Khởi nguồn từ phong trào xóa mù chữ do Chủ tịch Hồ Chí Minh phát động, tinh thần “Bình dân học vụ” được kế thừa, nâng tầm trong kỷ nguyên số, với sáng kiến “Bình dân học vụ số” do Tổng Bí thư Tô Lâm phát động. Cuộc cách mạng tri thức mới này đang diễn ra với những cách làm quyết liệt sáng tạo từ các địa phương; sự tham gia, hưởng ứng tích cực của mỗi người dân và cả những khó khăn mà hành trình này đang phải đối mặt;… tất cả đã được nhóm tác giả Báo Đại biểu Nhân dân lột tả sắc nét trong loạt bài viết “Bình dân học vụ số - Hành trình khai trí của Đảng”.
Với cách tiếp cận từ thực tiễn để nhìn rộng ra câu chuyện dân trí và phát triển con người trong thời đại số, tác phẩm không chỉ làm rõ ý nghĩa của phong trào “Bình dân học vụ số” mà còn gợi mở những vấn đề có tính chiến lược đối với tương lai chuyển đổi số của đất nước. Loạt bài vì thế đã được Hội đồng Chung khảo Giải Báo chí Quốc gia lần thứ XX đánh giá cao về chiều sâu chính luận và giá trị xã hội.
“Bình dân học vụ số” - cây cầu nối giữa quá khứ và tương lai
Nhà báo Đào Cảnh, đại diện nhóm tác giả chia sẻ, khi phong trào “Bình dân học vụ số” được phát động trên phạm vi toàn quốc, điều gây ấn tượng mạnh nhất với nhóm tác giả chính là tinh thần và giá trị lịch sử ẩn chứa trong chính tên gọi của phong trào. 80 năm trước, “Bình dân học vụ” là cuộc cách mạng xóa nạn mù chữ; hôm nay, “Bình dân học vụ số” trở thành cuộc cách mạng xóa nạn mù công nghệ. Phong trào “Bình dân học vụ số” được truyền cảm hứng và kế thừa, phát huy từ phong trào “Bình dân học vụ” do Chủ tịch Hồ Chí Minh phát động. Đây không chỉ là sáng kiến giáo dục, phong trào “Bình dân học vụ số” còn là cầu nối giữa quá khứ và tương lai.
“Chúng tôi nhận thấy đây không đơn thuần là một chương trình chuyển đổi số hay phổ cập kỹ năng công nghệ, mà đó là một tư tưởng, chủ trương rất lớn của Đảng: lấy con người làm trung tâm của chuyển đổi số, đưa tri thức công nghệ đến với mọi người dân như cách mà Đảng đã từng mang con chữ đến với Nhân dân sau Cách mạng Tháng Tám” - nhà báo Đào Cảnh cho hay.
Chính nhận thức ấy đã thôi thúc nhóm phóng viên bắt tay thực hiện loạt bài viết. Trong quá trình nghiên cứu, họ càng nhận ra đây là một đề tài mang ý nghĩa nhân văn sâu sắc. Nếu trước đây mục tiêu của phong trào Bình dân học vụ là giúp người dân biết đọc, biết viết, thì ngày nay, Bình dân học vụ số hướng tới việc giúp mỗi người dân biết sử dụng công nghệ, làm chủ môi trường số và tiếp cận các dịch vụ hiện đại của xã hội. Đó là sự tiếp nối tự nhiên của hành trình nâng cao dân trí dân tộc.
“Nhóm tác giả muốn lý giải vì sao Bình dân học vụ số lại được coi là một phong trào có ý nghĩa chiến lược. Bởi nếu không nâng cao năng lực số cho người dân, sẽ rất khó để xây dựng thành công chính phủ số, kinh tế số và xã hội số”, chị Đào Cảnh nói.
Khi nhà báo cũng trở thành học viên của các “lớp học số”
Có một thực tế đang diễn ra rất rõ nét là xã hội đang ngày càng vận hành nhiều hơn trên môi trường số. Tuy nhiên, phía sau những chuyển động mạnh mẽ ấy “khoảng cách số” vẫn tồn tại.
“Chúng tôi đã cùng nhau nghiên cứu, phân tích hiện trạng, đặt ra những giả thiết và sau đó cùng nhau đi cơ sở, đến từng địa phương để ghi nhận thực tiễn quá trình triển khai phong trào “Bình dân học vụ số” đang diễn ra như thế nào? Thuận lợi và khó khăn ra sao. Những chuyến đi đó đã cho ra chất liệu thực tế rất sinh động cho loạt bài viết”, nhà báo Đào Cảnh cho biết.
