tháng 2, thị trường từng đối mặt với kịch bản xấu nhất là một cú sốc nguồn cung quy mô lớn, khiến nhiều tổ chức dự báo giá dầu có thể vượt 150 USD/thùng, thậm chí chạm mốc 200 USD/thùng.
Tuy nhiên, kịch bản đó đã không xảy ra. Sau khi tăng lên quanh ngưỡng 120 USD/thùng trong giai đoạn đầu của cuộc xung đột, giá dầu dần hạ nhiệt và tiếp tục giảm sau khi xuất hiện thông tin về thỏa thuận Mỹ - Iran.
Theo các nhà phân tích, thị trường đã tránh được một cuộc khủng hoảng năng lượng nghiêm trọng hơn nhờ sự kết hợp của nhiều yếu tố. Mỹ tăng mạnh xuất khẩu dầu thô, các quốc gia đồng loạt giải phóng dự trữ chiến lược và đặc biệt là sự suy giảm của nhu cầu từ Trung Quốc - quốc gia nhập khẩu dầu thô lớn nhất thế giới.
Trong những tháng gần đây, Bắc Kinh đã cắt giảm đáng kể lượng dầu mua trên thị trường quốc tế và chuyển sang sử dụng nguồn dự trữ thương mại cũng như dự trữ chiến lược trong nước. Theo một số ước tính, lượng nhập khẩu dầu của Trung Quốc đã giảm khoảng 4 triệu thùng/ngày trong giai đoạn khủng hoảng. Việc khách hàng lớn nhất của thị trường tạm thời giảm nhu cầu đã góp phần đáng kể vào việc kiềm chế đà tăng của giá dầu toàn cầu.
Bên cạnh đó, Mỹ cũng nâng lượng xuất khẩu dầu thô lên hơn 5 triệu thùng/ngày trong tháng 4 và tháng 5, cao hơn đáng kể so với mức trung bình khoảng 4 triệu thùng/ngày trong những năm gần đây. Sự gia tăng nguồn cung từ Mỹ cùng với việc nhiều quốc gia sử dụng kho dự trữ chiến lược đã giúp bù đắp một phần lượng dầu bị gián đoạn tại khu vực Vịnh Ba Tư.
Nguồn cung vẫn chưa thể phục hồi ngay lập tức
Dù vậy, việc Hormuz chuẩn bị mở cửa trở lại không đồng nghĩa với việc nguồn cung năng lượng toàn cầu sẽ nhanh chóng trở về trạng thái trước khủng hoảng.
Theo các chuyên gia, hàng trăm tàu chở dầu vẫn đang chịu ảnh hưởng từ những gián đoạn kéo dài nhiều tháng qua. Việc điều phối lại đội tàu, khôi phục các tuyến vận tải và giải quyết các vấn đề liên quan đến bảo hiểm hàng hải sẽ cần thêm thời gian.
Neil Shearing, kinh tế trưởng của Capital Economics, cho rằng ngay cả khi tình hình an ninh được cải thiện, nhiều tàu chở dầu vẫn đang ở sai vị trí trong chuỗi cung ứng, trong khi các cơ sở khai thác và lọc dầu chưa thể ngay lập tức hoạt động hết công suất.
Capital Economics dự báo đến cuối quý III, dòng chảy năng lượng qua eo biển Hormuz mới có thể phục hồi khoảng 80% so với mức bình thường. Một số chuyên gia trong ngành thậm chí cho rằng quá trình bình thường hóa hoàn toàn có thể kéo dài nhiều tháng thay vì chỉ vài tuần.
Neil Crosby, Giám đốc nghiên cứu của Sparta Commodities, nhận định việc khôi phục hoàn toàn lưu thông qua Hormuz có thể mất tới tám tuần hoặc lâu hơn, tùy thuộc vào tốc độ triển khai từng bước trong quá trình tái thiết chuỗi cung ứng.
Lượng dự trữ dầu đang giảm nhanh
Một yếu tố khác khiến thị trường chưa thể hoàn toàn yên tâm là lượng dầu dự trữ toàn cầu đang suy giảm đáng kể.
Theo dữ liệu từ Cơ quan Thông tin Năng lượng Mỹ (EIA), lượng dầu dự trữ trên thế giới đã giảm trung bình khoảng 5,3 triệu thùng/ngày trong giai đoạn từ tháng 3 đến tháng 5 khi các quốc gia liên tục sử dụng kho dự trữ để bù đắp thiếu hụt nguồn cung.
Giới phân tích cảnh báo đây chỉ là giải pháp mang tính tạm thời. Khi lượng tồn kho giảm xuống mức thấp hơn, khả năng chống chịu của thị trường trước các cú sốc nguồn cung mới cũng sẽ suy yếu.
Ngoài ra, cuộc xung đột cũng đã gây thiệt hại cho nhiều cơ sở năng lượng tại khu vực Vịnh Ba Tư. Các mỏ dầu, đường ống và cơ sở hạ tầng liên quan cần được kiểm tra và sửa chữa trước khi có thể hoạt động trở lại bình thường. Từ đó có thể thấy quá trình khôi phục nguồn cung thực tế có thể diễn ra chậm hơn kỳ vọng của thị trường.
Khi nào giá dầu mới thực sự hạ nhiệt?
Câu trả lời phụ thuộc không chỉ vào việc eo biển Hormuz được mở lại mà còn vào tốc độ phục hồi thực tế của dòng chảy năng lượng toàn cầu.
Nếu hoạt động vận tải được nối lại thuận lợi, các cơ sở sản xuất nhanh chóng khôi phục công suất và nguồn cung từ Trung Đông dần trở về mức bình thường, giá dầu có thể tiếp tục giảm trong những tháng tới.
Tuy nhiên, nhiều chuyên gia cho rằng rủi ro vẫn còn hiện hữu. Nguồn cung có thể mất nhiều tháng để phục hồi hoàn toàn, trong khi lượng dầu dự trữ toàn cầu đang giảm nhanh sau thời gian dài được sử dụng để bù đắp thiếu hụt.
Đáng chú ý, nếu Trung Quốc bắt đầu tăng mạnh nhập khẩu dầu để tái bổ sung dự trữ sau nhiều tháng cắt giảm nhu cầu, áp lực lên thị trường có thể gia tăng trở lại. Trong kịch bản đó, tác động tích cực từ việc Hormuz mở cửa có thể bị thu hẹp đáng kể.
Điều này cho thấy dù nguy cơ về một cú sốc năng lượng đã giảm sau thỏa thuận Mỹ - Iran, thị trường dầu mỏ toàn cầu vẫn chưa thể tuyên bố cuộc khủng hoảng đã kết thúc. Đối với các nhà đầu tư, doanh nghiệp và ngân hàng trung ương, câu hỏi quan trọng nhất hiện nay không còn là khi nào Hormuz mở cửa, mà là khi nào nguồn cung thực sự trở lại bình thường.
