Việc sáp nhập, hợp nhất trường học đang trở thành bước đi tất yếu để tinh gọn bộ máy, nâng cao chất lượng và hiệu quả đầu tư.
Theo Bộ Giáo dục và Đào tạo (GD&ĐT), trung bình mỗi tỉnh hiện có hơn 1.000 cơ sở giáo dục công lập các cấp, chưa kể hàng nghìn trung tâm và trường tư thục. Trước thực tế này, nhiều địa phương đã bắt đầu rà soát, sắp xếp lại hệ thống trường lớp, dồn điểm trường lẻ, ưu tiên xây dựng cơ sở mới tại khu dân cư đông đúc, đô thị hóa nhanh.
Là một trong những địa phương đi đầu, Quảng Ninh đã trình UBND tỉnh phương án sáp nhập toàn bộ hệ thống trường học từ mầm non đến THPT. Sau sắp xếp, số đầu mối trường học dự kiến giảm gần 50%, tương ứng khoảng 300 trường và trung tâm được hợp nhất.
Theo bà Châu Hoài Thu, Phó giám đốc Sở GD&ĐT Quảng Ninh, việc tinh gọn sẽ giúp các trường có quy mô đủ lớn, quản lý hiệu quả hơn, đồng thời tập trung nguồn lực đầu tư cơ sở vật chất.
Thực hiện đề án sắp xếp giai đoạn 2021–2025, Thanh Hóa đã giảm 49 trường và 142 điểm trường, tập trung đầu tư phòng học kiên cố, giảm phòng tạm, phòng mượn. Theo Sở GD&ĐT, việc sáp nhập giúp khắc phục tình trạng thừa – thiếu giáo viên cục bộ, nâng cao hiệu quả sinh hoạt chuyên môn, đảm bảo quyền học tập của học sinh trong điều kiện thực tế từng địa phương.
Từ năm học 2020–2021 đến 2024–2025, Nghệ An đã sáp nhập 31 trường và giảm 200 điểm lẻ, chủ yếu tại các huyện miền núi. Tuy nhiên, khó khăn lớn vẫn nằm ở địa hình cách trở, cơ sở vật chất hạn chế và tâm lý phụ huynh ngại con học xa.
Ông Thái Văn Thành, Giám đốc Sở GD&ĐT Nghệ An cho rằng: “Việc sáp nhập cần đồng bộ cả về tổ chức, cơ sở vật chất và con người. Nếu chỉ hợp nhất trên danh nghĩa, không chuẩn bị kỹ, sẽ gây khó cho công tác quản lý và ảnh hưởng chất lượng dạy – học.”
Tại TP HCM (Thành phố Hồ Chí Minh), việc sắp xếp tập trung vào khối công lập. Các trường trung cấp sẽ được sáp nhập hoặc nâng cấp thành trường cao đẳng, hướng tới hình thành 19 trường cao đẳng công lập quy mô lớn, đáp ứng nhu cầu đào tạo nhân lực chất lượng cao cho đô thị đặc biệt.
Hiện TP HCM có 481 cơ sở giáo dục nghề nghiệp, trong đó 103 công lập và 378 tư thục, với hơn 327.000 người học, con số cho thấy sức hút của học nghề nhưng cũng đặt ra yêu cầu quản lý, phân bổ lại nguồn lực để nâng cao hiệu quả hoạt động.
Mới đây, Bộ GD&ĐT đã ban hành Công văn 6165/BGDĐT-GDPT, hướng dẫn việc tổ chức lại hệ thống trường lớp phù hợp mô hình chính quyền hai cấp. Bộ yêu cầu sáp nhập trong phạm vi cấp xã, ưu tiên giữ lại các điểm trường có điều kiện thuận lợi, đảm bảo mỗi xã có ít nhất một trường mầm non, một trường tiểu học và một trường THCS. Các cơ sở giáo dục thuộc diện dồn ghép phải được chuẩn bị đầy đủ cơ sở vật chất, đồng thời ưu tiên mô hình trường phổ thông nhiều cấp học tại vùng khó khăn, dân cư thưa thớt.
Việc tinh gọn mạng lưới trường học không chỉ giúp giảm đầu mối, tiết kiệm nguồn lực mà còn là bước đệm để hiện đại hóa hệ thống giáo dục, gắn kết chặt chẽ với quy hoạch phát triển kinh tế – xã hội của từng địa phương.
Sự chủ động của các tỉnh như Quảng Ninh, Thanh Hóa, Nghệ An hay TP HCM cho thấy quyết tâm đổi mới toàn diện, hướng tới một nền giáo dục hiệu quả, linh hoạt và công bằng hơn cho mọi học sinh.
