Người dân Iraq đã tham dự cuộc bầu cử quốc hội ngày 11/11 với tỷ lệ cử tri đi bỏ phiếu đạt 56,11%, theo công bố của Ủy ban Bầu cử Độc lập Cao cấp Iraq. Con số này cao hơn đáng kể so với mức 43,3% trong cuộc bầu cử năm 2021, dù các khảo sát trước bầu cử từng dự báo tỷ lệ tham gia sẽ chạm đáy lịch sử.
Liên minh Xây dựng và Phát triển do Thủ tướng Mohammed Shia' al-Sudani lãnh đạo giành được 46 ghế trong Quốc hội gồm 329 ghế.
Tuy nhiên, với sự tham gia của 38 chính đảng và liên minh, việc thành lập chính phủ mới dự kiến sẽ kéo dài và phức tạp. Dù ai trở thành Thủ tướng tiếp theo, bài toán kinh tế sẽ là thách thức lớn nhất.
Khủng hoảng nước đe dọa sản xuất và đời sống
Iraq đang đối mặt tình trạng thiếu nước nghiêm trọng khi phụ thuộc gần 75% nguồn nước từ hai con sông Tigris và Euphrates bắt nguồn từ Thổ Nhĩ Kỳ và Iran.
Năm 2025 được ghi nhận là khô hạn nhất kể từ 1933, lượng mưa thiếu hụt cùng các dự án đập khiến mực nước hai con sông giảm tới 27%. Các hồ chứa chỉ còn chưa đầy 8 tỷ m³, mức thấp nhất trong hơn tám thập kỷ.
Hệ quả là tháng 9 vừa qua, chính phủ buộc phải tạm ngừng gieo trồng lúa mì. Tại miền Nam, đặc biệt là tỉnh Basra với 3,5 triệu dân, người dân phải phụ thuộc vào xe bồn chở nước, làm gia tăng nguy cơ khủng hoảng nhân đạo.
Dù Iraq và Thổ Nhĩ Kỳ đã ký thỏa thuận hợp tác quản lý nước trong 5 năm, tình trạng thiếu nước vẫn là rào cản lớn cho nông nghiệp và an ninh lương thực.
Ngân sách phụ thuộc dầu mỏ
Nền kinh tế Iraq vẫn dựa hơn 90% vào dầu mỏ để chi trả ngân sách liên bang. Giá dầu giảm suốt năm 2025 gây áp lực lớn, trong khi Iraq xuất khẩu khoảng 35% dầu thô sang Trung Quốc nên chịu tác động từ tăng trưởng chậm của Bắc Kinh và căng thẳng thương mại toàn cầu.
Trong chi tiêu công, tới 94% dành cho chi thường xuyên, chủ yếu là lương công chức, chỉ còn 6% cho đầu tư phát triển.
Chính quyền Thủ tướng Al-Sudani đã tuyển thêm 370.000 công chức và mở rộng an sinh xã hội nhằm ổn định tình hình, nhưng điều này làm chậm cải cách và củng cố hệ thống bảo trợ chính trị. Điểm sáng là ngành năng lượng đang cải thiện.
Baghdad đặt mục tiêu chấm dứt đốt bỏ khí đồng hành vào năm 2027 để dùng cho sản xuất điện, tiết kiệm khoảng 4 tỷ USD mỗi năm chi phí nhập khẩu khí. Iraq cũng đã tự chủ nhiều sản phẩm dầu mỏ như xăng, dầu diesel và dầu hỏa, dự kiến tiết kiệm thêm 10 tỷ USD mỗi năm.
Nỗ lực đa dạng hóa kinh tế
Thay vì chỉ trông chờ giá dầu tăng, Iraq đang triển khai kế hoạch phát triển quốc gia giai đoạn 2024-2028 nhằm giảm phụ thuộc vào dầu mỏ, thu hút đầu tư nước ngoài và phát triển hạ tầng, nông nghiệp, tài chính.
Dự án “Con đường Phát triển” được kỳ vọng biến Iraq thành hành lang thương mại giữa châu Á và châu Âu, dù vẫn đối mặt với thách thức an ninh và cạnh tranh từ các dự án tương tự của các nước láng giềng.
Tương lai phụ thuộc vào cải cách
Các chuyên gia nhận định, việc cân bằng giữa nhu cầu trong nước và áp lực bên ngoài sẽ quyết định tương lai Iraq nhiều hơn kết quả bầu cử.
Nếu không cải thiện quản lý tài chính và đa dạng hóa nền kinh tế, Iraq sẽ tiếp tục dễ tổn thương trước biến động giá dầu và khủng hoảng nguồn nước.