Kể về kỷ niệm đáng nhớ nhất trong quá trình thực hiện tác phẩm, nhà báo Đào Cảnh nói rằng, chị ấn tượng với những ngày theo chân các tổ công nghệ số cộng đồng đến các lớp học số ở vùng cao của tỉnh Thanh Hóa. Chị cùng ngồi học và đã được chứng kiến quá trình chuyển hóa trong nhận thức của người dân: từ không quan tâm, không muốn học vì cho rằng “công nghệ không ăn được, không mang lại lợi ích gì cho cuộc sống”, đến “học chăm chỉ, học miệt mài”, thậm chí trở thành “thầy dạy” của những người mới khi đã hiểu được ý nghĩa và tiện ích của việc am hiểu công nghệ.
“Sự chuyển hóa trong nhận thức của người dân là thành quả mà những người cán bộ cơ sở đã phải đánh đổi bằng nhiều ngày cùng bà con lên nương, “đi từng ngõ, gõ từng nhà” để tuyên truyền, vận động. Những ngày đầu, các cán bộ cơ sở còn phải đón từng người dân lên nhà văn hóa để hướng dẫn cách sử dụng điện thoại, thao tác trên máy tình. Dù điều kiện cơ sở vật chất rất thiếu thốn nhưng cả cán bộ và người dân đều rất kiên trì, hào hứng. Tôi cho rằng, tinh thần đó là động lực quan trọng để Đảng ta có thể hiện thực hóa mọi chủ trương”, nhà báo Đào Cảnh nhận định.
Không riêng Thanh Hóa, nhóm tác giả đã đi đến rất nhiều địa phương, như: Quảng Ninh, Khánh Hòa, Đắk Lắk, Cao Bằng... và rất nhiều lớp học số giữa Thủ đô Hà Nội. Mỗi nơi là một lát cắt khác nhau trong quá trình triển khai phong trào “Bình dân học vụ số”. Có những cách làm hay, những Đảng viên tiêu biểu, những khó khăn, thử thách đang hiện hữu…
Tinh thần tự học cần được lan tỏa sâu rộng
Trong hành trình ấy, một điểm nhấn đặc biệt gây ấn tượng mạnh với nhóm tác giả chính là cách triển khai phong trào “Bình dân học vụ số” tại Quốc hội với mô hình huấn luyện kỹ năng số được “may đo” riêng cho từng nhóm cán bộ, đại biểu. Đây là một trong những điểm sáng tiêu biểu về tư duy đổi mới và quyết tâm xây dựng môi trường làm việc số trong các cơ quan nhà nước.
Từ việc xây dựng Quốc hội điện tử đến phát triển Quốc hội số, từ hệ thống quản lý văn bản điện tử, kho dữ liệu số, nền tảng họp không giấy tờ đến việc triển khai các chương trình đào tạo kỹ năng số cho đội ngũ cán bộ, Quốc hội đã cho thấy cách tiếp cận bài bản, đồng bộ và có tầm nhìn dài hạn. Đặc biệt, việc xây dựng khung năng lực số và nền tảng học tập trực tuyến dành riêng cho cán bộ, công chức đã mở ra một mô hình đáng tham khảo trong công tác nâng cao năng lực số.
“Mô hình đào tạo kỹ năng số của Quốc hội rất chú trọng tính thực tiễn, tập trung những kỹ năng sát với công việc của mỗi đối tượng để học xong có thể áp dụng được ngay. Chúng tôi cho rằng, đây là mô hình tiêu biểu, thiết thực, khơi dậy tinh thần tự học của mỗi cá nhân - điều cốt lõi để phát triển kỹ năng số toàn dân”, nhà báo Đào Cảnh khẳng định.
Sau nhiều tháng rong ruổi, hàng trăm cuộc phỏng vấn, nhiều chuyến đi thực tế và vô số giờ nghiên cứu tài liệu, loạt bài viết “Bình dân học vụ số - Hành trình khai trí của Đảng” đã nhận được sự quan tâm rộng rãi của bạn đọc, đặc biệt là đội ngũ cán bộ, đảng viên ở cơ sở. Điều đó cho thấy tác phẩm đã mang những câu chuyện cụ thể, sinh động, chạm đến trái tim của bạn đọc để ai cũng tự ý thức rằng, bản thân mình đang là chủ thể của phong trào.
“Bình dân học vụ số” đang thực sự trở thành một phong trào của toàn dân. Và cũng giống như phong trào Bình dân học vụ năm xưa đã góp phần thay đổi vận mệnh dân tộc bằng con đường tri thức, “Bình dân học vụ số” hôm nay đang mở ra một hành trình khai trí mới - hành trình đưa tri thức số đến với mọi người dân, để không ai bị bỏ lại phía sau trong kỷ nguyên số.
