Quốc hội đang lấy ý kiến về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Kiến trúc. Trao đổi với phóng viên Báo Nhà báo và Công luận, Đại biểu Quốc hội Trịnh Thị Tú Anh (Đoàn ĐBQH tỉnh Lâm Đồng) cho rằng Luật Kiến trúc sửa đổi cần tạo được sự hài hòa giữa bảo tồn và phát triển, để kiến trúc thực sự trở thành nguồn lực văn hóa, góp phần nâng cao chất lượng không gian sống và phát triển bền vững.
+ Thưa đại biểu Quốc hội, vì sao việc sửa đổi Luật Kiến trúc lần này lại dành nhiều nội dung cho vấn đề bản sắc văn hóa trong kiến trúc?
- Theo tôi, đây là một trong những điểm rất đáng chú ý của dự thảo Luật.
Kiến trúc không đơn thuần là những công trình phục vụ nhu cầu ở, làm việc hay sản xuất. Mỗi công trình còn phản ánh điều kiện tự nhiên, lịch sử, văn hóa và lối sống của cộng đồng nơi công trình ấy hiện diện. Khi nhắc đến một vùng đất, nhiều khi người ta nhớ trước tiên đến những không gian kiến trúc đặc trưng, những mái nhà, quảng trường, đình, chùa hay những tuyến phố đã trở thành ký ức của nhiều thế hệ.
Chính vì vậy, việc bổ sung các quy định cụ thể hơn về nhận diện bản sắc văn hóa trong kiến trúc là rất cần thiết. Nếu chỉ quy định chung chung thì khi triển khai sẽ rất khó áp dụng, mỗi nơi có thể hiểu theo một cách khác nhau.
Tuy nhiên, theo tôi, điều quan trọng hơn là các tiêu chí ấy phải vừa đủ rõ để địa phương có căn cứ thực hiện, vừa đủ linh hoạt để tôn trọng sự đa dạng văn hóa của từng vùng miền. Việt Nam có 54 dân tộc anh em với những giá trị kiến trúc rất phong phú, vì vậy không thể áp dụng một khuôn mẫu chung cho tất cả.
Tôi mong rằng sau khi Luật được sửa đổi, mỗi địa phương sẽ gìn giữ được những nét riêng của mình để mỗi công trình mới được xây dựng vẫn có thể kể câu chuyện về vùng đất, con người và bản sắc văn hóa nơi đó.
Phát triển hiện đại nhưng không đánh đổi bản sắc
+ Có ý kiến cho rằng nhiều vùng nông thôn đang dần bị “bê tông hóa”, nhiều không gian kiến trúc truyền thống có nguy cơ mai một. Theo bà, Luật sửa đổi cần giải quyết vấn đề này như thế nào?
- Đây là điều rất đáng suy nghĩ. Trong quá trình phát triển, việc đầu tư hạ tầng, xây dựng các công trình mới là yêu cầu tất yếu để nâng cao chất lượng cuộc sống của người dân. Nhưng nếu chỉ chú trọng đến tốc độ xây dựng mà thiếu quan tâm đến yếu tố văn hóa thì rất dễ làm mất đi những giá trị vốn tạo nên bản sắc riêng của từng địa phương.
Có những làng quê trước đây mang nét rất riêng với không gian, vật liệu, cảnh quan đặc trưng. Sau một thời gian phát triển, nhiều nơi lại dần giống nhau bởi cách xây dựng theo một mô-típ chung. Điều đó phần nào làm giảm sức hấp dẫn của không gian văn hóa và cũng ảnh hưởng đến khả năng phát huy các giá trị phục vụ phát triển du lịch, dịch vụ và kinh tế địa phương.
Theo tôi, Luật cần tạo hành lang pháp lý để địa phương chủ động gìn giữ những giá trị đặc trưng ấy ngay từ công tác quy hoạch và quản lý kiến trúc. Bảo tồn ở đây không có nghĩa là giữ nguyên mọi thứ, mà là kế thừa những giá trị cốt lõi, kết hợp hài hòa với tư duy thiết kế hiện đại, phù hợp điều kiện phát triển của từng địa phương.
Khi phát triển và bảo tồn được đặt trong mối quan hệ hài hòa thì kiến trúc sẽ vừa đáp ứng yêu cầu của cuộc sống hôm nay, vừa gìn giữ được ký ức văn hóa cho các thế hệ mai sau.
Quản lý kiến trúc cần lấy người dân và không gian sống làm trung tâm
+ Một số ý kiến cũng đề nghị đổi mới tư duy quản lý kiến trúc theo hướng coi trọng chất lượng không gian đô thị, tăng sự tham gia của cộng đồng. Quan điểm của bà về vấn đề này ra sao?
- Tôi cho rằng đây là hướng tiếp cận rất đáng quan tâm. Một công trình đẹp chưa chắc đã tạo nên một không gian sống tốt. Điều người dân cần là môi trường sống hài hòa, thuận tiện, có bản sắc, có không gian công cộng và bảo đảm chất lượng sống lâu dài.
Vì vậy, quản lý kiến trúc không nên chỉ dừng lại ở việc xem xét hình thức của từng công trình riêng lẻ mà cần đặt trong tổng thể không gian đô thị, nông thôn và cảnh quan xung quanh. Mỗi công trình khi hình thành đều có tác động đến cộng đồng, vì thế việc lấy ý kiến người dân đối với những công trình có ảnh hưởng lớn cũng là điều rất cần thiết.
Bên cạnh đó, tôi cho rằng việc ứng dụng chuyển đổi số trong quản lý kiến trúc, xây dựng cơ sở dữ liệu về quy hoạch, công trình và quy chế quản lý cũng sẽ giúp quá trình thực hiện minh bạch, thống nhất và thuận lợi hơn cho cả cơ quan quản lý, doanh nghiệp và người dân.
Điều quan trọng là mọi chính sách cuối cùng đều phải hướng tới nâng cao chất lượng không gian sống của người dân và tạo nền tảng cho phát triển bền vững.
+ Xin trân trọng cảm ơn đại biểu!
