Chính phủ Nepal ước tính thảm họa đã gây thiệt hại nghiêm trọng cho cơ sở hạ tầng, trong đó có nhiều nhà máy thủy điện - lĩnh vực được xem là một trong những động lực quan trọng cho tham vọng phát triển và xuất khẩu của nước này.
Đối với một nền kinh tế còn nhiều khó khăn, việc tìm kiếm hàng tỷ USD để khắc phục hậu quả không phải nhiệm vụ dễ dàng.
Tính đến ngày 1/9, số người thiệt mạng đã vượt 1.000 người, trong khi gần 4.000 người vẫn mất tích. Thiệt hại tập trung tại khoảng 25.000 hộ gia đình sinh sống dọc các hệ thống sông.
Trong khi công tác tìm kiếm vẫn tiếp diễn, nhiều khu vực dọc các hẻm núi Bhotekoshi và Trishuli đã bị tàn phá nặng nề. Đường dây điện, trạm phát sóng di động bị cuốn trôi, trong khi nhiều ngôi làng và ruộng bậc thang bị vùi lấp dưới lớp phù sa.
Nền kinh tế phụ thuộc vào kiều hối
Thảm họa mới xảy ra trong bối cảnh Nepal vẫn đang mang trên mình gánh nặng tài chính từ những biến cố trước đó.
Trận động đất năm 2015 từng gây thiệt hại khoảng 9 tỷ USD. Trong hơn một thập kỷ qua, nợ công của Nepal đã tăng từ khoảng 26% lên 45% quy mô nền kinh tế, trong khi gần 19% tổng chi tiêu của chính phủ hiện được dành cho việc trả nợ gốc và lãi.
Sự mất giá của đồng rupee Nepal cũng gây thêm áp lực, khi nhu cầu nhập khẩu - đặc biệt là nhiên liệu - vẫn lớn hơn đáng kể so với năng lực xuất khẩu của đất nước.
Trong bối cảnh đó, kiều hối vẫn là nguồn lực quan trọng nhất của nền kinh tế, đóng góp hơn một phần tư tổng giá trị kinh tế của Nepal. Mỗi năm, khoảng 600.000 người Nepal rời quê hương để tìm kiếm việc làm ở nước ngoài.
Các chuyến bay từ Kathmandu đến Qatar, Ả Rập Xê Út, Malaysia và nhiều quốc gia khác phản ánh rõ sự phụ thuộc này. Phần lớn các tuyến bay không phục vụ khách du lịch mà chủ yếu đưa lao động Nepal đến những thị trường có mức thu nhập cao hơn.
Nguồn tiền mà những lao động này gửi về giúp duy trì tiêu dùng và hoạt động xây dựng, đặc biệt tại thung lũng Kathmandu. Tuy nhiên, sự phụ thuộc lớn vào kiều hối cũng khiến Nepal gặp khó khăn trong việc phát triển các ngành sản xuất có khả năng cạnh tranh.
Các nhà kinh tế gọi đây là một dạng của “căn bệnh Hà Lan”, khi một nguồn thu lớn có thể làm suy yếu động lực phát triển của các lĩnh vực kinh tế khác.
Thủy điện và du lịch chịu tổn thất trực tiếp
Không giống kiều hối, các lĩnh vực được kỳ vọng giúp Nepal đa dạng hóa nền kinh tế lại đang chịu ảnh hưởng trực tiếp từ trận lũ lụt.
Trong nhiều năm, Nepal đã đầu tư mạnh vào thủy điện với kỳ vọng biến nguồn nước dồi dào từ dãy Himalaya thành động lực xuất khẩu mới. Tuy nhiên, trận lũ vừa qua đã phá hủy hoặc gây hư hại cho 14 dự án thủy điện, khiến khoảng 12% công suất phát điện của cả nước bị ảnh hưởng.
Theo các ước tính, Nepal có thể khai thác tới 43 gigawatt điện năng để phục vụ nhu cầu trong nước và xuất khẩu sang Ấn Độ. Tuy nhiên, cạnh tranh địa chính trị giữa Ấn Độ và Trung Quốc đã làm chậm tiến độ đầu tư vào lĩnh vực này ngay cả trước khi thiên tai xảy ra.
Lũ lụt hiện có nguy cơ khiến nhiều dự án tiếp tục bị trì hoãn, làm suy yếu một trong những chiến lược quan trọng nhất nhằm giảm sự phụ thuộc của Nepal vào kiều hối.
Du lịch - nguồn thu lớn thứ ba của đất nước - cũng đứng trước nguy cơ bị ảnh hưởng.
Nepal từ lâu thu hút du khách nhờ dãy Himalaya và các chuyến thám hiểm Everest, bên cạnh lượng lớn khách hành hương từ Ấn Độ. Tuy nhiên, những hình ảnh về lũ lụt và thiệt hại nghiêm trọng có thể ảnh hưởng đến hình ảnh của ngành du lịch Nepal.
Ông Samip Pokharel, đồng sáng lập công ty Geet Travel tại Kathmandu, cho biết lo ngại lớn nhất hiện nay là du khách có thể đánh đồng thiệt hại tại một số khu vực với tình hình của toàn bộ đất nước.
“Đây chỉ là một khu vực cụ thể, còn lại cả nước vẫn hoạt động bình thường”, ông nói và cho biết hiện chưa nhận được yêu cầu hủy tour nào.
Bài toán phục hồi của Nepal
Chính phủ Nepal đang tìm kiếm sự hỗ trợ từ các tổ chức quốc tế. Một quan chức Bộ Môi trường nước này đã gửi đề nghị tới quỹ phục hồi sau thảm họa khí hậu của Liên Hợp Quốc.
Tuy nhiên, các khoản hỗ trợ quốc tế có thể chỉ lên tới hàng triệu USD, trong khi quy mô thiệt hại của trận lũ quét được ước tính lên tới hàng tỷ USD.
Đó là bài toán khó đối với chính phủ Nepal, vốn mới lên nắm quyền đầu năm nay và đang phải đối mặt cùng lúc với áp lực phục hồi kinh tế, gánh nặng nợ công và hậu quả của thiên tai.
Ông Sujeev Shakya, người sáng lập Diễn đàn Kinh tế Nepal, từng cảnh báo rằng Nepal không nên chỉ tập trung vào việc huy động đủ tiền để khôi phục những gì đã mất sau thiên tai.
Theo ông, vấn đề quan trọng hơn là liệu quá trình tái thiết có thể giúp đất nước xây dựng khả năng chống chịu lâu dài trước những thảm họa trong tương lai hay không.
Thảm họa lần này một lần nữa đặt câu hỏi về mô hình phát triển của Nepal. Trong khi kiều hối vẫn là nguồn thu ổn định giúp nền kinh tế duy trì hoạt động, những lĩnh vực được kỳ vọng tạo động lực tăng trưởng mới như thủy điện và du lịch lại đang dễ bị tổn thương trước thiên tai.
Với thiệt hại tương đương khoảng một phần mười quy mô nền kinh tế, Nepal không chỉ phải đối mặt với nhiệm vụ tái thiết sau lũ, mà còn đứng trước bài toán lớn hơn: làm thế nào để phục hồi mà không tiếp tục rơi vào vòng luẩn quẩn giữa thiên tai, nợ nần và sự phụ thuộc vào viện trợ.
