Lễ hội Tràng An là lễ hội truyền thống được tổ chức thường niên nhằm tưởng nhớ, tri ân Đức Thánh Quý Minh Đại Vương - một trong ba vị tướng được phong Thánh cùng Tản Viên và Cao Sơn, có công trấn giữ ải Nam Sơn, bảo vệ đất nước thời Hùng Vương thứ 18.
Lễ hội cũng là dịp để nhân dân và du khách dâng lễ cầu quốc thái dân an, mưa thuận gió hòa, mùa màng bội thu, đồng thời tôn vinh công lao các bậc tiền nhân đã khai phá, gìn giữ vùng đất linh thiêng Tràng An.
Khác với nhiều lễ hội truyền thống, Lễ hội Tràng An không chỉ là hoạt động văn hóa - tâm linh mà còn được xem là Lễ hội trách nhiệm của con người, Lễ hội bảo vệ môi trường độc đáo của Việt Nam với trung tâm của lễ hội là Lễ mở cửa rừng (hay còn gọi là Phát Lác).
Phát Lác là nghi lễ cổ được người dân Cố đô duy trì cả ngàn đời nay, đồng thời cũng là một quy ước thiêng liêng giữa con người và thiên nhiên khi rừng đóng cửa vào mùa đông và chỉ mở cửa vào ngày 17/3 âm lịch hàng năm. Quy ước này nhằm khai thác có kiểm soát mang ý nghĩa: Thiên nhiên cần được nghỉ ngơi trước khi phục vụ con người.
Do vậy, lễ hội Tràng An không chỉ là ngày hội, mà còn là cam kết cộng đồng: sống trong di sản, gìn giữ di sản và truyền lại di sản cho thế hệ sau.
Trong khuôn khổ lễ hội, người dân và du khách được tham gia nhiều hoạt động đặc sắc như: rước rồng, rước nước, rước kiệu, tế lễ; hòa mình vào đoàn rước trên sông từ bến thuyền Tràng An đến Đền Suối Tiên để dâng hương, hoa, lễ vật lên Đức Thánh Quý Minh Đại Vương.
Bên cạnh đó, không gian lễ hội trên sông Sào Khê trở thành điểm nhấn với các chương trình nghệ thuật thực cảnh phong phú như hát chèo, cải lương, hát xẩm, hát văn, đàn tính, cồng chiêng… do các nghệ nhân, nghệ sĩ trình diễn, góp phần tôn vinh giá trị văn hóa đặc sắc của vùng đất Cố đô.
