Cú sốc tại eo biển Hormuz đã làm gián đoạn lượng dầu lớn nhất từng bị rút khỏi thị trường trong một khoảng thời gian ngắn. Tuy nhiên, trái với những dự báo về một đợt tăng giá phi mã, dầu Brent vẫn chưa vượt mốc 100 USD/thùng. Điều đó đặt ra câu hỏi lớn đối với giới đầu tư: Điều gì đã giúp thị trường đứng vững trước cú sốc nguồn cung chưa từng có này?
Câu trả lời nằm ở 3 yếu tố then chốt gồm nhu cầu suy yếu tại Trung Quốc, xuất khẩu dầu kỷ lục từ Mỹ và việc giải phóng các kho dự trữ chiến lược. Nhưng theo nhiều chuyên gia, cả ba yếu tố này đều đang tiến gần đến giới hạn, làm dấy lên lo ngại rằng thị trường dầu mỏ có thể chỉ còn cách một đợt tăng giá mới vài tuần nữa.
Những yếu tố đã giúp thị trường tránh được cú sốc giá
Thông thường, việc gián đoạn một lượng lớn dầu thô như vậy sẽ đẩy giá năng lượng tăng vọt. Nhưng lần này, thị trường đã được hỗ trợ bởi ba yếu tố quan trọng.
Thứ nhất, Trung Quốc – quốc gia nhập khẩu dầu thô lớn nhất thế giới – đã chủ động cắt giảm nhập khẩu xuống mức thấp nhất trong nhiều năm. Thay vì chấp nhận mua dầu với giá cao trên thị trường giao ngay, Bắc Kinh lựa chọn khai thác nguồn dự trữ chiến lược khổng lồ trong nước, đồng thời giảm công suất hoạt động của các nhà máy lọc dầu.
Thứ hai, Mỹ đã tăng mạnh xuất khẩu dầu thô và nhiên liệu, đưa lượng xuất khẩu lên mức cao kỷ lục. Kể từ khi xung đột nổ ra, nguồn cung từ Mỹ đã tăng thêm khoảng 1,8 triệu thùng/ngày so với cùng kỳ năm trước, giúp giảm bớt áp lực thiếu hụt trên thị trường quốc tế.
Thứ ba, nhiều nền kinh tế phát triển đã mở van kho dự trữ dầu chiến lược (SPR), tung thêm dầu ra thị trường nhằm ổn định giá và hạn chế nguy cơ khủng hoảng năng lượng lan rộng.
Nhờ sự kết hợp của ba yếu tố này, thị trường dầu mỏ đã tránh được kịch bản giá tăng sốc ngay sau khi eo biển Hormuz gần như bị đóng cửa.
Các “phao cứu sinh” đang dần cạn kiệt
Tuy nhiên, điều khiến giới phân tích lo ngại là những giải pháp trên chỉ mang tính tạm thời.
Tại Trung Quốc, nhập khẩu dầu thô trong tháng 5 đã giảm xuống mức thấp nhất kể từ năm 2017. Việc liên tục sử dụng nguồn dự trữ trong nước giúp Bắc Kinh tiết kiệm chi phí trước mắt, nhưng không thể kéo dài mãi. Một khi lượng dự trữ giảm xuống mức không còn an toàn, Trung Quốc sẽ buộc phải quay lại thị trường quốc tế để mua dầu với quy mô lớn hơn.
Đây được xem là biến số quan trọng nhất đối với thị trường dầu hiện nay. Câu hỏi không còn là liệu Trung Quốc có quay lại mua dầu hay không, mà là khi nào điều đó xảy ra.
Trong khi đó, Mỹ cũng đang đối mặt với giới hạn riêng. Theo các nhà phân tích của ING, phần lớn lượng dầu xuất khẩu bổ sung trong thời gian qua đến từ hàng tồn kho thay vì từ sản lượng mới. Điều này đồng nghĩa với việc khả năng duy trì xuất khẩu ở mức kỷ lục đang ngày càng thu hẹp.
Nếu thị trường nội địa Mỹ bắt đầu trở nên căng thẳng hơn, Washington thậm chí có thể phải xem xét các biện pháp kiểm soát hoặc hạn chế xuất khẩu nhằm bảo vệ nguồn cung trong nước.
Một yếu tố khác là việc giải phóng kho dự trữ chiến lược tại Mỹ dự kiến sẽ kết thúc vào cuối tháng 7. Khi nguồn dầu bổ sung từ SPR không còn, thị trường sẽ mất đi một trong những công cụ quan trọng nhất để bù đắp sự thiếu hụt nguồn cung.
Điểm bùng phát có thể đến vào cuối tháng 7
Theo ông Warren Patterson, Trưởng bộ phận Chiến lược Hàng hóa của ING, cuối tháng 7 có thể trở thành thời điểm mang tính bước ngoặt đối với thị trường dầu nếu dòng chảy năng lượng qua Vịnh Ba Tư không được cải thiện đáng kể.
“Khi các nguồn dự trữ cạn dần, thị trường sẽ ngày càng khó bù đắp phần thiếu hụt nguồn cung”, ông nhận định.
Kịch bản cơ sở của ING cho rằng hoạt động vận chuyển qua eo biển Hormuz sẽ vẫn bị hạn chế phần lớn cho đến hết tháng 7. Điều này sẽ khiến thị trường rơi vào tình trạng thiếu hụt rõ rệt trong quý III.
Trong bối cảnh đó, ngân hàng dự báo giá dầu Brent có thể đạt trung bình khoảng 110 USD/thùng trong giai đoạn từ tháng 7 đến tháng 9. Nếu tình hình tiếp tục xấu đi và tuyến vận tải chiến lược này vẫn gần như không thể tiếp cận, giá dầu hoàn toàn có thể tăng lên vùng 120–130 USD/thùng trong mùa hè.
Mức giá này sẽ tạo thêm áp lực lạm phát lên các nền kinh tế lớn, đồng thời làm gia tăng sức ép chính trị đối với chính quyền Tổng thống Donald Trump trong việc nhanh chóng đạt được một thỏa thuận với Iran nhằm khôi phục lưu thông qua eo biển Hormuz.
Theo ING, trong trường hợp khủng hoảng kéo dài, không thể loại trừ khả năng các quốc gia hoặc doanh nghiệp đang thiếu năng lượng sẽ phải chấp nhận trả thêm phí để được bảo đảm an toàn khi vận chuyển hàng hóa qua khu vực này.
Trong nhiều tháng qua, thị trường dầu mỏ đã tồn tại nhờ lượng dự trữ được tích lũy từ trước. Nhưng những kho dự trữ này đang giảm nhanh hơn dự kiến.
Nếu eo biển Hormuz tiếp tục bị gián đoạn trong vài tuần tới, thị trường có thể sớm đánh mất lớp đệm bảo vệ cuối cùng. Khi đó, giá dầu sẽ không còn được quyết định bởi kỳ vọng hay tâm lý thị trường, mà bởi thực tế thiếu hụt nguồn cung vật chất.
Với lượng tồn kho toàn cầu đang thu hẹp và nhu cầu năng lượng bước vào mùa cao điểm, giới phân tích cho rằng thị trường dầu mỏ đang tiến gần tới một điểm uốn quan trọng. Câu hỏi lúc này không phải là liệu giá dầu có tăng hay không, mà là tăng mạnh đến mức nào nếu nguồn cung từ Trung Đông vẫn chưa thể được khôi phục.
