Tạo lập hành lang pháp lý thống nhất, minh bạch
+ Thưa đại biểu, Quốc hội đang xem xét dự án Luật Phát triển đô thị trong bối cảnh nhiều địa phương bước vào giai đoạn phát triển mới. Theo ông, vì sao việc ban hành Luật vào thời điểm này có ý nghĩa đặc biệt quan trọng?
- Theo tôi, yêu cầu hoàn thiện Luật Phát triển đô thị xuất phát từ chính thực tiễn phát triển của đất nước.
Những năm gần đây, tốc độ đô thị hóa diễn ra nhanh, nhiều đô thị được mở rộng, nhiều khu đô thị mới được hình thành, tạo thêm động lực phát triển kinh tế - xã hội. Tuy nhiên, quá trình đó cũng đặt ra không ít vấn đề mới về quy hoạch, quản lý đất đai, hạ tầng kỹ thuật, hạ tầng xã hội, bảo vệ môi trường cũng như bảo đảm chất lượng sống của người dân.
Trong khi đó, hệ thống quy định hiện hành vẫn còn những điểm chưa đồng bộ, có nội dung giao thoa với các luật khác hoặc chưa theo kịp yêu cầu phát triển. Vì vậy, việc xây dựng Luật Phát triển đô thị lần này có ý nghĩa rất quan trọng nhằm tạo lập một hành lang pháp lý thống nhất, minh bạch và ổn định hơn cho quá trình phát triển đô thị trong thời gian tới.
Tôi cho rằng điều cốt lõi là Luật phải hướng tới mục tiêu phát triển đô thị đồng bộ, hiện đại nhưng vẫn bảo đảm tính bền vững. Đô thị không chỉ là nơi tập trung các công trình xây dựng hay các hoạt động kinh tế mà trước hết phải là không gian sống an toàn, thuận tiện, nhân văn đối với người dân.
Bên cạnh việc tạo cơ chế để thu hút đầu tư, thúc đẩy tăng trưởng, Luật cũng cần bảo đảm sự thống nhất với các luật có liên quan, tăng cường phân cấp, phân quyền đi đôi với kiểm soát quyền lực, đồng thời phát huy tính chủ động của chính quyền địa phương trong quản lý và phát triển đô thị.
+ Một trong những nội dung được nhiều đại biểu quan tâm là bảo đảm quyền lợi của người dân khi triển khai các dự án cải tạo, chỉnh trang, tái thiết đô thị. Theo ông, Luật cần quan tâm đến vấn đề này như thế nào?
- Đây là nội dung cần được đặt ở vị trí trung tâm trong quá trình xây dựng Luật. Mỗi dự án phát triển đô thị đều tác động trực tiếp đến cuộc sống của người dân. Đó không chỉ là những hộ có giấy chứng nhận quyền sử dụng đất mà còn có người thuê nhà, người lao động tự do, người cao tuổi, người khuyết tật, hộ kinh doanh nhỏ, hay những nhóm yếu thế khác… đang sinh sống, làm việc trong khu vực chịu tác động của dự án. Nếu chỉ nhìn từ góc độ quy hoạch hoặc hiệu quả đầu tư thì sẽ chưa phản ánh đầy đủ những tác động xã hội mà quá trình phát triển đô thị mang lại.
Theo tôi, một dự án thành công không chỉ được đánh giá bằng diện mạo mới của đô thị sau khi hoàn thành mà còn ở việc người dân có ổn định được cuộc sống hay không, có điều kiện tiếp tục mưu sinh, tiếp cận việc làm, trường học, cơ sở y tế và các dịch vụ thiết yếu hay không.
Bởi vậy, khi xây dựng chính sách cần tính toán đầy đủ các giải pháp hỗ trợ tái định cư, ổn định sinh kế, đào tạo nghề, tạo việc làm và bảo đảm các điều kiện an sinh cho người dân sau khi di dời. Đây cũng là cách để tạo sự đồng thuận trong xã hội, hạn chế phát sinh khiếu kiện và giúp quá trình triển khai các dự án diễn ra thuận lợi hơn.
Tôi cho rằng phát triển đô thị chỉ thực sự bền vững khi lợi ích của Nhà nước, doanh nghiệp và người dân được hài hòa. Người dân sẽ được thụ hưởng những thành quả mà quá trình phát triển đô thị mang lại.
