Phát biểu tại một sự kiện về ngành công nghiệp hydro ở Malaysia, ông Tanaka cho rằng thế giới đang bước vào “cú sốc dầu mỏ thứ ba” kể từ thập niên 1970. Nếu cú sốc dầu mỏ đầu tiên dẫn đến sự ra đời của IEA vào năm 1973 và cú sốc thứ hai làm thay đổi cấu trúc nhiều ngành công nghiệp, thì cuộc khủng hoảng hiện nay đang đặt châu Á vào vị trí dễ tổn thương nhất.
Theo ông, việc eo biển Hormuz bị đóng cửa – kịch bản từng được xem là ác mộng đối với thị trường năng lượng – nay đã trở thành hiện thực. Sự gián đoạn này khiến khoảng 15 triệu thùng dầu mỗi ngày không thể đến được các thị trường tiêu thụ, tạo ra khoảng trống nguồn cung mà thế giới gần như không có khả năng bù đắp trong ngắn hạn.
Mức độ phụ thuộc lớn vào dầu khí Trung Đông khiến châu Á trở thành khu vực chịu ảnh hưởng trực tiếp nhất. Khoảng 60% lượng dầu thô nhập khẩu của châu Á có nguồn gốc từ khu vực này. Theo dữ liệu của Kpler, khu vực đã nhập khẩu trung bình gần 14,8 triệu thùng dầu mỗi ngày từ Trung Đông trong năm ngoái.
Những nhà cung cấp chủ chốt cho châu Á như Saudi Arabia, Iraq và Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE) đều đang đối mặt với những thách thức chưa từng có. Đặc biệt, Iraq ghi nhận mức sụt giảm mạnh về xuất khẩu khi các tuyến vận chuyển truyền thống bị gián đoạn. Sản lượng xuất khẩu của nước này đã giảm sâu so với thời điểm trước khi xung đột Mỹ - Israel với Iran bùng phát, làm gia tăng áp lực lên thị trường dầu toàn cầu.
Trong bối cảnh đó, ông Tanaka cho rằng cuộc khủng hoảng hiện nay có thể trở thành chất xúc tác cho quá trình chuyển đổi năng lượng. Theo ông, thế giới đang bước vào “kỷ nguyên điện khí hóa”, được thúc đẩy bởi sự phát triển của xe điện, năng lượng tái tạo, trí tuệ nhân tạo và các trung tâm dữ liệu.
“Nhu cầu xe điện đang tăng ở khắp nơi. Cuộc khủng hoảng hiện nay có thể khiến các quốc gia đẩy nhanh nỗ lực giảm phụ thuộc vào dầu nhập khẩu”, ông nhận định, đồng thời dẫn chứng Liên minh châu Âu (EU) và Trung Quốc là những nền kinh tế đã đầu tư mạnh vào đa dạng hóa nguồn năng lượng.
Tuy nhiên, con đường giảm phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch vẫn còn nhiều thách thức. Trung Quốc hiện vẫn là quốc gia nhập khẩu dầu thô lớn nhất thế giới, đồng thời là nước tiêu thụ khí đốt và than đá hàng đầu. Trong khi đó, châu Âu tiếp tục đối mặt với sức ép từ chi phí năng lượng cao, ảnh hưởng tới sức cạnh tranh của nền kinh tế.
Cuộc khủng hoảng tại Trung Đông vì thế không chỉ là câu chuyện về nguồn cung dầu mỏ. Nó đang trở thành phép thử đối với khả năng đảm bảo an ninh năng lượng của các nền kinh tế châu Á, đồng thời thúc đẩy cuộc đua tìm kiếm những nguồn năng lượng thay thế trong một thế giới ngày càng nhiều bất ổn.