Càng những quyết sách lớn, càng cần sự đồng thuận của người dân
+ Thưa ông, có ý kiến cho rằng, đối với các dự án phát triển đô thị có tác động lớn, việc lấy ý kiến người dân cần thực chất hơn, đồng thời phải công khai việc tiếp thu, giải trình. Theo ông, cần làm gì để người dân thực sự trở thành chủ thể của quá trình phát triển đô thị?
- Tôi rất đồng tình với quan điểm này. Phát triển đô thị là quá trình lâu dài và tác động đến nhiều thế hệ, vì vậy càng những quyết sách lớn càng cần sự đồng thuận của người dân.
Thực tế cho thấy ở đâu người dân được cung cấp đầy đủ thông tin, được lắng nghe và được giải trình thấu đáo thì ở đó việc triển khai các dự án thường thuận lợi hơn. Ngược lại, nếu thông tin thiếu minh bạch hoặc việc lấy ý kiến chỉ mang tính hình thức thì rất dễ phát sinh băn khoăn, thậm chí khiếu nại, ảnh hưởng đến tiến độ thực hiện và niềm tin của người dân.
Theo tôi, quá trình lấy ý kiến cần được thực hiện ngay từ khi xây dựng chủ trương, quy hoạch và phương án triển khai, chứ không phải đến khi dự án chuẩn bị thực hiện mới thông báo cho người dân biết. Quan trọng hơn, sau khi tiếp thu ý kiến cũng cần công khai nội dung nào được tiếp thu, nội dung nào chưa thể tiếp thu và lý do vì sao. Khi người dân thấy tiếng nói của mình được tôn trọng thì sự đồng thuận sẽ được củng cố.
Bên cạnh đó, cần phát huy vai trò của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các tổ chức chính trị - xã hội trong phản biện, giám sát quá trình triển khai các dự án có tác động trực tiếp đến quyền và lợi ích của người dân. Đây cũng là kênh quan trọng để phản ánh tâm tư, nguyện vọng từ cơ sở, góp phần hạn chế những vướng mắc phát sinh trong thực tiễn.
Tôi nghĩ rằng một đô thị phát triển bền vững không chỉ được xây dựng bằng nguồn lực đầu tư mà còn được xây dựng bằng niềm tin và sự đồng hành của nhân dân.
+ Ông kỳ vọng gì vào dự án Luật Phát triển đô thị sau khi được Quốc hội xem xét, thông qua?
- Tôi kỳ vọng Luật sau khi được ban hành sẽ tạo lập một khuôn khổ pháp lý đồng bộ, minh bạch và có tính ổn định lâu dài, đáp ứng yêu cầu phát triển đô thị trong giai đoạn mới.
Điều quan trọng là các cơ chế, chính sách phải đủ linh hoạt để khơi thông nguồn lực phát triển nhưng vẫn bảo đảm kỷ cương pháp luật, quản lý chặt chẽ quy hoạch, sử dụng hiệu quả tài nguyên và giữ gìn môi trường sống cho các thế hệ mai sau.
Tôi cũng mong rằng Luật sẽ tạo điều kiện để các địa phương phát huy tính chủ động, sáng tạo trong phát triển đô thị, đồng thời bảo đảm sự thống nhất của hệ thống pháp luật và nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước. Cùng với đó là xây dựng các đô thị hiện đại, thông minh, thích ứng với biến đổi khí hậu, phát triển kinh tế đi đôi với bảo đảm quốc phòng, an ninh và giữ gìn trật tự, an toàn xã hội.
Trên hết, tôi kỳ vọng mọi chính sách của Luật đều hướng tới mục tiêu nâng cao chất lượng cuộc sống của người dân tốt hơn... Bởi suy cho cùng, thành công của một đô thị không chỉ được đo bằng những tuyến đường rộng hơn hay những công trình cao hơn, mà còn ở việc người dân có cuộc sống an toàn, thuận tiện, được thụ hưởng đầy đủ các dịch vụ công và có niềm tin vào quá trình phát triển của chính nơi mình đang sinh sống.
+ Xin trân trọng cảm ơn đại biểu!
